یخ‌های در حال ذوب نروژ لایه‌هایی از تاریخ را آشکار می‌کنند که هزاران سال دست‌نخورده باقی مانده‌اند و حالا ممکن است برای همیشه از بین بروند.
به نقل از هریتیج دیلی، ذوب یخ‌های کوهستانی نروژ در حال آشکارکردن آثار باستانی است که برخی از آن‌ها بین ۵٬۰۰۰ تا ۶٬۰۰۰ سال قدمت دارند. باستان‌شناسان می‌گویند ادامه آب‌شدن یخ‌ها، درک ما از نحوه استفاده انسان‌های پیشاتاریخ از ارتفاعات نروژ را تغییر داده است.
تا همین چند سال پیش، بیشتر اشیای باستانی کشف‌شده از یخ‌های نروژ به عصر وایکینگ‌ها یا حدود دو هزار سال پیش تعلق داشتند؛ اما ادامه کاهش حجم یخ، لایه‌های بسیار قدیمی‌تری را در دسترس باستان‌شناسان قرار داده است.
در تازه‌ترین فصل کاوش، گروه‌های باستان‌شناسی فعال در برنامه «اسرار یخ» ۴۸ تیر پیشاتاریخی پیدا کردند که قدیمی‌ترین نمونه‌های آن‌ها به حدود ۵٬۰۰۰ تا ۶٬۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد.
از تیرهای شکار تا اسباب‌بازی کودکان
یافته‌های جدید فقط به ابزارهای شکار محدود نمی‌شوند. باستان‌شناسان در مسیرهای کوهستانی باستانی، لباس، ابزار، وسایل روزمره و حتی اسباب‌بازی کودکان پیدا کرده‌اند.
جولیان رابرت پست-ملبی، باستان‌شناس دانشگاه اسلو و از پژوهشگران این پروژه، می‌گوید شواهد جدید نشان می‌دهد حضور انسان در ارتفاعات نروژ بسیار متنوع‌تر از چیزی بوده که پیش‌تر تصور می‌شد. به گفته او، در این مناطق فقط شکارچیان حضور نداشتند و کشاورزان، صنعتگران، مسافران و حتی کودکان نیز به ارتفاعات می‌رفتند.
بخش قابل‌توجهی از یافته‌ها با شکار گوزن شمالی ارتباط دارد. در تابستان، گوزن‌های شمالی برای فرار از حشرات و تنظیم دمای بدن خود به سمت تکه‌های برف و یخ در ارتفاعات حرکت می‌کنند. به نظر می‌رسد شکارچیان عصر حجر این رفتار را می‌شناختند و در نقاطی مستقر می‌شدند که گوزن‌ها در آن تجمع می‌کردند.
بسیاری از تیرهایی که باستان‌شناسان پیدا می‌کنند احتمالا در جریان شکار به هدف نخورده‌اند. تیرها پس از برخورد با برف درون آن فرو رفته و در ادامه، با انباشته‌شدن برف و تبدیل آن به یخ، برای هزاران سال در همان محل باقی مانده‌اند.
آثار قدیمی لزوما به معنی بدون‌یخ‌بودن منطقه نیستند
وجود آثار چند هزار ساله در این مناطق به این معنی نیست که تکه‌های یخ هنگام حضور انسان‌ها در گذشته کاملا از بین رفته بودند.
پژوهشگران معتقدند انسان‌های باستانی می‌توانستند از سطح همین تکه‌های برف و یخی استفاده کنند که در طول هزاران سال تا حد زیادی دست‌نخورده باقی مانده‌اند. اکنون ذوب‌شدن این یخ‌ها، لایه‌هایی را آشکار می‌کند که مدت بسیار طولانی از تغییرات محیطی و فعالیت‌های انسانی در امان مانده بودند.
پست-ملبی می‌گوید باستان‌شناسان در حال رسیدن به لایه‌هایی از یخ هستند که هزاران سال دست‌نخورده باقی مانده‌اند؛ همان یخ‌هایی که اکنون در حال ناپدیدشدن هستند.
باستان‌شناسان فقط چند روز برای نجات آثار فرصت دارند
یخ برای نگهداری از مواد آلی شرایطی استثنایی ایجاد می‌کند. چوب، چرم، استخوان، پارچه و پر که در شرایط عادی به‌سرعت تجزیه می‌شوند، می‌توانند در حالت انجماد برای هزاران سال سالم باقی بمانند.
اما به محض اینکه این مواد از زیر یخ بیرون بیایند و در معرض هوا و تغییرات دما قرار بگیرند، روند تخریب آن‌ها می‌تواند بسیار سریع آغاز شود.
همین موضوع شرایطی متفاوت برای باستان‌شناسان ایجاد کرده است. در کاوش‌های معمولی، بخشی از محوطه‌ها ممکن است دست‌نخورده باقی بماند تا پژوهشگران آینده با فناوری‌های پیشرفته‌تر آن‌ها را بررسی کنند. اما در محوطه‌های یخی، چنین فرصتی وجود ندارد.
پست-ملبی می‌گوید پژوهشگران در ارتفاع حدود ۲٬۰۰۰ متری ممکن است تنها چند روز یا چند هفته برای شناسایی و نجات آثار تازه‌آشکارشده فرصت داشته باشند. اگر اثری اکنون پیدا نشود، ممکن است پیش از بازگشت گروه باستان‌شناسی برای همیشه از بین برود.
بر اساس مشاهدات این پژوهشگر طی ۱۵ سال گذشته، در برخی از محل‌هایی که او بررسی کرده، حدود نیمی از یخ ناپدید شده است. پژوهشگران تخمین می‌زنند بسیاری از تکه‌های یخی حاوی آثار باستانی ممکن است طی دو دهه آینده به‌طور کامل از بین بروند.
آیا یخ‌های نروژ می‌توانند «اتزی» خودشان را آشکار کنند؟
این کشفیات احتمال پیدا شدن بقایای انسانی حفظ‌شده در یخ‌های نروژ را نیز مطرح کرده‌اند؛ بقایایی که در صورت کشف می‌توانند با «اتزی»، مومیایی طبیعی حدود ۵٬۰۰۰ ساله که در سال ۱۹۹۱ در رشته‌کوه‌های آلپ اتزتال پیدا شد، مقایسه شوند.
البته پیدا شدن چنین جسدی به مجموعه‌ای از شرایط بسیار استثنایی نیاز دارد. فرد باید دقیقا روی یخ جان باخته باشد، بقایای او بعدها توسط انسان‌ها جابه‌جا نشده باشد و جانورانی مانند گرگ یا ولورین نیز به آن دسترسی پیدا نکرده باشند.
پس از آن نیز جسد باید خیلی سریع زیر برف و یخ مدفون شده باشد و برای هزاران سال در شرایطی پایدار و منجمد باقی مانده باشد.
پست-ملبی می‌گوید کشف چنین چیزی برای باستان‌شناسان بسیار هیجان‌انگیز خواهد بود و احتمال آن کاملا منتفی نیست؛ اما تاکنون چنین بقایای انسانی‌ای در این پروژه پیدا نشده است.
فرصتی که با ذوب یخ‌ها برای همیشه از بین می‌رود
یخ‌های در حال ذوب نروژ برای باستان‌شناسان فرصتی کم‌سابقه فراهم کرده‌اند تا شواهدی از شکار، سفر و زندگی روزمره انسان‌ها در هزاران سال پیش را بررسی کنند. بسیاری از این آثار در شرایطی استثنایی حفظ شده‌اند و اکنون، پس از هزاران سال، برای نخستین‌بار در معرض دید قرار می‌گیرند.
اما این فرصت هم‌زمان با یک محدودیت جدی همراه است: همان فرایندی که آثار را آشکار می‌کند، می‌تواند به نابودی آن‌ها نیز منجر شود. با ادامه ذوب یخ‌ها، باستان‌شناسان باید پیش از آنکه این اشیای باستانی برای همیشه در معرض فرسایش و تخریب قرار بگیرند، آن‌ها را پیدا و ثبت کنند.