روزشمار: ۲ بهمن؛ بهمن روز، جشن بهمنگان

روزشمار: ۲ بهمن؛ بهمن روز، جشن بهمنگان

محبوبه پوریوسفی
| دوشنبه, ۲ بهمن ۹۶ ساعت ۰۹:۰۰

امروز یکی دیگر از جشن‌های ایرانی به نام بهمنگان است. این جشن در روز دوم بهمن ماه و به مناسبت همنام شدن روز و ماه برگزار می‌شود.

جشن‌های ایرانی به جشن‌هایی ملی و مردمی گفته می‌شود که دارای ریشه تاریخی ایرانی هستند و از دوران باستان تا به امروز رسیده‌اند. برخی از این جشن‌ها کم‌ و بیش زنده هستند. جشن‌های زنده به جشن‌هایی اطلاق می‌شود که بنا به سنت تاریخی در میان مردم رایج است (مانند جشن نوروز). جشن‌های فراموش‌شده به جشن‌هایی اطلاق می‌شود که بنا به سنت تاریخی برگزار نمی‌شوند (مانند جشن بهاربد)، اما ممکن است کوشش‌هایی برای احیای آن‌ها برخی از آن‌ها رواج داشته باشد.

بهمن از واژه اوستایی «وهومن» Vohumana گرفته شده که با «اندیشه نیک»، «منش نیک» و «خرد سپندینه» و «خرد مقدس» برابر است. ایرانیان، يازدهمين ماه سال و دومین روز از هر ماه را به نام وهومن نام‌گذاری کرده‌اند و آن را جشن می‌گیرند.

بهمن

وهومن یکی از امشاسپندان نزدیک به درگاه اهورامزدا است. زرتشت برای دریافت پیام‌های اهورایی از وهومن یاری می‌گیرد. پاسبانی چهارپایان سودمند در عالم جسمانی به این امشاسپند واگذار می‌شود. ازاین‌رو زرتشتیان در جشن بهمنگان یا بهمنجه که در روز بهمن از ماه بهمن واقع می‌شود از کشتار حیوانات سودمند و خوردن گوشت آنان خودداری می‌کنند و برخی زرتشتیان، پرهیز از خوردن و کشتار را در تمام روزهای بهمن ادامه می‌دهند.

بهمنگان

در گات‌ها آمده است که اشوزرتشت به یاری مهین فرشته «بهمن» به پیامبری برگزیده شد. وهومن در جهان مینوی، نماد منش نیک اهورامزدا است و با خواست او، به اشوزرتشت روی می‌آورد و او را با گفتار و خواست اهورایی پیوند می‌دهد. در اوستا، بهشت خانه وهومن خوانده شده است و نیکوکاران در سرای وهومن به پاداش ایزدی می‌رسند.

در نوشته‌های پهلوی، وهومن نخستین آفریده است.

«رستم شهزادی» در کتاب «جهان‌بینی زرتشتی» می‌نویسد:

بنا به فرهنگ ایران باستان و آموزش‌های زرتشتی، منظور از یگانگی هستی، این است که در جهان هستی، حقیقت یکی است و سرچشمه وجود همان حقیقت یکتاست که اهورا یا «بود» نامیده شده است و همه موجودات نمودهایی از آن «بود» اصلی هستند و بازگشت همه نمودها به «بود» اصلی است.

«اسدی طوسی» در سده پنجم، در کتاب «لغت فرس» درباره جشن بهمنگان، که آن را «بَهمَنجَنه» نامیده، می‌نویسد:

جشنی است که دوم روز از بهمن ماه کنند و طعام‌ها سازند و بهمن سرخ و زرد بر سر کاسه‌ها نهند و ماهی و تره و ماست آرند.

«ابوريحان بيرونى» در «آثار الباقيه عن القرون الخالیه» در مورد جشن بهمنجه چنين مى‌نويسد:

روز دوم آن روز بهمن عيد است كه براى توافق دو نام آن را بهمنجه ناميده‌اند؛ بهمن نام فرشتهٔ موكل بر بهايم است كه بشر به آن‌ها براى عمارت زمين و رفع حوايج نيازمند است و مردم فارس در ديگ‌هايى از جميع دانه‌هاى مأكول با گوشت غذايى مى‌پزند و آن را با شير خالص مى‌خورند و مى‌گويند كه حافظه را اين غذا زياد مى‌كند و اين روز را در چيدن گياهان و كنار رودخانه‌ها و جوى‌ها و روغن گرفتن و تهيه بخور و سوزاندنى‌ها خاصيتى مخصوص است و بر اين گمانند كه جاماسب وزير گشتاسب اين كارها را در اين روز انجام مى‌داد و سود اين اشيا در اين روز بيشتر از ديگر روزها است.

نام این جشن را در سروده‌‌های «فرخی سیستانی» و «منوچهری دامغانی» می‌توان یافت. فرخی می‌سراید:

فرخش باد و خداوندش فرخنده کناد

عید فرخنده و بهمنجنه و بهمن ماه

منوچهری نیز می‌سراید:

اورمزد و بهمن و بهمنجنه فرخ بود

فرخت باد اورمزد و بهمن و بهمنجنه

و نیز، در جای دیگری می‌سراید:

رسم بهمن گیر و از سر تازه کن بهمنجنه

ای درخت ملک بارت عز و بیداری تنه

پرنده ویژه جشن بهمنگان، خروس است.

خروس

رنگ سپید، رنگ ویژه و گل یاسمن سپید هم گل ویژه امشاسپند بهمن است.

یاسمن سفید

در همین روز:

  • تأسيس بانک بازرگانی اولين بانک خصوصی ايران (۱۳۲۸ شمسی)
  • درگذشت «عارف قزوينی» شاعر بزرگ معاصر در همدان (۱۳۱۲ شمسی)

دیدگاه  

    تبلیغات