ساختمانی با سقف خمیده و باغ گیاهان دارویی؛ نگاهی به معماری متفاوت در تورنتو

خانه بومیان در دانشگاه تورنتو، پردیس اسکاربرو، بنایی آموزشی و فرهنگی است که با هدف تقویت ارتباط دانشگاه با جوامع بومی کانادا طراحی شده است. این پروژه را دو دفتر معماری Formline Architecture + Urbanism و LGA Architectural Partners در سال ۲۰۲۶ اجرا کردند. ساختمان حدود ۹۹۴ مترمربع مساحت دارد و در مرکز پردیس قرار گرفته است تا نقشی آشکار در زندگی دانشگاهی و فرهنگی ایفا کند. (ArchDaily)

این بنا فقط محلی برای برگزاری کلاس‌ها و فعالیت‌های پژوهشی نیست؛ فضایی برای گردهمایی، اجرای آیین‌های فرهنگی، حفظ زبان‌های بومی و انتقال دانش میان نسل‌ها به شمار می‌رود. طراحی آن نیز با الهام از سنت‌های معماری بومی و توجه به محیط طبیعی، رویکردی متفاوت از ساختمان‌های مدرن و بروتالیستی اطراف ارائه می‌دهد.

فرم کلی ساختمان از ویگوام و خانه‌های دراز بومیان شرق آمریکای شمالی الهام می‌گیرد. ویگوام نوعی سرپناه سنتی با ساختار خمیده است و خانه‌های دراز نیز فضایی برای سکونت یا گردهمایی گروهی فراهم می‌کردند. معماران با بازتفسیر این الگوها، ساختمانی بیضی‌شکل و دوطبقه طراحی کرده‌اند که در عین معاصر بودن، به ریشه‌های فرهنگی جوامع بومی اشاره دارد.

سازه چوبی بنا از شبکه‌ای خمیده تشکیل شده که با استفاده از چوب چندلایه چسبی ساخته شده است. این ساختار، تکنیک‌های سنتی خم کردن چوب را یادآوری می‌کند و به فرم ارگانیک ساختمان شکل می‌دهد. در اطراف بنا نیز مسیرهای شیب‌دار پوشیده از گیاهان دارویی بومی قرار دارند که بازدیدکنندگان را به بالکن‌ها هدایت می‌کنند. از این بالکن‌ها می‌توان فضای بزرگ گردهمایی درون ساختمان و چشم‌انداز دره جنگلی هایلند کریک را دید.

فضای داخلی بر اساس نیازهای آموزشی و اجتماعی جامعه بومی سازمان‌دهی شده است. دفاتر در بخش مرکزی قرار دارند و فضاهای گرد برای فعالیت‌های اجتماعی و آیینی در دو سوی آن‌ها شکل گرفته‌اند. یک آتریوم نیز بخش‌های مختلف را به هم متصل می‌کند و پیوند میان فضای داخلی و فرم کلی ساختمان را تقویت می‌کند.

خانه بومیان اتاق‌هایی برای بزرگان جوامع بومی و کارکنان بومی دانشگاه، فضاهایی برای پژوهش و حفظ زبان، کلاس‌های آموزشی و محل‌هایی برای نمایشگاه‌ها و گردهمایی‌ها دارد. همچنین، امکان برگزاری مراسم فرهنگی در این ساختمان پیش‌بینی شده است؛ فعالیت‌هایی که پیش از این فضای مناسبی در پردیس برای آن‌ها وجود نداشت.

این پروژه در محل یک پارکینگ روباز سابق ساخته شده است. تغییر کاربری این زمین، فرصتی برای بازگرداندن پوشش گیاهی و ایجاد فضایی فراهم کرده که در کنار نیازهای دانشگاه، از تداوم سنت‌ها و فعالیت‌های جامعه بومی نیز پشتیبانی می‌کند.

معماران در طراحی تأسیسات ساختمان نیز از اصول سنتی و ویژگی‌های طبیعی محیط الهام گرفته‌اند. هوای تازه ابتدا از ورودی بتنی مجسمه‌واری عبور می‌کند و سپس به لوله‌هایی می‌رسد که حدود ۲٫۷ متر زیر سطح زمین قرار دارند. دمای نسبتا پایدار خاک به پیش‌گرمایش هوا در فصل سرد و خنک‌سازی آن در فصل گرم کمک می‌کند. این فرایند می‌تواند بار سیستم‌های گرمایشی و سرمایشی ساختمان را کاهش دهد.

طراحی بنا علاوه بر استفاده از این سامانه، بر بهره‌گیری از ویژگی‌های طبیعی زمین و کاهش مصرف انرژی تمرکز دارد. معماران تلاش کرده‌اند راهکارهای محیطی را با فرم معماری و شیوه استفاده از ساختمان هماهنگ کنند؛ به‌گونه‌ای که عملکرد فنی بنا از هویت فرهنگی آن جدا نباشد.

یکی دیگر از ویژگی‌های این ساختمان، حذف آشکارسازهای دود متداول در ساختمان‌های دانشگاهی است تا امکان برگزاری آیین‌هایی مانند مراسم پاک‌سازی با دود گیاهان، بدون محدودیت ناشی از فعال شدن این تجهیزات، فراهم شود. این تصمیم نشان می‌دهد که نیازهای فرهنگی در طراحی بنا نقشی اساسی داشته‌اند.

طراحی محوطه با همکاری دفتر معماری منظر Public Work و مشورت بزرگان جوامع بومی انجام شده است. در این فضا گونه‌های گیاهی بومی و دارویی کاشته شده‌اند که از جمله آن‌ها می‌توان به مجموعه‌ای از درختان توس اشاره کرد. فضای باز گردهمایی نیز در محوطه قرار دارد تا فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی به داخل ساختمان محدود نمانند.

گیاهان دارویی در این پروژه صرفا عناصر تزئینی نیستند؛ حضور آن‌ها به پیوند میان دانش بومی، محیط طبیعی و زندگی روزمره اشاره دارد. با رشد پوشش گیاهی، محوطه به‌تدریج تغییر می‌کند و به بخشی زنده از فضای دانشگاه تبدیل می‌شود.

خانه بومیان با ترکیب فرم الهام‌گرفته از معماری سنتی، سازه چوبی، سامانه تهویه متکی بر دمای زمین و محوطه‌ای با گونه‌های بومی، تلاش می‌کند فرهنگ و طبیعت را در یک فضای آموزشی معاصر کنار هم قرار دهد. هدف پروژه، ایجاد مکانی برای یادگیری و گردهمایی است که به‌جای جدا کردن معماری از سنت‌های فرهنگی، آن‌ها را به بخشی از تجربه روزمره دانشگاه تبدیل کند.