۷۰ درصد فندق دنیا از این کشور می‌آید؛ پایتخت فندق جهان را بشناسید

فندق یکی از آن خوراکی‌هایی است که احتمالا بدون توجه به منشأ آن، بارها در طول روز مصرفش می‌کنیم. از شکلات و کرم فندقی گرفته تا انواع شیرینی، کیک، قهوه و تنقلات، این مغز خوش‌عطر در محصولات غذایی متنوعی حضور دارد. با این حال، بخش بزرگی از فندق مصرفی جهان از منطقه‌ای مشخص می‌آید؛ کشوری که سال‌ها در صدر تولید و صادرات این محصول قرار داشته است. (Tasting Table)

بر اساس آمار سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO)، ترکیه حدود ۷۰ درصد فندق جهان را تولید می‌کند و سهمی نزدیک به ۸۲ درصد از صادرات جهانی این محصول دارد. این اختلاف چشمگیر میان ترکیه و دیگر تولیدکنندگان باعث شده است این کشور نقش تعیین‌کننده‌ای در بازار جهانی فندق داشته باشد.

ایتالیا با فاصله قابل‌توجه در جایگاه دوم قرار می‌گیرد. این کشور حدود ۲۰ درصد فندق جهان را تولید می‌کند و سهم آن از صادرات جهانی نیز حدود ۱۵ درصد گزارش شده است.

میزان تولید فندق ترکیه از سالی به سال دیگر با توجه به شرایط آب‌وهوایی، میزان بارندگی و وضعیت باغ‌ها تغییر می‌کند. برای نمونه، تولید این کشور در سال ۲۰۲۳ به حدود ۶۵۰ هزار تن رسید. یک سال پیش از آن، یعنی در سال ۲۰۲۲، میزان تولید حدود ۷۶۵ هزار تن گزارش شده بود.

برای مقایسه، ایتالیا در سال ۲۰۲۳ حدود ۱۰۲ هزار و ۷۰۰ تن فندق تولید کرد. همین فاصله نشان می‌دهد چرا بازار جهانی فندق تا حد زیادی به تولید ترکیه وابسته است.

مهم‌ترین منطقه تولید فندق ترکیه در امتداد سواحل دریای سیاه قرار دارد. شرایط اقلیمی این منطقه، رطوبت بالا و زمین‌های مناسب، محیط مطلوبی برای رشد درختان فندق فراهم کرده است.

در میان مناطق فندق‌خیز ترکیه، استان گیره‌سون (Giresun) جایگاه ویژه‌ای دارد. این استان که در ساحل دریای سیاه قرار گرفته است، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز تولید فندق در جهان شناخته می‌شود و گاهی از آن با عنوان «پایتخت فندق جهان» یاد می‌کنند.

فندق گیره‌سون به‌دلیل عطر قوی، طعم مطلوب، میزان روغن و چربی بالا و کیفیت مناسب شهرت دارد. همین ویژگی‌ها باعث شده است محصولات این منطقه در بازارهای داخلی و خارجی طرفداران زیادی داشته باشند.

فندق‌های تولیدشده در این منطقه تنها به مصرف محلی نمی‌رسند. بخش قابل‌توجهی از محصول پس از برداشت، فرآوری و بسته‌بندی می‌شود و سپس به کارخانه‌ها و بازارهای بین‌المللی راه پیدا می‌کند.

فندق ترکیه در بازار صادراتی تنها یک محصول یکسان نیست و کیفیت و محل تولید می‌تواند روی ارزش آن تأثیر بگذارد. در میان انواع شناخته‌شده، فندق گیره‌سون در رده محصولات مرغوب‌تر قرار می‌گیرد و معمولا ارزش بیشتری دارد.

نوع دیگری که با عنوان فندق لوانت (Levant) شناخته می‌شود، قیمت پایین‌تری دارد و بخش مهمی از بازار صادراتی را تشکیل می‌دهد.

این تفاوت‌ها برای صنایع غذایی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا کارخانه‌های شکلات‌سازی و تولیدکنندگان محصولات غذایی می‌توانند با توجه به نوع محصول و قیمت مورد نظر خود، فندق مناسب را انتخاب کنند.

اهمیت فندق در اقتصاد ترکیه تنها به میزان صادرات محدود نمی‌شود. میلیون‌ها کشاورز در این کشور به کشت فندق مشغول‌اند و طبق برآوردهای مطرح‌شده، حدود ۲ تا ۳ میلیون نفر به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم با این محصول ارتباط دارند.

اهمیت این صنعت در برخی مناطق تولیدکننده بیشتر به چشم می‌آید. در گیره‌سون، زنان نقش بسیار پررنگی در برداشت و فرآوری فندق دارند. طبق گزارشی از بی‌بی‌سی در سال ۲۰۲۴، حدود ۸۰ درصد فندق این استان توسط زنان کشت و فرآوری می‌شود.

فرایند تولید فندق از باغ آغاز می‌شود و پس از برداشت، به مراکز فرآوری می‌رسد. در این مراکز محصول برای عرضه در بازار داخلی یا صادرات آماده می‌شود. ترکیه در مجموع حدود ۱۶۰ کارخانه فرآوری فندق دارد.

ایتالیا یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان فندق جهان محسوب می‌شود؛ اما صنعت شکلات این کشور همچنان به واردات فندق نیاز دارد. دلیل اصلی، حجم بالای مصرف در صنایع غذایی و شکلات‌سازی است.

یکی از شناخته‌شده‌ترین نام‌های این صنعت، فِرِرو (Ferrero) است؛ شرکت ایتالیایی که محصولات معروفی مانند نوتلا را تولید می‌کند. فندق یکی از مواد اولیه اصلی در تولید کرم فندقی نوتلا محسوب می‌شود و صنعت شکلات ایتالیا از خریداران مهم فندق ترکیه به شمار می‌رود.

نکته جالب اینجا است که فندق تولیدشده در باغ‌های اطراف دریای سیاه می‌تواند مسیر طولانی‌ای را طی کند و در نهایت به ماده اولیه محصولاتی تبدیل شود که در کشورهای مختلف جهان مصرف می‌شوند.

اگرچه ترکیه بزرگ‌ترین تولیدکننده فندق جهان محسوب می‌شود، اما بیشترین مصرف سرانه لزوما به کشورهای تولیدکننده تعلق ندارد.

بر اساس داده‌های FAO، سوئیس با مصرف سرانه حدود ۲٫۰۹۶ کیلوگرم در سال، یکی از کشورهایی است که میزان مصرف فندق در آن قابل‌توجه محسوب می‌شود.

حضور فندق در شکلات‌ها، شیرینی‌ها و محصولات قنادی باعث شده است این مغز خوراکی در بسیاری از کشورهای اروپایی جایگاه مهمی داشته باشد. به همین دلیل، تولیدکنندگان بزرگ مواد غذایی در اروپا به بازار جهانی فندق و به‌ویژه تولیدکنندگان اصلی آن وابستگی دارند.

داستان فندق تنها درباره یک محصول کشاورزی نیست؛ زنجیره‌ای گسترده از کشاورزان، کارگران، مراکز فرآوری، صادرکنندگان و کارخانه‌های صنایع غذایی پشت آن قرار دارد.

ترکیه با در اختیار داشتن بخش عمده تولید و صادرات جهانی، نقش مهمی در این زنجیره ایفا می‌کند. بخش بزرگی از محصول در مناطق ساحلی دریای سیاه تولید می‌شود و پس از طی مراحل فرآوری، به کشورهای مختلف صادر می‌شود.

در نهایت، این فندق ممکن است سر از کارخانه‌های شکلات‌سازی در ایتالیا یا دیگر کشورهای اروپایی درآورد و در محصولاتی قرار بگیرد که مصرف‌کننده در نقطه‌ای دیگر از جهان، احتمالا هیچ‌وقت به منشأ آن فکر نمی‌کند.

به همین دلیل، اگر دفعه بعد هنگام خوردن شکلات یا شیرینی فندقی به این فکر کردید که این مغز خوش‌عطر از کجا آمده، احتمال اینکه پاسخ شما به سواحل دریای سیاه و باغ‌های فندق ترکیه برسد، بسیار زیاد است.