عجیب‌ترن پناهگاه بدون هیچ دیواری؛ سازه‌ای کوچک با فقط یک سقف و نیمکت!

استودیوی معماری Studio Armitage در میان مزارع برنج و زمین‌های کشاورزی نارا در ژاپن، پناهگاهی چوبی با نام Field Shelter ساخته است. این سازه برای افرادی طراحی شده که در زمین‌های اطراف کار می‌کنند و به فضایی برای استراحت، پناه گرفتن از باران و آفتاب و گفت‌وگو با دیگران نیاز دارند. (Dezeen)

این سازه در محله آماغاتسوجی قرار دارد؛ جایی که زمین‌های کشاورزی علاوه بر کارکرد اصلی خود، به فضایی اجتماعی برای ساکنان محلی تبدیل شده‌اند. پناهگاه جدید نیز در نقطه‌ای قرار گرفته که به‌طور طبیعی محل رفت‌وآمد و ملاقات مردم بوده است.

Field Shelter ساختاری قابل‌جمع‌آوری دارد و می‌توان آن را در صورت نیاز باز کرد و در جای دیگری دوباره ساخت. طراحان تلاش کرده‌اند سازه جدید در کنار انبارها و ساختمان‌های ساده کشاورزی اطراف، حضوری کم‌ادعا داشته باشد.

فردی آرمیتاژ، بنیان‌گذار Studio Armitage، هنگام اقامت در Space Department، یک مرکز خلاقیت در نزدیکی محل پروژه، زمان زیادی را صرف پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری در میان زمین‌های کشاورزی اطراف کرد.

او در این مسیر به سازه‌های کوچک، انبارهای مزرعه و پناهگاه‌هایی توجه کرد که در میان زمین‌ها پراکنده بودند. این سازه‌ها معمولا با مصالحی ساده و در دسترس ساخته شده‌اند و به گفته آرمیتاژ، بخشی از شخصیت این چشم‌انداز را شکل می‌دهند.

بااین‌حال، یک کمبود به چشم می‌آمد: جایی برای توقف و استراحت وجود نداشت. تابستان‌های نارا می‌تواند بسیار گرم باشد و باران‌های ناگهانی و شدید نیز در این منطقه رخ می‌دهد. در عین حال، زمین‌های کشاورزی روابط اجتماعی مهمی میان ساکنان ایجاد کرده‌اند.

معماران در نهایت قطعه زمینی را در یکی از نقاط طبیعی تجمع مردم پیدا کردند و با مالک آن برای ساخت یک فضای جمعی کوچک به توافق رسیدند.

طراحان برای Field Shelter سراغ ساختاری بسیار ساده رفتند. اسکلت اصلی از قطعات چوبی استاندارد و الوارهای باریک تشکیل شده و سازه روی بلوک‌های بتنی موقت، کمی بالاتر از زمین مرطوب قرار گرفته است.

سقف از چند لایه سازه چوبی روی هم شکل می‌گیرد و ورق‌های موج‌دار پلی‌کربنات روی آن قرار گرفته‌اند. این پوشش، دو نیمکت را که در دو طرف مخزن آب مرکزی قرار دارند، از آفتاب و باران محافظت می‌کند.

در این پناهگاه جبهه مشخصی برای ورود وجود ندارد و نمی‌توان سمت مشخصی را «داخل» یا «خارج» بنا دانست. طراحی به‌گونه‌ای شکل گرفته که افراد همچنان ارتباط مستقیم خود را با مزارع اطراف حفظ کنند.

آرمیتاژ می‌گوید برای ساخت فضایی که مردم آن را به‌عنوان یک مکان مشخص بشناسند، به چیز زیادی نیاز نبوده است. کف مرتفع، سقف و دو نیمکت، به‌اندازه کافی حس پناه و محصورشدن ایجاد می‌کنند، بدون اینکه ارتباط افراد با محیط اطراف قطع شود.

سادگی Field Shelter کاملا تصادفی نیست. طراحان علاوه بر سازه‌های کشاورزی اطراف، به معابد و انبارهای سنتی نارا نیز توجه کرده‌اند؛ بناهایی که معمولا روی سکو قرار می‌گیرند، پیش‌آمدگی‌های عمیق سقف دارند و نحوه ساختشان به‌وضوح قابل مشاهده است.

در این پروژه نیز سازه روی زمین بلند شده، سقف عمق مناسبی ایجاد می‌کند و اجزای سازه پنهان نمی‌شوند.

تمام ابعاد و اجزای اصلی بر اساس اندازه‌های استاندارد طراحی شده‌اند و مصالح مورد نیاز نیز از منابع محلی تهیه شده‌اند. در ساخت بنا به تجهیزات ویژه یا روش‌های پیچیده نیاز نیست؛ بنابراین می‌توان نمونه‌ای مشابه را با امکانات محدود نیز ساخت.

دو نیمکت مرکزی نیز اتفاقی در جهت‌های متفاوت قرار نگرفته‌اند. یکی از آن‌ها رو به شرق است و نور صبحگاهی را دریافت می‌کند، در حالی که دیگری به سمت غرب قرار دارد تا در ساعات عصر نور آن سمت را داشته باشد.

البته نحوه استفاده از این فضا ثابت نیست. یک نفر می‌تواند هنگام کار در زمین خود برای مدتی در آن استراحت کند، دو نفر می‌توانند روبه‌روی یکدیگر بنشینند و گروه بزرگ‌تری نیز می‌تواند عصرها در اطراف سازه جمع شود.

به این ترتیب، پناهگاه به یک فضای عمومی کوچک تبدیل می‌شود که کاربرد آن صرفا به استراحت فردی محدود نیست.

یکی از جالب‌ترین اجزای Field Shelter، مخزن آب بزرگی است که در مرکز سازه قرار دارد. این مخزن فقط یک عنصر کاربردی نیست و به‌عنوان وزنه نیز عمل می‌کند تا سازه در جای خود ثابت بماند.

مخزن، دو بخش نشستن را از یکدیگر جدا می‌کند و در عین حال یک منبع آب مشترک برای کشاورزان فراهم می‌آورد. اگر مخزن به‌طور دوره‌ای پر شود، ساکنان دیگر مجبور نیستند در هر بار مراجعه، آب مورد نیاز زمین‌های خود را از محل دیگری حمل کنند.

به این ترتیب، عنصری که در نگاه اول صرفا برای تأمین آب در نظر گرفته شده، هم‌زمان به بخشی از ساختار فضایی پناهگاه تبدیل شده است.

در بخش‌هایی از سازه که سطح برش‌خورده چوب نمایان است، رنگ آبی به کار رفته است. این رنگ علاوه بر کمک به محافظت چوب در برابر شرایط جوی، باعث می‌شود قطعات مختلف سازه از یکدیگر قابل تشخیص باشند.

طراحان عمدا تلاش کرده‌اند اجزای ساختاری پنهان نشوند. تیرها، اتصالات و قطعات چوبی بخشی از ظاهر نهایی بنا هستند و به بازدیدکننده نشان می‌دهند که پناهگاه چگونه ساخته شده است.

یکی از ویژگی‌های اصلی Field Shelter، قابلیت جداسازی آن است. Studio Armitage امیدوار است این سازه تا زمانی که ساکنان محلی به آن نیاز دارند در مزارع باقی بماند، اما طراحی آن به‌گونه‌ای است که در صورت تغییر شرایط می‌توان آن را باز کرد، به محل دیگری انتقال داد یا دوباره با همان منطق ساخت.

از نگاه آرمیتاژ، این ویژگی فقط برای یک پروژه در نارا کاربرد ندارد. یک قطعه زمین بلااستفاده در یک شهر ممکن است همان نیازهایی را داشته باشد که زمین‌های کشاورزی نارا دارند: مکانی خشک برای نشستن، کمی سایه و فضایی برای ملاقات مردم.

Field Shelter در نهایت نمونه‌ای از معماری کم‌مصرف و قابل‌تغییر است؛ سازه‌ای که تلاش می‌کند با کمترین مصالح، بیشترین ارتباط را با محیط اطراف حفظ کند و به‌جای جدا کردن مردم از چشم‌انداز، امکان مکث و معاشرت را در دل آن فراهم کند.