رژیم کتوژنیک ممکن است خطر نوعی سرطان روده را افزایش دهد

به نقل از ساینس دیلی، پژوهش تازه دانشمندان مؤسسه فناوری ماساچوست (ام‌آی‌تی) نشان می‌دهد رژیم کتوژنیک ممکن است اثرهای متفاوتی بر بخش‌های مختلف دستگاه گوارش داشته باشد. در آزمایش روی موش‌های مستعد سرطان، این رژیم رشد تومورها را در روده باریک افزایش داد، اما در روده بزرگ از شکل‌گیری تومورها کاست.

این یافته اهمیت بررسی دقیق‌تر رژیم‌های غذایی پرچرب را نشان می‌دهد؛ به‌ویژه حالا که رژیم کتوژنیک به یکی از روش‌های محبوب کاهش وزن تبدیل شده است. بااین‌حال، نتایج این پژوهش فعلا به موش‌ها مربوط می‌شود و به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که رژیم کتوژنیک در انسان خطر ابتلا به سرطان روده باریک را افزایش می‌دهد.

رژیم کتوژنیک کربوهیدرات کمی دارد و بخش عمده انرژی آن از چربی تأمین می‌شود. وقتی دریافت کربوهیدرات به‌شدت کاهش پیدا می‌کند، بدن برای تأمین انرژی بیشتر از اسیدهای چرب استفاده می‌کند و ترکیباتی به نام اجسام کتونی می‌سازد. بدن هنگام روزه‌داری یا محدودیت شدید کالری نیز می‌تواند این ترکیبات را تولید کند.

این رژیم در دهه ۱۹۲۰ برای کمک به درمان صرع معرفی شد و در سال‌های اخیر، بیشتر به‌دلیل کاربرد احتمالی آن در کاهش وزن مورد توجه قرار گرفته است. پژوهشگران همچنین بررسی کرده‌اند که تغییر سوخت‌وساز بدن چه اثری بر بیماری‌هایی مانند سرطان دارد.

مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۲ که در مجله نیچر منتشر شد، نشان داد رژیم کتوژنیک ممکن است از شکل‌گیری سرطان روده بزرگ جلوگیری کند. پژوهشگران آن زمان احتمال دادند یکی از اجسام کتونی به نام بتا هیدروکسی‌بوتیرات در این اثر نقش داشته باشد. گروه ام‌آی‌تی در پژوهش تازه خود بررسی کرد که آیا چنین اثری در روده باریک نیز دیده می‌شود یا خیر.

پژوهشگران برای بررسی این موضوع، موش‌هایی را مطالعه کردند که به‌دلیل ویژگی‌های ژنتیکی، آمادگی بیشتری برای ابتلا به سرطان روده داشتند. آن‌ها حیوانات را با رژیم کتوژنیک، رژیم غذایی معمول گروه کنترل یا رژیم پرچرب و پرکالری تغذیه کردند.

موش‌هایی که رژیم کتوژنیک دریافت کردند، بیشتر از گروه کنترل به تومورهای روده باریک مبتلا شدند. این حیوانات با وجود آنکه چاق نشدند، نرخ شکل‌گیری تومور در آن‌ها با موش‌های دریافت‌کننده رژیم پرچرب و پرکالری قابل مقایسه بود و در بعضی موارد حتی از آن فراتر رفت.

آزمایش‌های بیشتر نشان دادند که اجسام کتونی عامل مستقیم افزایش رشد تومورها نیستند. در عوض، پژوهشگران به فرایندی به نام اکسیداسیون اسیدهای چرب رسیدند؛ فرایندی که سلول‌های روده از طریق آن چربی غذایی را برای تأمین انرژی می‌سوزانند.

افزایش فعالیت این مسیر، گروهی از پروتئین‌ها به نام گیرنده‌های فعال‌شونده با تکثیر پراکسی‌زوم را فعال می‌کند. این پروتئین‌ها سلول‌های بنیادی روده را به تقسیم سریع‌تر وامی‌دارند و تعداد دفعات تقسیم سلولی را افزایش می‌دهند؛ اتفاقی که می‌تواند احتمال ایجاد تغییرات سرطانی را بیشتر کند.

تکثیر سریع سلول‌های بنیادی همیشه زیان‌بار نیست. این سلول‌ها به ترمیم پوشش داخلی روده پس از آسیب یا بیماری کمک می‌کنند، اما فعالیت بیش‌ازحد آن‌ها ممکن است زمینه شکل‌گیری تومور را نیز فراهم کند.

نتیجه آزمایش‌ها در روده بزرگ کاملا متفاوت بود. رژیم کتوژنیک در این بخش از دستگاه گوارش، شکل‌گیری تومورها را کاهش داد؛ یافته‌ای که با نتایج پژوهش سال ۲۰۲۲ هم‌خوانی داشت.

بااین‌حال، آزمایش‌های تازه این فرضیه را زیر سؤال بردند که اجسام کتونی به‌تنهایی مسئول اثر محافظتی رژیم کتوژنیک در روده بزرگ هستند. به گفته پژوهشگران، نحوه پردازش و سوزاندن چربی به‌وسیله سلول‌های بنیادی، نقش مهم‌تری در نتایج مشاهده‌شده دارد.

عمر ییلماز، پژوهشگر ارشد مطالعه و استاد زیست‌شناسی ام‌آی‌تی، تأکید می‌کند که اثر رژیم‌های غذایی را نمی‌توان به همه بافت‌های بدن تعمیم داد. به گفته او، یک رژیم ممکن است برای بخشی از بدن مفید باشد، اما در بخشی دیگر پیامدهای نامطلوبی ایجاد کند.

تیم پژوهشی اکنون می‌خواهد بفهمد چرا دو بخش نزدیک به هم در دستگاه گوارش به یک رژیم غذایی واکنش‌های متفاوتی نشان می‌دهند.

این یافته‌ها درباره مکمل‌ها و نوشیدنی‌های حاوی اجسام کتونی نیز پرسش‌هایی مطرح می‌کنند. از آنجا که اثرهای مشاهده‌شده در روده باریک و روده بزرگ بیشتر با سوخت‌وساز چربی ارتباط داشتند تا خود اجسام کتونی، پژوهشگران انتظار ندارند مصرف مکمل‌های کتونی به‌تنهایی همان نتایج رژیم کتوژنیک را ایجاد کند.

این موضوع برای افرادی که به‌دلیل بیماری‌های ارثی در معرض خطر بالاتر سرطان روده قرار دارند، اهمیت ویژه‌ای دارد. یکی از این بیماری‌ها پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی است که احتمال ابتلا به سرطان روده را افزایش می‌دهد.

پژوهشگران همچنین به افزایش موارد تومورهای روده باریک در دهه‌های اخیر اشاره کرده‌اند؛ بااین‌حال، هنوز روشن نیست رژیم کتوژنیک چه نقشی در این روند دارد یا نتایج آزمایش روی موش‌ها تا چه اندازه درباره انسان صدق می‌کند.

در مجموع، این مطالعه نشان می‌دهد که برای ارزیابی پیامدهای رژیم کتوژنیک باید به تفاوت بافت‌های بدن توجه کرد. نتایج فعلی هشدار قطعی درباره خطر سرطان در انسان نیستند، اما ضرورت بررسی بیشتر اثر رژیم‌های پرچرب بر بخش‌های مختلف دستگاه گوارش را برجسته می‌کنند.