از خانه اژدها تا قصری روی ویرانههای قلعه؛ شاهکارهای کمترشناختهشده معماری بارسلونا
National Geographic
وقتی نام آنتونی گائودی، معمار مشهور اسپانیایی، به میان میآید، بیشتر گردشگران بلافاصله به یاد ساگرادا فامیلیا میافتند؛ کلیسایی عظیم با برجهای بلند و نمایی پر از جزئیات که به یکی از نمادهای بارسلونا تبدیل شده است. بااینحال، نبوغ گائودی در گوشهوکنار این شهر آثار بسیار بیشتری به جا گذاشته است. (National Geographic)
از خانهای با نمای موجدار و بالکنهایی شبیه استخوان گرفته تا قصری که روی بقایای یک قلعه قرونوسطایی ساخته شده است، آثار گائودی نگاه متفاوت او به معماری را نشان میدهند. بعضی از این بناها شهرت جهانی دارند و بعضی دیگر در مقایسه با ساگرادا فامیلیا گردشگران بسیار کمتری را به خود میبینند.
اگر میخواهید بارسلونا را از زاویهای متفاوت بشناسید، با معرفی این هفت اثر معماری با کجارو همراه شوید.
کازا باتیو؛ خانهای که شبیه اژدها است
در خیابان معروف پاسیج دِ گراسیا، یکی از چشمگیرترین ساختمانهای بارسلونا قرار دارد: کاسا باتیو. نمای موجدار و رنگارنگ این ساختمان باعث میشود حتی در میان شاهکارهای معماری منطقه اِلِشامپل نیز بهسرعت به چشم بیاید.
گائودی در نمای ساختمان از کاشیهای شکسته و رنگارنگ استفاده کرد؛ تکنیکی که به «ترِنکادیس» شهرت دارد و بعدها به یکی از نشانههای معماری او تبدیل شد. بالکنها نیز شکلهای عجیبی دارند که برخی آنها را به نقاب تشبیه میکنند و ستونهای سنگی اطرافشان یادآور استخوان هستند.
اما عجیبترین بخش ساختمان شاید سقف آن باشد. بسیاری از کارشناسان فرم موجدار سقف و جزئیات آن را به داستان سنت جوردی، قدیس حامی کاتالونیا، و نبرد او با اژدها مرتبط میدانند. به همین دلیل، برخی کاسا باتیو را «خانه اژدها» نیز مینامند.
این ساختمان که در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد، یکی از بهترین نمونههای تلفیق معماری، طبیعت و داستانهای محلی در آثار گائودی محسوب میشود.
کازا میلا؛ ساختمانی که مردم آن را معدن سنگ مینامیدند
کاسا میلا، که بیشتر با نام «لا پدررا» شناخته میشود، یکی دیگر از شاهکارهای گائودی در پاسیج دِ گراسیا است. نمای سنگی و موجدار آن چنان غیرمعمول بود که مردم بارسلونا هنگام ساخت بنا، لقب «معدن سنگ» را برایش انتخاب کردند.
گائودی در این ساختمان تقریبا از خطوط مستقیم فاصله گرفت. نمای سنگی همچون موجی عظیم در برابر خیابان حرکت میکند و نردههای آهنی بالکنها حالتی شبیه گیاهان دریایی دارند.
اما پشت ظاهر عجیب بنا، نوآوریهای فنی مهمی قرار دارد. سازه داخلی به گائودی اجازه داد دیوارهای باربر زیادی را حذف کند و فضای داخلی را آزادتر طراحی کند. کاسا میلا همچنین نخستین ساختمان بارسلونا بود که فضای پارکینگ زیرزمینی داشت.
بخش دیگری که بازدیدکنندگان را شگفتزده میکند، پشتبام ساختمان است؛ جایی که دودکشها و عناصر تأسیساتی به مجسمههایی عجیب و شبیه جنگجویان قرونوسطایی تبدیل شدهاند.
کازا بیسنس؛ اولین خانه مستقل گائودی
کاسا بیسنس در محله گراسیا یکی از مهمترین بناها برای شناخت مسیر حرفهای گائودی است؛ زیرا نخستین پروژه مستقل مهم او به شمار میرود.
گائودی این خانه را در دهه ۱۸۸۰ برای یک تاجر بارسلونایی طراحی کرد و در آن، تأثیر معماری اسلامی اسپانیا و سبکهای معماری آسیایی را با ایدههای شخصی خود ترکیب کرد.
نمای ساختمان با رنگهای قوی و کاشیهای سبز و زرد تزئین شده است. طرح گلهای همیشهبهار روی کاشیها نیز از طبیعت اطراف خانه الهام گرفته بود؛ منطقهای که در آن زمان هنوز با باغها و زمینهای پر از گل احاطه میشد.
در این اثر خبری از فرمهای کاملا ارگانیک آثار متأخر گائودی نیست، اما بسیاری از ایدههایی که بعدها به امضای او تبدیل شدند، همینجا دیده میشوند. حتی طراحی سایهبانهای تراس نیز از معماری ژاپنی تأثیر گرفته است.
کاسا بیسنس امروز یکی از بناهای میراث جهانی یونسکو محسوب میشود و برای شناخت سالهای نخست فعالیت گائودی اهمیت ویژهای دارد.
پارک گوئل؛ شهری که هرگز ساخته نشد
پارک گوئل شاید از میان این آثار شناختهشدهتر باشد، اما داستان شکلگیری آن با تصور امروزی ما از یک پارک شهری تفاوت زیادی دارد.
گائودی در سال ۱۹۰۰ طراحی این مجموعه را آغاز کرد. ایده اولیه، ساخت یک شهرک باغی لوکس برای خانوادههای ثروتمند بود؛ مجموعهای که خانهها را در میان باغها و چشماندازهای طبیعی بارسلونا قرار میداد؛ اما طرح موفق نشد و پروژه حدود ۱۴ سال بعد متوقف شد. در نهایت فقط بخشی از بناهای پیشبینیشده ساخته شدند و همان بخش باقیمانده بعدها به یکی از مشهورترین جاذبههای بارسلونا تبدیل شد.
تراس بزرگ مشرف به شهر، نیمکت موجدار پوشیده از موزاییکهای رنگارنگ، ستونهای سنگی و ساختمانهای عجیب ورودی، همگی نمونههایی از زبان معماری گائودی هستند.
خانهای که گائودی مدتی در آن زندگی میکرد نیز در همین مجموعه قرار دارد و امروز به موزهای درباره زندگی و آثار او تبدیل شده است.
پالائو گوئل؛ اولین پروژه بزرگ گائودی برای حامی مشهورش
در بخش قدیمی بارسلونا کمتر میتوان اثری از گائودی پیدا کرد؛ اما پالائو گوئل در نزدیکی خیابان معروف لا رامبلا یکی از استثناهای مهم است.
گائودی این عمارت را در سال ۱۸۸۸ برای اوزبی گوئل، صنعتگر ثروتمند و یکی از مهمترین حامیان خود، طراحی کرد. گوئل بعدها سفارش چند پروژه بزرگ دیگر، از جمله پارک گوئل، را نیز به او داد.
پالائو گوئل در نگاه اول شاید به اندازه کاسا باتیو رنگارنگ نباشد، اما فضای داخلی و جزئیات آن بسیار تماشایی است. اصطبلهای آجری زیر ساختمان، سقفهای تزئینشده و پشتبامی پر از عناصر موزاییکی، بخشهایی از معماری متفاوت این عمارت هستند.
گائودی حتی برای یکی از فضاهای داخلی بنا، ساز ارگ طراحی کرد و در بخشهایی از ساختمان از نور و رنگ برای ایجاد فضایی نمایشی بهره گرفت.
در نزدیکی این بنا، میدان رویال نیز قرار دارد که چراغهای خیابانی شششاخه آن را خود گائودی طراحی کرده است.
کازا کالوت؛ محافظهکارترین چهره گائودی
کاسا کالوت شاید در نگاه اول کمتر از سایر آثار گائودی شبیه آثار مشهور او باشد. این ساختمان در سال ۱۸۹۹ برای یک تولیدکننده پارچه ساخته شد و نمایی نسبتاً رسمی و نزدیک به معماری باروک دارد.
بااینحال، اگر دقیقتر نگاه کنید، امضای گائودی را در جزئیات آن خواهید دید. بالکنهای آهنی، سنگهای بهکاررفته در نما و تزئینات ورودی، ساختمان را از بناهای معمولی اطرافش متمایز میکنند.
کاسا کالوت یک ویژگی منحصربهفرد دیگر هم دارد: این بنا تنها ساختمان مسکونی گائودی است که هنوز کاربری اصلی خود را حفظ کرده است. بخش مسکونی ساختمان در طبقات بالاتر قرار دارد و در طبقه همکف نیز فضای تجاری فعالیت میکند.
این ساختمان در زمان حیات گائودی تنها اثر او بود که جایزه معماری دریافت کرد؛ موضوعی که نشان میدهد حتی آثار محافظهکارانهتر او نیز در زمان خود توجه معماران را جلب میکردند.
توره بِلِسگارد؛ خانهای روی بقایای یک قلعه
در منطقه آرامتر سارییا در شمال غرب بارسلونا، بنایی متفاوت از دیگر آثار گائودی قرار دارد: توره بلسگارد.
گائودی این خانه را بین سالهای ۱۹۰۰ تا ۱۹۰۹ روی بقایای قلعهای متعلق به قرن پانزدهم ساخت. همین پیشینه تاریخی باعث شد ظاهر بنا با بسیاری از خانههای دیگر او تفاوت داشته باشد.
درحالیکه کاسا باتیو و کاسا میلا با خطوط منحنی و فرمهای سیال شناخته میشوند، توره بلسگارد خطوط مستقیمتر و ظاهری شبیه یک دژ قرونوسطایی دارد.
گائودی بخشی از بقایای قلعه قدیمی را در ساختمان جدید حفظ کرد و در جزئیات بنا نیز نشانههای مختلفی از تاریخ کاتالونیا قرار داد. یک صلیب موزاییکی چهارشاخه بر فراز برج دیده میشود و جزئیات فلزی ساختمان نیز با دقت زیادی طراحی شدهاند.
حتی دو چشم اژدها نیز در بخشهایی از بنا پنهان شدهاند؛ جزئیاتی کوچک که نشان میدهند گائودی حتی در یک ساختمان با ظاهر جدی و قلعهمانند نیز از خیالپردازی فاصله نگرفته بود.
گائودی را فراتر از ساگرادا فامیلیا بشناسید
ساگرادا فامیلیا بدون شک مشهورترین اثر گائودی است و تکمیل بخشهای مهم آن در سال ۲۰۲۶ بار دیگر نام این معمار را در سراسر جهان مطرح کرد. بااینحال، برای شناخت واقعی سبک و جهان ذهنی او، بهتر است به چند بنای مشهور محدود نشوید.
در بارسلونا میتوان ردپای گائودی را در خانههای اشرافی، پارکها، کلیساها و ساختمانهای شهری پیدا کرد؛ بناهایی که هرکدام بخشی از داستان معماری او را روایت میکنند.
شاید جذابترین ویژگی آثار گائودی همین باشد: او معماری را از یک ساختمان ثابت به چیزی زنده تبدیل میکرد؛ چیزی که گاهی شبیه درخت، گاهی شبیه صخره، گاهی شبیه اژدها و گاهی شبیه یک اثر هنری به نظر میرسد. به همین دلیل، قدمزدن در بارسلونا بدون دیدن این بناها، یعنی از دست دادن بخش مهمی از هویت معماری این شهر.
