«ماه اسمانتوس» (Osmanthus Moon) پاویونی موقت در شانگهای چین است که برای گرامیداشت جشن سنتی نیمه پاییز ساخته شد. این سازه با فرمی شفاف و مدور، نقش سنتی گل اسمانتوس را به عنصر اصلی طراحی تبدیل می‌کند و در کنار آن، با هنر عامیانه «زائو هوا» وارد گفت‌وگو می‌شود. (ArchDaily)
این پاویون را استودیوی معماری HCCH طراحی کرده و در زمینی به مساحت ۴۱ مترمربع در پارک قرن شانگهای قرار گرفته است. پروژه در سال ۲۰۲۵ ساخته شد و به سفارش موزه هنر نیروگاه برق شانگهای شکل گرفت. «ماه اسمانتوس» تنها ۱۲ روز در محل برپا بود و به‌عنوان یک اثر هنری عمومی موقت، بازدیدکنندگان را به تجربه فضایی متفاوت دعوت کرد.
ماه کامل در پارک قرن شانگهای
طراحان، پاویون را روی چمن نیم‌دایره‌ای پارک قرن قرار داده‌اند؛ جایی که فرم مدور و نیمه‌شفاف آن از دور مانند ماه کاملی به نظر می‌رسد که به‌آرامی روی زمین فرود آمده است.
ایده اصلی پروژه به جشن نیمه پاییز، یکی از مهم‌ترین جشن‌های سنتی چین، بازمی‌گردد. ماه کامل در این جشن جایگاه نمادین مهمی دارد و گل اسمانتوس نیز یکی از عناصر شناخته‌شده فرهنگ و خاطره جمعی مردم چین در فصل پاییز محسوب می‌شود. معماران این دو عنصر را به زبان معماری ترجمه کرده‌اند تا سازه‌ای شکل بگیرد که هم ریشه در سنت داشته باشد و هم ظاهری معاصر و متفاوت ارائه دهد.
شبکه فضایی پاویون از نقش‌های سنتی اسمانتوس الهام گرفته است. الگوهای برنزی شبیه شاخه‌های درهم‌تنیده روی سازه شکل می‌گیرند و پارچه‌ای سبک و کشسان روی این چارچوب قرار گرفته است. این لایه پارچه‌ای مانند پوسته‌ای نورانی، ظاهر ماه‌مانند پاویون را کامل می‌کند.
ترکیب هنر سنتی و معماری معاصر
یکی از بخش‌های مهم پروژه، ارتباط آن با هنر عامیانه «زائو هوا» است؛ سنتی هنری که هنرمندان آن نقش‌هایی را روی سطوح مختلف اجرا می‌کنند و در شمار میراث فرهنگی ناملموس چین قرار می‌گیرد.
در «ماه اسمانتوس»، نقش‌های اسمانتوس که توسط هنرمند زائو هوا روی زمین اجرا شده‌اند، با شبکه طلایی‌رنگ گنبد بالای سر بازدیدکنندگان ارتباط بصری پیدا می‌کنند. نقش روی زمین و ساختار بالای سر، در واقع انعکاس یکدیگر هستند و یک ترکیب واحد را شکل می‌دهند.
این رابطه به یکی از ایده‌های اصلی پروژه تبدیل شده است؛ ارتباط میان چیزی که در محل ساخته و اجرا می‌شود و چیزی که از پیش ساخته شده، میان حرکت و سکون و میان هنر سنتی و معماری معاصر.
طراحان همچنین در فرم این سازه از گنبدهای «باکمینستر فولر» الهام گرفته‌اند؛ سازه‌هایی که با هندسه خاص خود، تصویری آینده‌نگر از معماری ارائه می‌کنند. در مقابل، اشاره به «کلم طلایی» یا سازه مشهور ساختمان جدایی وین، پیوند دیگری میان پاویون و تاریخ هنر و معماری ایجاد می‌کند.
ورود به داخل ماه
بازدیدکنندگان از طریق دو دهانه نامنظم می‌توانند وارد فضای داخلی پاویون شوند. تجربه این فضا در طول روز و شب تفاوت زیادی دارد.
در روشنایی روز، نور از پوسته نیمه‌شفاف عبور می‌کند و فضایی نرم و پراکنده به وجود می‌آورد. سطح پارچه‌ای سازه نیز حالتی لطیف به فضای داخلی می‌دهد و مرز میان فضای بیرون و درون را کم‌رنگ می‌کند.
با فرارسیدن شب، نورپردازی داخلی و سایه‌های ایجادشده روی پوسته تغییر می‌کنند. نور پخش‌شده در کنار شبکه برنزی و پوشش پارچه‌ای، محیطی خیال‌انگیز ایجاد می‌کند که تجربه‌ای متفاوت از حضور در یک فضای معماری ارائه می‌دهد.
معماران این تجربه را به ورود به یک «آینه زمانی» تشبیه کرده‌اند؛ فضایی که در آن عناصر آشنا مانند ماه، گل و نقش‌های سنتی در قالبی متفاوت ظاهر می‌شوند.
گل اسمانتوس؛ الهام اصلی پروژه
اسمانتوس یا «اُسمانتوس شیرین» گیاهی معطر است که در فرهنگ چین ارتباط نزدیکی با پاییز دارد. عطر و نقش این گیاه در جشن نیمه پاییز نیز جایگاه ویژه‌ای دارد و همین ویژگی باعث شد به یکی از منابع اصلی الهام پروژه تبدیل شود.
در «ماه اسمانتوس»، این گیاه تنها یک نقش تزئینی نیست. الگوی گل آن در ساختار معماری، نقش‌های روی زمین و ظاهر کلی پاویون حضور پیدا می‌کند و به عنصری تبدیل می‌شود که بخش‌های مختلف پروژه را به یکدیگر پیوند می‌دهد.
از این منظر، نام پروژه نیز تنها به ظاهر ماه‌مانند آن اشاره نمی‌کند؛ «ماه» و «اسمانتوس» هر دو از عناصر مهم خاطره و تخیل فرهنگی چین در فصل پاییز هستند و معماران تلاش کرده‌اند این پیوند سنتی را به یک تجربه فضایی معاصر تبدیل کنند.
سازه‌ای موقت برای یک تجربه کوتاه
«ماه اسمانتوس» برخلاف ساختمان‌های دائمی، با هدف ماندگاری طولانی ساخته نشده است. این پاویون تنها ۱۲ روز در پارک قرن شانگهای برپا بود و بیشتر از آنکه یک ساختمان معمولی باشد، یک اثر هنری و معماری موقت محسوب می‌شود.
همین ویژگی به طراحان اجازه داده است فرم، نور، متریال و تجربه فضایی را در مرکز توجه قرار دهند. مخاطب نیز به‌جای استفاده روزمره از یک ساختمان، برای مدت کوتاهی وارد اثری می‌شود که با تغییر نور و شرایط محیطی، تجربه‌ای متفاوت ایجاد می‌کند.
این پروژه نمونه‌ای از رویکردی است که در آن معماری به‌عنوان رسانه‌ای برای روایت فرهنگ و هنر عمل می‌کند؛ به‌جای بازتولید مستقیم عناصر سنتی، آن‌ها را به زبان جدیدی ترجمه می‌کند.
در «ماه اسمانتوس»، یک گل پاییزی، ماه کامل، هنر عامیانه چینی و گنبدهای آینده‌نگر در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند تا پاویونی کوچک اما متمایز در فضای سبز شانگهای شکل بگیرد؛ سازه‌ای که برای مدت کوتاهی ظاهر پارک را تغییر داد و سنتی قدیمی را در قالبی کاملا معاصر به نمایش گذاشت.