جاهای دیدنی ورامین

افسانه‌های تاریخی بسیاری را به ورامین نسبت می‌دهند، از زادگاه فریدون تا بهرام گور. ورامین یکی از شهرهای تاریخی استان تهران است که قدمتی کهن دارد. می‌گویند ورامین چهاردهمین منطقه‌ای است که به دست آریایی‌ها بنا شده است. نام ورامین در فرهنگ اوستایی به‌معنای پناهگاه است. در گذر زمان افراد مختلفی از قومیت‌های گوناگون به این شهر مهاجرت کرده‌اند؛ اما وجود تعدادی قلعه تاریخی نشان می‌دهد که فارغ از هرگونه مهاجرتی اکثر ساکنان این منطقه پیش از سلام زرتشتی بوده‌اند.

هرچند این شهر از مناطق تاریخی و پراهمیت استان تهران محسوب می‌شود؛ اما اطلاعات بسیاری از تاریخ ورامین پس از اسلام در دست نیست. پس از اسلام این شهر از شهرهای ثروتمند و پر نفوذ شیعی بوده است. با ما همراه باشید تا با دیدنی‌ های این شهر کهن بیشتر آشنا شوید.

عکس از صفحه اینستاگرام elamasadi (عکاس: الهام اسدی)

مسجد جامع ورامین از قدیمی‌ترین بناهای تاریخی این شهر به شمار می‌رود که قدمت آن به دوران ایلخانی می‌رسد. در زمان سلطان محمد خدابنده، احداث این مسجد جامع آغاز می‌شود و در زمان حکومت ابوسعید بهادر، پسر او به پایان می‌رسد. اوج هنر معماری دوران ایلخانی در این مسجد به وضوح دیده می‌شود و به همین علت از مساجد شاخص ایران است. این مسجد بنایی مستطیل شکل دارد و از جمله مساجد چهار ایوانی ایران است. ورودی مسجد در ضلع شمالی قرار دارد و از طریق ایوان‌های شرقی و غربی، به ضلع جنوبی مسجد راه می‌یابد که نمازخانه در آن واقع شده است. هنر آجرکاری، کاشی‌کاری، گچ‌بری و سوزن‌کاری محراب این بنا از زیباترین نمونه‌های هنر معماری بعد از اسلام در ایران است. کتیبه‌های سوره جمعه در متن و در حاشیه، کتیبه‌های کوفی از جمله کتیبه‌های تاریخی و باارزش این بنا محسوب می‌شود که دارای انواع طرح‌های اسلیمی و خط‌های عربی، کوفی و فارسی است. از این مسجد با نام مسجد جمعه ورامین نیز یاد می‌کنند. این اثر تاریخی که در زمان شاهرخ تیموری مرمت و بازسازی شده است در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

عکس از گوگل‌مپ (عکاس: سامان پورفلاطون)

برج علاءالدوله یا برج آرامگاه علاءالدین به سیدفخرالدین حسن علاءالدوله (سلطان علاءالدین خوارزم شاه) تعلق دارد که گفته می‌شود در منطقه نفوذ زیادی داشته‌ است و بر این منطقه حکومت می‌کرد. این برج تاریخی در سال ۵۹۱ هجری شمسی احداث شده است. طراحی این برج ترکیبی از معماری زمان مغول، دوره آق قویوتلو و قره قزیونلو است. این برج با ارتفاع حدود ۱۷ متر، در نزدیکی شمال مسجد جامع ورامین قرار دارد و از دو قسمت اصلی تشکیل شده است. قسمت اول با بدنه‌ای مدور به ارتفاع ۱۲ متر که بخش اصلی بنا را تشکیل می‌دهد و قسمت دوم که شامل گنبدی مخروطی شکل و بزرگ به ارتفاع ۵۴ متر است و روی قسمت اول قرار دارد. کتیبه‌ای در محل اتصال بخش استوانه‌ای و بخش مخروطی برج وجود داشت که متاسفانه بخشی از آن از بین رفته است و قابل خواندن نیست. این کتیبه مربوط به اواخر قرن هفت هجری است. برج علاءالدوله به گورهای سلطنتی شباهت دارد و جز بناهای مذهبی شمرده نمی‌شود. اجساد در این بناها در سرداب نگهداری می‌شدند. مردم ورامین این برج را متعلق به رهگذری می‌دانند که در اوایل قرن حاضر بعد از فوت در این محل دفن شده است.

عکس از صفحه اینستاگرام violet_parrot (عکاس: بنفشه طوطی)

یخچال علی آباد در جنوب شرقی ورامین قرار دارد و دارای طاقی هلالی شکل است. در بخش غربی و شرقی این یخچال دریچه‌های کوچکی وجود دارد که احتمالا یخ‌ها را از آنجا به درون یخچال انتقال می‌دادند.

عکس از صفحه اینستاگرام nimairangard

یخچال حصار کوچک از دیگر یخچال‌های تاریخی ورامین محسوب می‌شود که به‌وسیله مصالحی همچون گل و خشت در زمان قاجار احداث شده است.

عکس از صفحه اینستاگرام khabarfori_tehran (عکاس: نامشخص)

دشت ورامین در حاشیه کویر مرکزی ایران قرار دارد. از این دشت در گذشته به‌دلیل حاصلخیزی بالا، به‌عنوان زمین‌ کشاورزی استفاده می‌شد. در زمان حکومت پهلوی،‌ ورامین از مراکز مهم کشاورزی به شمار می‌رفت. از آنجا که در طول تاریخ به‌دلیل زمین‌های وسیع و حاصلخیز، این دشت همواره مورد توجه بوده است،‌ آثار تاریخی بسیاری را در آن یافته‌اند که می‌توان تمدن آن را با سیلک کاشان یا شهر سوخته سیستان مقایسه کرد. تاکنون ۲۵۰ اثر تاریخی در این منطقه کشف شده است. رودخانه جاجرود از مهم‌ترین رودخانه‌های این دشت محسوب می‌شود.

عکس از سایت شورای اسلامی شهر ورامین (عکاس: نامشخص)

کوه مره یکی از کوه‌های استان تهران است که جزو جاهای دیدنی ورامین به شمار می‌رود. این کوه از شرق مشرف به دریاچه نمک قم است.

عکس از اینستاگرام mr_miiim70

تالاب بند علی خان در ۳۵ کیلومتری جنوب شهرستان ورامین قرار دارد. این تالاب فصلی، در فصول گرم سال به‌صورت باتلاق درمی‌آید و گاهی خشک می‌شود؛ اما در پاییز و زمستان، مملو از آب می‌شود و پرندگان مهاجر را به سوی خود جذب می‌کند. این تالاب زیستگاه و محل زمستان‌گذرانی پرندگانی همچون اردک‌های سرسبز، خوتکا، غازها، آبچلیک‌های پاسبز و پاسرخ و فیلوش است و بیش از همه در آن چنگر یافت می‌شود. وجود نی که در محیط آب شیرین رشد می‌کند، نشان از تصفیه خود‌به‌خود آب در این تالاب دارد.

عکس از سایت شورای اسلامی شهر ورامین (عکاس: نامشخص)

روستای قلعه بلند یکی از روستای‌های تفریحی و زیبا در بخش جوادآباد شهرستان ورامین است. این روستا بنایی به نام قلعه بلند را در خود جای می‌دهد که مربوط به دوره صفوی است و در سال ۱۳۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید.

عکس از صفحه اینستاگرام missy.photo400

قلعه ایرج در شمال شرقی ورامین قرار دارد و در زمان حکومت ساسانیان با ارتفاع حدود ۱۵ متر و وسعت ۲۰۰ هکتار بنا شده است. این قلعه از بزرگ‌ترین قلعه‌های تاریخی ایران و بی‌نظیرترین قلعه‌های خشتی جهان محسوب می‌شود. قلعه ایرج در چهار جهت، چهار دروازه برای ورود و خروج دارد که دروازه اصلی آن در بخش شمال شرقی واقع شده است. مصالح به کار رفته در این بنا شامل خشت و گل می‌شود و با توجه به مساحت بالای آن به‌عنوان بزرگ‌ترین قلعه دفاعی خشتی ایران شهرت دارد. درون دیوارهای این قلعه راهروهایی وجود دارد که برجک‌های دیده‌بانی را به هم وصل می‌کرده است. در بیرون محوطه قلعه نیز سنگرهایی قرار دارد. در حال حاضر بنای این قلعه به‌شدت آسیب دیده و تنها حصار آن با دروازه‌هایش برجای مانده است. این حصار دارای ضخامتی بین ۱۷ تا ۲۲ متر و بیشترین ارتفاع آن ۱۶ متر است. نمای بیرونی حصار در چهار طرف ۱۴۶ برج و نیم دایره‌ای دارد که حد فاصل هر دو برج با چهار طاق‌نما تزئین شده و این طاق‌نما‌ها در بعضی قسمت‌ها به‌صورت دو طبقه هستند.

عکس از صفحه اینستاگرام nimairangard

امامزاده یحیی دارای گنبد بزرگ آجری است که در بدنه‌اش هشت دریچه مشبک ساخته شده‌ است. این امامزاده در جنوب شرقی ورامین قرار دارد و متشکل از چهار برج طاق نما است. در قسمت پایین دیواره صحن، گچ‌بری‌هایی وجود دارد و در پایین آن‌ها نیز کاشی‌های بزرگ و زیبایی با جلای فلزی به کار رفته‌ است.

عکس از سایت امامزادگان (عکاس: نامشخص)

از بنای اولیه امامزاده شاه حسین تنها محراب آن باقی مانده است. این امامزاده در شمال ورامین قرار دارد و سبک معماری آن شبیه به برج علاءالدین و مسجد جامع ورامین است؛ به همین دلیل احتمال داده می‌شود قدمت این بنا به دوران مغول برسد.

عکس از سایت شورای اسلامی شهر ورامین (عکاس: نامشخص)

امامزاده حسین رضا مربوط به دوران تیموریان است و در گلزار شهدای حسین رضا واقع شده است.

عکس از سایت امامزادگان (عکاس: نامشخص)

امامزاده بی بی سکینه مربوط به قرن هفتم یا هشتم هجری است و از گل و خشت بنا شده است. ورودی آن طاق هلالی شکلی با گچبری دارد و در کنار بنا اتاقکی مشاهده می‌شود که قبر در آن واقع شده است.

نویسنده: بهاره غنچه