عمارت و باغ سپهدار قزوین، موزه کشاورزی

عمارت و باغ سپهدار قزوین، موزه کشاورزی

حمیده کریمی
| دوشنبه, ۷ تیر ۹۵ ساعت ۰۰:۰۱

عمارت باغ سپهدار در انتهای خیابان فلسطین غربی شهر قزوین قرار دارد و منسوب به محمدولی خان سپهسالار تنکابی، ملقب به سپهدار اعظم، از رجال معروف دوره‌ی قاجار است. برای آشنایی بیشتر با این عمارت که امروزه به‌عنوان موزه‌ی کشاورزی مورد بهره‌برداری قرار گرفته است، در ادامه با کجارو همراه باشید.

یکی از شهرهایی که ابنیه‌ی تاریخی متعددی را در خود جای داده، شهر قزوین است. شهری که ابنیه‌ی تاریخی‌اش بیشتر مربوط به زمانی است که در دوران شاه طهماسب صفوی پایتخت ایران بوده است، اما از حکومت‌های دیگر نیز یادگارهایی در خود دارد. یکی از این یادگارها عمارت و باغ سپهدار است که در انتهای خیابان فلسطین غربی قرار دارد.

عمارت و باغ سپهدار

مالک و کسی که دستور ساخت این مجموعه را داد، محمدولی خان تنکابنی معروف به رئیس الوزراء از شخصیت‌های معروف دوره‌ی قاجار است. تاریخ احداث این مجموعه اوایل دوران پهلوی، یعنی بین سال‌های ۱۳۲۳ تا ۱۳۲۷ هجری قمری، بوده است.

عمارت باغ سپهدار قزوین

عمارت باغ سپهدار قزوین

عمارت این باغ در معماری خود شباهت‌هایی به کاخ چهل‌ستون قزوین (مربوط به دوره‌ی صفوی) و مهمانخانه‌ی بزرگ قزوین (مربوط به دوره‌ی قاجار) دارد.

عمارت باغ سپهدار قزوین

این عمارت در دو طبقه ساخته شده است. طبقه‌ی همکف آن مجموعه‌ای از چند اتاق با کاربری خدماتی، راهرو و یک سالن مرکزی است. طبقه‌ی فوقانی شامل تعدادی اتاق و یک تالار مستطیل شکل است.

عمارت باغ سپهدار قزوین

این عمارت شبیه کوشک ساخته شده، یعنی بنایی مستقل که تمامی اطراف آن فضای باز و مشجر بوده است. ایوان این عمارت هم به صورت غلام‌گردشی است، یعنی راهرویی است که دور‌تا‌دور بنا می‌گردد.

عمارت باغ سپهدار قزوین

در اضلاع شرقی و غربی امارت، هفت ستون و در اضلاع شمالی و جنوبی آن پنج ستون قرار دارد. البته در تقاطع اضلاع، ستون‌ها مشترک هستند. از دیگر نکات معماری در این عمارت، اختلاف ارتفاع کف عمارت با کف حیاط است، به‌گونه‌ای که کف عمارت کمی بالاتر از کف حیاط قرار دارد.

این مجموعه در تاریخ ۳ اسفند ۱۳۷۷ و به شماره‌ی ۲۲۲۷ به ثبت ملی رسید.

عمارت باغ سپهدار قزوین

عمارت باغ سپهدار قزوین

محمدولی خان تنکابنی

وی که متولد سال ۱۲۲۵ در تنکابن بود، در حکومت قاجار مناصب سیاسی متعددی داشت که از آن جمله می‌توان به سه دوره نخست‌وزیری کشور اشاره کرد. محمدولی تنکابنی پیش از انقلاب مشروطه ملقب به ساعدالدوله و نصر‌السلطنه بوده است، ولی از آنجا که یکی از دو فاتح معروف تهران در جریان انقلاب مشروطه بوده است، پس از استبداد صغیر به سپهدار اعظم ملقب شد و اندکی بعد برای اینکه با شخص دیگری که همین لقب را داشت اشتباه گرفته نشود از سوی احمدشاه قاجار لقب سپهسالار اعظم به او داده شد.

محمدولی تنکابنی در کنار مناصب سیاسی بزرگ‌ترین ملاک و تاجر ایرانی در دوران قاجار و مشروطه بوده است. در زمان ناصرالدین شاه، گمرک گیلان را با نفوذ در دربار اجاره کرده بود. در آن زمان گمرک گیلان به علت حجم زیاد داد و ستد با روسیه‌ی تزاری پردرآمدترین گمرک ایران بوده است.

در سال ۱۳۲۳ در کنار حکومت استرآباد، تلگراف‌خانه‌ی تهران را با مبلغ سالیانه ۲۳۰ هزار تومان اجاره کرده بود. تا قبل از این، سال‌های زیادی تلگراف‌خانه در اجاره‌ی مخبرالدوله با اجاره‌ی سالیانه‌ی ۲۰ هزار تومان بوده است.

محمدولی تنکابنی در اواخر عمرش و با توجه به اجباری شدن شناسنامه نام خانوادگی خلعتبری را برای خود برگزید. سرانجام در شهریور سال ۱۳۰۵ محمدولی خلعتبری که اختلافات شدیدی با پهلوی اول بر سر مسائل حکومتی و اقتصادی داشت، در خانه‌ی خودش در زرگنده‌ی تهران با شلیک تپانچه به شقیقه‌اش خودکشی کرد.

تغییر کاربری

این عمارت در جنگ جهانی اول مورد استفاده‌ی نظامیان روس و انگلیس قرار گرفت و بعد از آن به دلیل بدهکاری مالیاتی تنکابنی به دولت مانند اموال دیگرش به تصرف دولت درآمد. عمارت سپهدار که به سبب عدم رسیدگی دچار آسیب شده بود در سال ۱۳۳۵ مرمت شد و در اختیار اداره‌ی کشاورزی قرار گرفت و تبدیل به موزه‌ی کشاورزی شد.

عمارت باغ سپهدار قزوین

هم اکنون نیز این عمارت موزه‌ی کشاورزی است که در آن ادوات قدیمی کشاورزی و دامپروری برای مشاهده‌ی عموم نگهداری می‌شود. ادواتی نظیر گاوآهن، خرمن‌کوب و انواع داس و اره و حوض‌های سنگی که برای آبشخور چارپایان در باغستان‌های سنتی نصب می‌شده و...

عمارت باغ سپهدار قزوین

عمارت باغ سپهدار قزوین

عکس ها از اعظم داداشی / خبرگزاری شبستان

دیدگاه  

    تبلیغات