بامبو یکی از قدیمیترین مصالح ساختمانی در بسیاری از کشورهای آسیایی بهشمار میرود، اما استفاده از آن دیگر به معماری سنتی محدود نمیشود. معماران معاصر در سالهای اخیر از این گیاه برای ساخت سازههایی با فرمهای پیچیده، سقفهای گسترده و فضاهای عمومی متفاوت استفاده کردهاند. مجموعهای از پروژههای ساختهشده در جنوب و جنوبشرق آسیا نشان میدهد که بامبو میتواند در ساختمانهایی با کاربریهای کاملا متفاوت نقش اصلی داشته باشد. (Dezeen)
۱. مرکز مراقبه ماهامودرا، نپال؛ سازهای بامبویی در دل کوهستان
استودیو معماری آباری برای ساخت مرکز مراقبه ماهامودرا در نزدیکی کاتماندو، از بامبو برای ایجاد یک سازه سهطبقه با فرم ماندالا استفاده کرده است. این مرکز بودایی در ارتفاعات قرار دارد و فضای اصلی آن به یک تالار مراقبه اختصاص یافته است.
سازه بامبویی بخش بالایی ساختمان را شکل میدهد و در مرکز آن فضای مراقبهای با ارتفاع ۱۵ متر قرار گرفته است. یک سالن غذاخوری و مهمانخانه نیز بخشهای دیگر مجموعه را تشکیل میدهند. فرم دایرهای و ساختار چندلایه بنا، بامبو را به یکی از عناصر اصلی شکلدهنده معماری پروژه تبدیل کرده است.
۲. مرکز تاپمی، هند؛ سایهبانی برای ۳۰ هزار دانشجو
استودیو معماری پرپل اینک برای مرکز تاپمی در جنوبغرب هند، بهجای طراحی یک ساختمان آموزشی متعارف، فضایی اجتماعی در اطراف یک آمفیتئاتر فرورفته ایجاد کرده است.
مهمترین عنصر این پروژه مجموعهای از سایهبانهای بامبویی است که فضای مرکزی را پوشش میدهند. این سازه برای جامعهای حدود ۳۰ هزار دانشجو طراحی شده و محلی برای گردهمایی و فعالیتهای اجتماعی فراهم میکند. استفاده از بامبو در اینجا بیشتر از آنکه صرفا جنبه سازهای داشته باشد، به شکلگیری فضای عمومی و سایهاندازی کمک میکند.
۳. پل زنده، اندونزی؛ بیش از ۳۰۰ قطعه بامبو در یک مرکز آموزشی
معمار جاناتان میتزی با همکاری دانشآموزان یک مدرسه در اندونزی، مرکز آموزشی «پل زنده» را طراحی کرد. ساخت این پروژه بیش از ۳۰۰ قطعه بامبو را شامل میشود که با حرارت خم شدهاند تا فرم منحنی سازه را ایجاد کنند.
ساختمان فضایی انعطافپذیر برای برگزاری رویدادها و سخنرانیها فراهم میکند و بخشی از آن بهصورت نیمهباز طراحی شده است. مشارکت دانشآموزان در روند طراحی و ساخت نیز یکی از ویژگیهای مهم پروژه محسوب میشود و ساختمان را به بخشی از فرآیند آموزشی تبدیل کرده است.
۴. پاویون مرغ قهرمان، اندونزی؛ تپهای مصنوعی روی یک مرغدانی بامبویی
استودیو معماری رَد+آر در جاکارتا نمونهای متفاوت از کاربرد بامبو را ارائه کرده است. این پروژه در ابتدا بهعنوان یک مرغدانی موقت در یک پارک ساخته شد، اما ظاهر آن تفاوت زیادی با یک سازه معمولی دارد.
معماران یک تپه مصنوعی روی ساختمان ایجاد کردند تا مرغدانی را در دل منظره پنهان کنند. زیر این پوشش، شبکهای از بامبو قرار دارد که ستونهای بامبویی و فولادی آن را نگه میدارند. این پروژه بهعنوان نمونهای اولیه برای ساخت مرغدانیهای کماثر طراحی شد و نشان میدهد حتی یک سازه خدماتی ساده نیز میتواند به تجربهای معماری تبدیل شود.
۵. اقامتگاه اینتایا، اندونزی؛ سقفهایی الهامگرفته از موجودات دریایی
استودیو پابلو لونا برای اقامتگاه اینتایا در جزیره نوسا پنیدا، فرم سقفها را از صدفها، ماهیها و سفرهماهیها الهام گرفته است. سقفهای بامبویی موجدار، مهمترین ویژگی بصری مجموعه را شکل میدهند.
این اقامتگاه در لبه یک صخره ساخته شده است و ۱۲ سوئیت مهمان دارد. سالن یوگا، اسپا، رستوران و اتاق چای نیز دیگر فضاهای آن را تشکیل میدهند. در این پروژه، بامبو امکان ایجاد فرمهای منحنی و پویا را فراهم کرده و ساختمان را با چشمانداز ساحلی اطراف پیوند داده است.
۶. مرکز جولیت، پاکستان؛ بامبو برای معماری مقاوم در برابر سیل
مرکز جولیت در روستای پونو پاکستان با همکاری معمار ایرلندی جک رنکین و استودیو نیامی ساخته شده است. سازه طاقیشکل بامبویی، فضای یک کارگاه اجتماعی و محل برگزاری رویدادها را پوشش میدهد.
این پروژه بخشی از برنامهای آزمایشی برای توسعه خانههای مقاوم در برابر سیل و بدون انتشار کربن محسوب میشود. روستای پونو نیز در ابتدا با همکاری بنیاد میراث پاکستان و معمار پاکستانی یاسمین لاری توسعه یافت. در این پروژه، بامبو علاوهبر ایجاد فرم معماری، با ایده ساختوساز کماثر و سازگار با شرایط محیطی ارتباط پیدا میکند.
۷. آنجونگ، مالزی؛ خانه و استودیو زیر یک سایهبان بامبویی
معمار مالزیایی الینا جمیل برای پروژه آنجونگ در نزدیکی کوالالامپور، یک سایهبان بزرگ از بامبو و فولاد سبزرنگ طراحی کرده است. این سایهبان دو ساختمان یکطبقه را پوشش میدهد که یکی مهمانخانهای چهارخوابه و دیگری فضای کار است.
در این پروژه، بامبو بهجای آنکه تمام ساختمان را تشکیل دهد، بهعنوان یک لایه محافظ در برابر تابش خورشید عمل میکند. ترکیب آن با فولاد، نمونهای از استفاده همزمان از یک متریال طبیعی و سازهای مدرن است.
بامبو؛ از سنت تا معماری معاصر
این هفت پروژه نشان میدهند بامبو میتواند در معماری نقشهای بسیار متفاوتی داشته باشد؛ از ایجاد سازههای پیچیده و سقفهای منحنی گرفته تا سایهاندازی، شکلدهی به فضاهای عمومی و ساخت بناهایی با رویکرد کماثر. معماران این پروژهها بهجای استفاده صرفا سنتی از بامبو، قابلیت خمشدن، سبکی و انعطافپذیری آن را به بخشی از ایده اصلی طراحی تبدیل کردهاند.
تفاوت میان این ساختمانها نیز نشان میدهد بامبو به یک سبک معماری مشخص محدود نمیشود. این متریال در یک پروژه به شکل سازهای عظیم و منحنی ظاهر میشود، در پروژهای دیگر به سایهبانی ساده تبدیل میشود و در نمونهای دیگر، ساختاری برای یک فضای آموزشی یا اجتماعی ایجاد میکند.