به نقل از هریتیج دیلی؛ باستان‌شناسان در شهر بازل سوئیس، سیستم گرمایشی بسیار سالمی را کشف کرده‌اند که قرن‌ها زیر بقایای یک صومعه مدفون بود. این سامانه در محوطه‌ای در خیابان پیترس‌گرابن ۵۲ پیدا شد؛ جایی که زمانی سالن غذاخوری صومعه گنادنتال قرار داشت.
کارشناسان قدمت این سازه را به قرن سیزدهم یا چهاردهم میلادی نسبت می‌دهند و آن را یکی از نمونه‌های بسیار کمیاب چنین سامانه‌هایی در سوئیس می‌دانند. وضعیت حفظ‌شدگی سیستم به باستان‌شناسان اجازه داده است جزئیات ساختار و نحوه عملکرد آن را با دقت بررسی کنند.
سیستم گرمایشی چگونه کار می‌کرد؟
این سامانه بر پایه محفظه‌ای سنگی در زیر زمین ساخته شده بود. داخل محفظه را سنگ‌های طبیعی پر کرده بودند تا بتوانند گرما را جذب و برای مدتی حفظ کنند. زیر این بخش نیز کانالی برای ایجاد و انتقال حرارت قرار داشت که با بلوک‌های سنگی و آجر ساخته شده بود.
با روشن شدن آتش، هوای گرم وارد محفظه زیرزمینی می‌شد و سنگ‌ها را گرم می‌کرد. سپس هوای گرم از طریق هشت دهانه موجود در سقف محفظه به سمت سالن غذاخوری هدایت می‌شد. این دهانه‌ها امکان باز و بسته‌شدن داشتند و به ساکنان اجازه می‌دادند میزان جریان هوای گرم را کنترل کنند.
ساختار سیستم به‌گونه‌ای طراحی شده بود که دود حاصل از سوختن آتش پیش از ورود هوای گرم به فضای اصلی از سامانه خارج شود. در نتیجه، سالن غذاخوری بیشتر از طریق گردش هوای گرم گرم می‌شد، نه با ورود مستقیم دود و محصولات حاصل از سوختن به فضای داخلی.
باستان‌شناسان همچنین دو طاق نوک‌تیز را در این مجموعه پیدا کرده‌اند که هنوز در جای اصلی خود باقی مانده‌اند. وجود این عناصر معماری در کنار محفظه حرارتی و کانال آتش، اطلاعات بیشتری درباره ساختار سامانه و فضای زیر سالن غذاخوری در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد.
فناوری پیشرفته برای گرمایش یک سالن بزرگ
این کشف تصویری متفاوت از امکانات فنی ساختمان‌های قرون وسطی ارائه می‌دهد. سامانه کشف‌شده تنها یک محل ساده برای روشن‌کردن آتش نبود، بلکه با استفاده از ذخیره گرما، مسیرهای انتقال هوا و دهانه‌های قابل تنظیم، امکان گرم‌کردن فضای بزرگی مانند سالن غذاخوری صومعه را فراهم می‌کرد.
سالن‌های غذاخوری صومعه‌ها معمولا فضاهایی بزرگ بودند که اعضای جامعه مذهبی در آن‌ها به‌صورت جمعی غذا می‌خوردند. بنابراین، گرم‌کردن چنین فضایی در دوره‌ای که امکانات گرمایشی مدرن وجود نداشت، به راهکاری متفاوت از گرم‌کردن اتاق‌های کوچک نیاز داشت.
صومعه گنادنتال چه سرنوشتی داشت؟
صومعه گنادنتال در قرن سیزدهم میلادی، زمانی که محل آن خارج از دیوارهای شهر بازل قرار داشت، تأسیس شد. این مجموعه در دوره‌های بعد میزبان چندین جامعه مذهبی بود و ساختمان‌های آن به‌تدریج تغییر کاربری دادند.
پس از اصلاحات دینی، مجموعه صومعه به‌مرور از میان رفت و بخش زیادی از آثار معماری آن دیگر در سطح زمین دیده نمی‌شد. به همین دلیل، کشف سامانه گرمایشی می‌تواند اطلاعات تازه‌ای درباره معماری و شیوه زندگی در این مجموعه مذهبی در اختیار باستان‌شناسان قرار دهد.
این یافته‌ها همچنین نشان می‌دهند که فناوری‌های مورد استفاده برای افزایش آسایش در ساختمان‌های بزرگ قرون وسطایی احتمالا پیچیده‌تر از چیزی بوده‌اند که از بقایای اندک معماری آن دوره به نظر می‌رسد.
کشف در جریان ساخت کتابخانه دانشگاه بازل
باستان‌شناسان این سامانه را در جریان کاوش‌هایی کشف کردند که به پروژه ساخت کتابخانه جدید دانشگاه بازل ارتباط دارد. پژوهشگران علاوه بر بررسی مستقیم بقایای معماری، از روش‌های مستندسازی نوین نیز برای ثبت دقیق ساختار استفاده کرده‌اند.
آن‌ها یک مدل سه‌بعدی دقیق از سیستم گرمایشی تهیه کرده‌اند. این مدل دیجیتال امکان اندازه‌گیری و بررسی بخش‌های مختلف سامانه را در آینده فراهم می‌کند و حتی اگر بخشی از بقایای باستان‌شناختی در ادامه پروژه ساختمانی پوشانده یا جابه‌جا شود، اطلاعات مربوط به ساختار آن از بین نخواهد رفت.
اکنون مقام‌های مسئول در حال بررسی راهکارهای مناسب برای حفاظت بلندمدت از این سامانه نادر هستند. کشف چنین سازه‌ای می‌تواند به پژوهشگران در شناخت معماری صومعه‌های قرون وسطی و فناوری‌های گرمایشی مورد استفاده در آن‌ها کمک کند.