کشتی غول‌پیکر ۴۰۰ ساله زیر سقف پرستاره؛ موزه‌ای متفاوت در دل یکی از بزرگ‌ترین مراکز خرید جهان

در میان صدها فروشگاه و رستوران مرکز خرید آسیا (Mall of Asia) در مانیل، پایتخت فیلیپین، موزه‌ای قرار دارد که بازدیدکنندگان را از هیاهوی خرید به دنیای کشتی‌های بادبانی و سفرهای طولانی اقیانوسی می‌برد. موزه «موسئو دل گالیون» (Museo del Galeon) با بازسازی یک کشتی اسپانیایی متعلق به قرن هفدهم، تاریخ تجارت دریایی و نقش دریانوردان فیلیپینی را روایت می‌کند. (CNN)

فیلیپینی‌ها امروزه حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد از خدمه کشتی‌های تجاری جهان را تشکیل می‌دهند؛ از نفتکش‌ها و کشتی‌های حمل محموله‌های فله‌ای گرفته تا کشتی‌های تفریحی. این جایگاه ریشه در تاریخی چندصدساله دارد؛ زمانی که مانیل به یکی از مراکز مهم تجارت میان آسیا، قاره آمریکا و اروپا تبدیل شد.

با ورود به طبقه نمایشگاه موزه، ماکت تمام‌قد کشتی اسپیریتو سانتو (Espiritu Santo) پیش روی بازدیدکنندگان قرار می‌گیرد. این کشتی در قرن هفدهم در اقیانوس آرام دریانوردی می‌کرد و از سال ۱۶۰۳ تا ۱۶۱۸ در مسیرهای دریایی حضور داشت. ماکت آن نزدیک به ۳۰ متر ارتفاع و بیش از ۳۹ متر طول دارد و زیر سقفی گسترده با تصویری از آسمان پرستاره قرار گرفته است.

این فضای نمایشی، چشم‌اندازی شبیه آسمان شب اقیانوس آرام را بازسازی می‌کند؛ آسمانی که خدمه کشتی در سفرهای طولانی خود می‌دیدند. اسپیریتو سانتو در یکی از مسیرهای اصلی تجارت آن دوران حرکت می‌کرد؛ مسیری که مانیل را به آکاپولکو در سواحل اقیانوس آرام مکزیک متصل می‌کرد.

در این شبکه تجاری، کالاهایی مانند چینی‌آلات، ابریشم و ادویه از آسیا به مکزیک می‌رسیدند و در مقابل، نقره استخراج‌شده در قاره آمریکا به آسیا منتقل می‌شد. کالاهای آسیایی سپس با قاطر از مسیرهای زمینی مکزیک به سواحل اقیانوس اطلس می‌رفتند تا از آنجا به بازارهای اروپا برسند.

موزه این مسیر را یکی از نخستین شبکه‌های تجارت جهانی می‌داند. بر اساس اطلاعات نمایشگاه، در طول حدود ۲۵۰ سال فعالیت تجارت گالیون، ۱۸۱ کشتی در مجموع ۷۹۸ سفر در این مسیر انجام دادند. امروزه دریانوردان همچنان در مسیرهای دریایی مشابهی فعالیت می‌کنند؛ با این تفاوت که کانال پاناما نیاز به عبور زمینی از مکزیک را از بین برده است.

موزه فقط به نمایش یک ماکت بزرگ محدود نمی‌شود و تلاش می‌کند بازدیدکنندگان را با جنبه‌های مختلف زندگی دریانوردان آشنا کند. نمایشگرهای لمسی به زبان انگلیسی، شیوه مسیریابی کشتی‌ها در پهنه اقیانوس آرام را توضیح می‌دهند؛ دورانی که دریانوردان برای تعیین مسیر از خورشید، ستارگان و ابزارهای ابتدایی استفاده می‌کردند.

پیش از اختراع ساعت‌های دریایی دقیق، تعیین طول جغرافیایی دشوار بود و کوچک‌ترین خطا در محاسبات می‌توانست کشتی را صدها کیلومتر از مسیر اصلی منحرف کند. نمایشگاه با توضیح این چالش‌ها، بخشی از دشواری سفرهای دریایی در آن دوران را نشان می‌دهد.

حس بویایی نیز در این تجربه نقش دارد. بخشی از موزه به ادویه‌ها اختصاص یافته و بازدیدکنندگان می‌توانند با بو کردن نمونه‌های مختلف، رایحه‌هایی را که با غذاها و مناطق گوناگون آسیا ارتباط دارند، تشخیص دهند. ترکیب نورپردازی، نمایشگرها و عناصر تعاملی، فضای کشتی را برای بازدیدکنندگان ملموس‌تر می‌کند.

اسپیریتو سانتو در اصل در کاویت، منطقه‌ای در جنوب مانیل و در نزدیکی خلیج مانیل، ساخته شده بود. کشتی‌سازان از چوب درختان سخت‌چوب جزیره لوزون، از جمله ساج و گونه‌های بومی دیگر، استفاده می‌کردند. بر اساس مطالعات تاریخی، ساخت یک کشتی از این نوع ممکن بود به چوب حدود ۲ هزار درخت نیاز داشته باشد.

بخش عمده نیروی کار کشتی‌سازی را فیلیپینی‌ها تشکیل می‌دادند، اما صنعتگران ماهری از مناطقی مانند ژاپن و چین نیز در این فرایند مشارکت داشتند. نمایشگاه موزه مراحل ساخت کشتی، ساختار کارگاه‌های کشتی‌سازی و نحوه به آب انداختن این شناورها را توضیح می‌دهد.

ماکت کنونی از فایبرگلاس ساخته شده است. سازندگان آن را در استان پامپانگا، در شمال مانیل، تولید کردند و پس از انتقال قطعات به شهر، دوباره آن را در فضای موزه سرهم کردند.

در دوران تجارت گالیون، تعداد خدمه کشتی‌ها بسته به اندازه آن‌ها بین ۵۰ تا ۴۰۰ نفر بود. حدود دوسوم خدمه را فیلیپینی‌ها یا مردم دیگر مناطق جنوب شرق آسیا تشکیل می‌دادند و اسپانیایی‌ها بیشتر در جایگاه افسران فعالیت می‌کردند.

دریانوردان فیلیپینی به مهارت خود در دریا شهرت داشتند، اما سفرهای طولانی اقیانوسی خطرهای زیادی به همراه داشت. در برخی سفرها، نزدیک به نیمی از خدمه جان خود را از دست می‌دادند. با وجود این، تجربه و مهارت این دریانوردان به شکل‌گیری سنتی انجامید که نسل‌های بعدی نیز آن را ادامه دادند.

امروزه حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار فیلیپینی در ناوگان دریایی تجاری جهان کار می‌کنند؛ رقمی که فیلیپین را به یکی از مهم‌ترین تأمین‌کنندگان نیروی انسانی دریانوردی تبدیل کرده است.

موزه برای پیوند دادن این گذشته به زندگی امروز، تابلویی در اختیار دریانوردان فعلی و علاقه‌مندان به این حرفه قرار داده است تا پیام‌های خود را درباره دریا و میراث دریانوردی کشورشان ثبت کنند. یکی از پیام‌ها چنین می‌گوید:

از سفر نترسید و از آب‌های ناشناخته هراس نداشته باشید؛ از این بترسید که فرصت تبدیل شدن به آنچه می‌توانید باشید، از دست برود.