فردوس شهری در استان خراسان جنوبی است که با مشهد،۴۳۵کیلومتر و با بیرجند،۱۹۵ کیلومتر فاصله دارد و در مسیر محور اصلی استان‌های یزد، کرمان، اصفهان و بوشهر به مشهد واقع‌شده است. فردوس مساحتی برابر با ۱۴/۵ کیلومترمربع دارد و ارتفاع آن از سطح دریا برابر با ۱۲۹۳ متر است. بر اساس آخرین سرشماری سال ۱۳۹۵، شهر فردوس جمعیتی برابر با ۲۸ هزار نفر دارد

فردوس در شمال غربی استان خراسان جنوبی، واقع‌شده است. این شهر از شمال به گناباد، از غرب به بشرویه، از جنوب به طبس، از شرق به سرایان محدود می‌شود.

سیاه کوه یکی از رشته‌کوه‌های اصلی فردوس است که ابتدا وانت‌های آن از شهرستان بجستان تا شهرستان نهبندان کشیده می‌شود.

فردوس تا سال ۱۳۰۸، «تون» نام داشت. از دیگر معانی تون در کتب مختلف می‌توانیم به حمام، خزانه و گنجینه اشاره‌کنیم. برخی هم بر این باور هستند که به دلیل مجاورت فردوس با طبس و گرمای این منطقه، تون به معنای سرزمین گرم است.

بنا بر باورهای باستانی، این منطقه در آن دوران، «تابان» نام داشته است و بعد از حمله اعراب تون نام‌گرفته. برخی هم بر این باورند که نام طبس و فردوس از گذشته در کنار هم ذکرشده و دو شهر کهن ایرانی بوده‌اند.

تون، یا همان فردوس، ابتدا تحت نفوذ مادها بوده است. هردوت، مردم این منطقه را از پارسی‌ها می‌داند. محوطه تاریخی فردوس امروزی، قدمتی برابر با عصر اشکانیان دارد.

قدیمی‌ترین آثار یافت شده از تپه‌های باستانی فردوس متعلق به هزاره اول است. از دوران ساسانیان و عصر اسلامی آثار زیادی از این ناحیه به‌دست‌آمده است.

بسیاری از مورخان و جهانگردان ازجمله مارکوپولو در سفرنامه‌هایشان از تون یا فردوس امروزی یادکرده‌اند. مردم شهر تون در حمله مغول قتل‌عام شدند و ۴۰ هزار نفر از اسماعیلیه در تون کشته شدند.

عمرو لیث صفاری در تون ارگ بزرگی ساخت و در دوره حکومت شاه‌تهماسب اول این ارگ مرمت شد. تون در عصر صفوی دوباره رشد کرد.

پوشش خراسان جنوبی در این ناحیه دیده می‌شود. ازجمله لباس‌های مردانه خراسانی می‌توان به کلاه نمدی، کلاه شب‌کلاه دوره دار، کلاه پهلوی و قرص اشاره کرد. از دیگر تن‌پوش‌ها می‌توان به عرقچین، گردن پیچ یا لکنته، جلیغه، پیراهن، قمیس، لباده، نیم‌تنه، شلوار، قبا و مچ پیچ اشاره کرد.

پوشاک محلی زنان شامل سرپوش، روبند، دستمال، کلوته، عرقچین، دالاق، شلیته، چادر و پاپوش می‌شود.

مردم فردوس به گویش «تونی» صحبت می‌کنند. این گویش در بین گویش‌های فارسی در خراسان، یکی از قدیمی‌ترین گویش‌ها است که تا حد بسیار زیادی ویژگی‌های قدیمی‌تر زبان فارسی را حفظ کرده است. آهنگ و وزن ادای کلمات در این گویش، به شکلی است که درک آن برای شنونده ناآشنا بسیار دشوار است، به‌اندازه‌ای ‌که اغلب آن را یک‌زبان و نه گویش می‌پندارند.

قالی فردوس یکی از مهم‌ترین صنایع‌دستی این شهر است. از دیگر صنایع‌دستی این شهر باید به تون بافی، سفال‌گری، برک بافی، گلیم، نمدمالی، معرق کالی و مشبک‌کاری اشاره‌کنیم.

از سوغاتی‌های خوشمزه فردوس می‌توانیم از انار، زعفران، پسته، بادام، پنبه، گردو، کشک، زیره، انار یاد کنیم.

غذاهای سنتی فردوس عبارت‌اند از: او گوشت، آش جوش تره، اشکنه اوجز، اشکنه شیری، برعنی، توگی، حسن لگی، کشک، کعچی و بلغور شیر.

جاذبه‌های تاریخی فردوس  شهر تاریخی تون، مدرسه علمیه علیا، مسجد جامع تون، مسجد و آب‌انبار و حمام کوشک، موزه مردم‌شناسی، مدرسه علمیه حبیبیه، کوه قلعه و قلعه حسن‌آباد بوده و جاذبه‌های طبیعی فردوس کویر پلوند، روستای ییلاقی باغستان، آبگرم فردوس، روستای تاریخي و گردشگري بيدسکان، روستای خانیک، روستای مهوید و کوشک حاجی‌آباد است.

از کجا شروع کنیم

نقشه جاهای دیدنی، هتل‌ها و رستوران‌ها

map