معماری همیشه بهمعنای ساختن بناهایی متمایز از محیط اطراف نیست. در سالهای اخیر، معماران بیشتری تلاش کردهاند ساختمانها را با چشمانداز طبیعی هماهنگ کنند؛ بهگونهای که بنا نهتنها مزاحم محیط اطراف نباشد، بلکه بخشی از آن به نظر برسد. این رویکرد از خانههایی که میان درختان پنهان شدهاند تا مجموعههایی با سقفهای پوشیده از گیاهان و سازههایی که شکل کوهها را تداعی میکنند، طیف گستردهای دارد.
جشنواره جهانی معماری نیز در فهرست نامزدهای امسال خود نمونههایی از چنین پروژههایی را معرفی کرده است. در این ساختمانها، استفاده از پوشش گیاهی، حیاطهای داخلی، مصالح بومی، سقفهای سبز، بازشوهای متعدد و سازههای کمارتفاع به معماران کمک کرده است ارتباط نزدیکتری میان فضای ساختهشده و محیط طبیعی اطراف ایجاد کنند. در ادامه با ۱۰ نمونه از این پروژهها آشنا میشویم. (BBC)
اقامتگاه آیانا در شولایور، کویمباتور، هند
اقامتگاه آیانا در زمینی شیبدار به وسعت حدود ۴۰ هزار فوت مربع ساخته شده و یکی از اهداف اصلی طراحی آن، کاهش تأثیر ساختمان بر محیط طبیعی بوده است. این مجموعه که استودیو معماری «اسلم شم» طراحی کرده است، از چند ساختمان نزدیک به یکدیگر تشکیل میشود و ویلاها، رستوران و استخر را در بر میگیرد.
سقف بخشهایی از مجموعه با خاک و پوشش گیاهی بومی پوشیده شده است تا ساختمانها در چشمانداز اطراف کمتر به چشم بیایند. جهت قرارگیری بنا نیز با دقت انتخاب شده است تا میزان تابش نور خورشید کنترل شود. نمای شرقی صبحها نور ملایم دریافت میکند و بخش غربی که در معرض تابش شدیدتری قرار دارد، با طراحی مناسب از گرمشدن بیش از حد فضای داخلی جلوگیری میکند.
خانه ترا در مالاپورام، کرالا، هند
خانه ترا در میان باغی گسترده از درختان نارگیل قرار دارد و فرم افقی و کمارتفاع آن با زمین مسطح اطراف هماهنگ شده است. این خانه را استودیو «آتلیه دیزاین اِن دامین» طراحی کرده و نام آن نیز از واژه لاتین بهمعنای «زمین» گرفته شده است.
درختان بلند نارگیل بخش زیادی از خانه را از دید پنهان میکنند، اما طراحی بنا ارتباط آن را با آسمان قطع نکرده است. بخشهایی از سقف با بازشوهایی در نظر گرفته شدهاند تا نور طبیعی وارد فضای داخلی شود. مجموعهای از حیاطهای بههمپیوسته نیز به گردش هوا و ورود نور کمک میکنند.
معماران برای پیوند بیشتر ساختمان با محیط اطراف، از مصالح رایج در معماری کرالا استفاده کردهاند. سنگ محلی لاتریت نمای بیرونی را پوشانده و سطوح دیگری با پوشش سفالی اجرا شدهاند تا بنا با رنگ و بافت منطقه هماهنگ باشد.
مرکز اجتماعی و بازدیدکنندگان مانتین فولد در نزدیکی کوه امی، چین
مرکز اجتماعی و بازدیدکنندگان «مانتین فولد» در دامنه جنوبی کوه امی در استان سیچوان چین قرار دارد؛ منطقهای که هم ارزش طبیعی و هم اهمیت فرهنگی دارد و در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.
این مجموعه در کنار دریاچه گوانشان قرار گرفته و علاوه بر امکانات اقامتی و رفاهی، فضاهایی برای فعالیتهای اجتماعی، غذاخوری و خدمات سلامت دارد. شکل پیچیده سقف یکی از مهمترین ویژگیهای بنا است. بخشهای موجدار سقف به خطوط گرد دامنههای اطراف اشاره میکنند و قسمتهای زاویهدار آن نیز فرم قله کوه را تداعی میکنند. پوشش خاکستری و براق سقف نیز انعکاس سطح دریاچه را بازتاب میدهد.
خانه کیائورا در کوکونات گروو، میامی، آمریکا
خانه کیائورا در محلهای سرسبز و نیمهگرمسیری در میامی قرار دارد. این خانه دو طبقه را دفتر معماری «استرنگ» طراحی کرده و از دو حجم مستطیلی درهمتنیده تشکیل شده است.
ساختمان به باغ بزرگی متصل میشود که استخرها را نیز در خود جای داده و به این ترتیب مرز میان فضای داخلی و بیرونی تا حد زیادی از بین میرود. گیاهانی که از کنار پنجرهها آویزان شدهاند، این ارتباط را بیشتر میکنند.
فضاهای عمومی خانه در طبقه بالا قرار گرفتهاند و اتاقهای خصوصی در طبقه پایین جای دارند. استفاده گسترده از صفحات چوبی با الگوهای مورب نیز امکان گردش هوا را فراهم میکند و به سازگاری خانه با آبوهوای گرم میامی کمک میکند.
مهمانخانه چتم در نیویورک، آمریکا
مهمانخانه چتم در زمینی مرتفع در شهرستان کلمبیا در ایالت نیویورک قرار دارد؛ زمینی که بخشی از آن برای کشاورزی استفاده میشود. دفتر معماری «دسای چیا» این ساختمان را طراحی کرده است.
موقعیت مرتفع خانه چشمانداز گستردهای از کوههای کتاسکیل و مناطق پوشیده از درخت در اختیار ساکنان قرار میدهد. پنجرههای بزرگ در دو طرف ساختمان، این منظره را به بخش مهمی از فضای داخلی تبدیل کردهاند.
در قسمت بالایی نما از ورقهای فلزی موجدار استفاده شده است؛ مصالحی که در ساختمانهای کشاورزی معاصر منطقه نیز کاربرد زیادی دارد و به همین دلیل با فضای روستایی اطراف هماهنگ است.
خانه ئیاس در گواروخا، سائوپائولو، برزیل
خانه ئیاس یکی از نمونههای چشمگیر ترکیب معماری با جنگل است. صاحبان خانه میخواستند ساختمانی داشته باشند که در پوشش گیاهی انبوه اطراف محو شود و دفتر «استودیو یاکوبسن» نیز طراحی را بر همین اساس انجام داد.
ساختمان از فاصله دور تقریبا در میان درختان ناپدید میشود و بخش زیادی از آن از دید پنهان است. سازه اصلی خانه حالتی شبیه تنه و شاخههای یک درخت دارد و به همین دلیل تماس ساختمان با سطح زمین کاهش یافته است.
ورودی خانه از خیابان پشتی انجام میشود و سقف ساختمان نیز به باغ تبدیل شده است؛ بنابراین سطح بالایی بنا به جای آنکه عنصری جدا از محیط باشد، بخشی از فضای سبز اطراف را ادامه میدهد.
پاویون کرم گرسنه در دانشگاه آشوکا، دهلی، هند
پاویون «کرم گرسنه» نمونهای متفاوت در میان این پروژهها است؛ زیرا در محیطی شهری قرار دارد، اما طراحی آن کاملا از فرمهای طبیعی الهام گرفته است.
معماران استودیو «لایت دیزاین» این فضا را برای ایجاد خیابانی طراحی کردند که دانشجویان بتوانند در آن مکث کنند و زمانی را بیرون از فضای کلاس بگذرانند. واحدهای ماژولار فروش غذا در امتداد این مسیر قرار گرفتهاند و سازههای پیچوتابخورده و بلند از جنس بامبو، فضای خیابان را میپوشانند.
این سازهها که فرمشان یادآور یک کرم در حال حرکت است، در روزهای گرم که دمای هوا به حدود ۳۸ درجه سانتیگراد میرسد، سایه ایجاد میکنند و در فصل بارانهای موسمی نیز از کاربران محافظت میکنند. استفاده از بامبو نیز به کاهش اثرات زیستمحیطی پروژه کمک کرده است.
بازار نیکولاس براوو در کوئینتانا رو، مکزیک
بازار نیکولاس براوو در ایالت کوئینتانا رو مکزیک، هم بازار صنایعدستی است و هم بهعنوان مرکز اجتماعی محلی فعالیت میکند. این پروژه با حمایت دولت و توسط استودیو «آیدیا» طراحی شده و گردشگرانی که برای بازدید از محوطههای باستانی مایا به منطقه میروند نیز از آن استفاده میکنند.
ساختمان از سه عنصر اصلی تشکیل شده است: سازهای سبک از جنس فولاد، دیوارهای بلوک بتنی رنگدانهدار و سقفی با پوشش آجرهای سفالی. سقف قوسیشکل بنا علاوه بر ایجاد فرم متمایز، آب باران را جمعآوری میکند تا برای آبیاری مورد استفاده قرار گیرد.
طراحی بازار بهگونهای انجام شده است که چشمانداز مناطق روستایی اطراف بدون مانع در برابر بازدیدکنندگان قرار گیرد و ساختمان ارتباط خود را با محیط پیرامون حفظ کند.
پارک کوئینتانا رو در چتومال، مکزیک
پروژه دیگری از استودیو «آیدیا» در چتومال مکزیک، مجموعهای ۱۰ هکتاری است که در ابتدا برای برگزاری نمایشگاه سالانه دام و کشاورزی ساخته شد. این مجموعه امروزه برای برگزاری کنسرت، بازارهای صنایعدستی و فعالیتهای تفریحی نیز مورد استفاده قرار میگیرد.
جنگل نیمهگرمسیری اطراف مجموعه، نقش مهمی در طراحی آن دارد. ستونهای باریک با رنگی نزدیک به سبز زیتونی و عناصر چوبی موجدار به کار رفتهاند تا سازه با پوشش گیاهی اطراف هماهنگ شود.
در این پروژه، معماری تلاش نمیکند طبیعت را کنار بزند؛ بلکه فرم و رنگ عناصر ساختهشده را به محیط اطراف نزدیک میکند تا مجموعه در میان جنگل، ظاهری کمتنشتر داشته باشد.
پناهگاه استونگ در استونگ، ایسلند
پناهگاه استونگ در دره ثیورساردالور ایسلند، علاوه بر ارتباط با طبیعت، وظیفه حفاظت از یک محوطه تاریخی را نیز بر عهده دارد. این محوطه بقایای یک مزرعه متعلق به دوره وایکینگها را در خود جای داده است که در اثر فوران آتشفشانی زیر خاکستر مدفون و حفظ شده است.
استودیو «اسپرینت» برای حفاظت از این بقایا، سازهای بزرگتر را در اطراف محوطه ایجاد کرده است. در این پروژه از چوب کاج اروپایی بدون پوشش، فولاد گالوانیزه و پلیکربنات قابل بازیافت استفاده شده است.
بخشی از سازه چوبی قدیمی که پیشتر از بقایا محافظت میکرد، حفظ و تقویت شده و به هسته اصلی ساختمان جدید تبدیل شده است. پناهگاه اکنون امکاناتی مانند فضای نشستن و سکوهای بازدید دارد. این سکوها از سطح زمین فاصله گرفتهاند تا کمترین آسیب را به بستر تاریخی و طبیعی منطقه وارد کنند.
این پروژهها نشان میدهند که معماری هماهنگ با طبیعت الزاما به معنای پنهانکردن کامل ساختمان نیست. گاهی استفاده از پوشش گیاهی، مصالح محلی و فرمهای الهامگرفته از چشمانداز کافی است تا یک بنا به جای ایستادن در برابر محیط، بخشی از آن به نظر برسد. از جنگلهای برزیل و نخلستانهای هند گرفته تا دامنههای چین و محوطه تاریخی ایسلند، این ۱۰ پروژه هرکدام به شیوهای متفاوت تلاش کردهاند فاصله میان معماری و طبیعت را کمتر کنند.