آشنایی با محتشم کاشانی، پدر مرثیه سرایی ایران

مینا رهبری
چهار شنبه، ۱۳ مرداد ۱۳۹۵ ساعت ۰۰:۰۱
آشنایی با محتشم کاشانی، پدر مرثیه سرایی ایران

محتشم کاشانی یکی از شاعران و مرثیه‌‌سرایان نامی کشورمان است. ترکیب‌بند مشهور او «باز این چه شورش است»، در مصیبت واقعه‌ی کربلا و سید و سالار شهیدان، امام حسین (ع)، در ضمیر هر ایرانی نقش بسته است. آرامگاه این شاعر در کاشان قرار دارد و مقبره‌ای نسبتا باشکوه، با گنبدی فیروزه‌ای است. برای آشنایی با پدر مرثیه‌سرایی ایران با کجارو همراه باشید.

کمال الدین علی محتشم کاشانی ملقب به «شمس الشعرای کاشانی»، در سال ۹۰۵ هجری در کاشان زاده شد. وی بیشتر عمر خود را در این شهر سپری کرد. او در دوران نوجوانی به تحصیل علوم دینی و ادبی پرداخت و سپس پا جاپای پدر، خواجه میر احمد، گذاشت و پیشه‌ی بزازی را انتخاب کرد. 

محتشم کاشانی

در جوانی فنون شاعری را از «صدقی استرآبادی» آموخت و به سرودن شعر در قالب‌های گوناگونی چون قصیده، غزل و مثنوی پرداخت. کمال الدین هم‌عصر پادشاه صفوی، شاه طهماسب، بود. وی به دربار این شاه راه یافت و مورد لطف او قرار گرفت. در ابتدا حتی در مدح شاهان نیز شعر سرود. شاه طهماسب، کمال الدین را به سرودن اشعار مذهبی و مصائب اهل بیت ترغیب کرد و پس از مدتی محتشم کاشانی به بزرگ‌ترین شاعر در سبک مرثیه و اشعار مذهبی تبدیل شد. او سبک جدیدی را در سرودن مرثیه به‌ وجود آورد و شاگردانی همچون تقی الدین محمد حسینی، صرفی ساوجی، وحشتی جوشقانی و حسرتی کاشانی تربیت کرد.

محتشم کاشانی

زمانی که برادر کمال الدین فوت می‌کند، وی در غم فراق برادر نوحه‌های جانسوز می‌سراید. بعد از آن، مرثیه‌ای سوزناک در مصیبت سالار شهیدان، امام حسین (ع) می‌سراید که هنوز هم پس از گذشته چند قرن، این شعر در عزاداری‌ها خوانده می‌شود. شاعران بسیاری نیز از ابیات این شعر در اشعار خود استفاده کرده‌اند:

باز این چه شورش است که در خلق عالم است

باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است

باز این چه رستخیز عظیم است کز زمین

بی نفخ صور خاسته تا عرش اعظم است

این صبح تیره باز دمید از کجا کزو

کار جهان و خلق جهان جمله درهم است

گویا طلوع می‌کند از مغرب آفتاب

کاشوب در تمامی ذرات عالم است

گر خوانمش قیامت دنیا بعید نیست

این رستخیز عام که نامش محرم است

در بارگاه قدس که جای ملال نیست

سرهای قدسیان همه بر زانوی غم است

جن و ملک بر آدمیان نوحه می‌کنند

گویا عزای اشرف اولاد آدم است

خورشید آسمان و زمین، نور مشرقین

پرورده‌ی کنار رسول خدا، حسین

محتشم کاشانی

گفته می‌شود کمال الدین بعد از فوت برادر در خواب حضرت علی (ع) را می‌بیند که به او می‌فرماید چرا برای مصیبت برادرت شعر می‌سرایی، ولی برای مصیبت فرزندم حسین مرثیه‌ای نمی‌گویی؟ شاید این مهم‌ترین محرک وی در سرودن این مرثیه‌ی جانسوز باشد. حتی گفته می‌شود محتشم برخی از ابیات این ترکیب‌بند مشهور خود را در خواب از امیرالمومنین و حضرت ولی عصر (عج) گرفته است.

محتشم کاشانی

محتشم کاشانی پس از سال‌ها سرودن شعر و مرثیه در باب ائمه‌ی اطهار، در ماه ربیع الاول سال ۹۹۶ هجری قمری در کاشان درگذشت. آرامگاه وی در خیابان محتشم کاشان و کوچه‌ی باغبان قرار دارد. مقبره‌ی وی در مساحتی بالغ بر ۸۰ متر ساخته شده است و بر مزارش سنگی از جنس مرمر در وسط بقعه قرار داده‌اند. بقعه‌ی این شاعر عالی‌قدر گنبدی فیروزه‌ای دارد و دیوارهای بقعه آجری و مقرنس کاشی‌کاری شده است. روی دیوارها ابیاتی از اشعار وی نوشته شده است. این آرامگاه در کوچه‌های تنگ و باریک کاشان قرار گرفته است و به سختی می‌توان با اتومبیل به مقابل مقبره رفت.

محتشم کاشانی

محتشم کاشانی

محتشم کاشانی

محتشم کاشانی

پس از مرگ محتشم کاشانی، مجموعه‌ی آثار او را یکی از شاگردانش در هفت کتاب جمع کرد که شامل غزلیات، قصاید، رباعیات، مثنویات و ترکیب‌بندهای او است.

محتشم کاشانی

اگر به کاشان رفتید، حتما سری به خیابان محتشم بزنید و بر مزار پدر مرثیه‌سرایی ایران فاتحه‌ای بخوانید.

برچسب‌ها آرامگاه مشاهیر

دیدگاه