به نقل از هریتیج دیلی، پژوهشگران با بررسی مجموعهای از قطعات سنگ آهکی که نزدیک شهر باستانی کوریون در قبرس کشف شدهاند، به این نتیجه رسیدهاند که این آثار ممکن است به بقایای یک معبد ناشناخته متعلق به دوره روم تعلق داشته باشند. اگر این فرضیه در آینده تأیید شود، میتواند بخشی تازه از تاریخ معماری مذهبی قبرس را آشکار کند.
این پژوهش که در نشریه آمریکایی باستانشناسی منتشر شده، روی ۴۸ قطعه معماری تمرکز دارد که در منطقه لاتسیتکیا، نزدیک شهر امروزی اپیسکوپی در استان لیماسول، پیدا شدهاند. پژوهشگران معتقدند این قطعات احتمالا بخشی از بنایی شبیه معبد بودهاند که در اواخر سده نخست میلادی ساخته شده است.
کشفی که پس از ۲۵ سال دوباره اهمیت پیدا کرد
این قطعات نخستین بار در سال ۱۹۹۷ روی سطح یک تپه کشف شدند؛ جایی که حدود ۱٫۵ کیلومتر با کوریون باستانی و ۱٫۲ کیلومتر با نیایشگاه مشهور آپولون هیلاتس فاصله دارد.
میان یافتهها، پایه و تنه ستونها، سرستونهای قرنتی، بخشهایی از تیرهای سنگی به سبک ایونی، قطعات قرنیز و سنگی ویژه برای قاببندی یک طاقچه دیده میشود. همچنین یک سنگ استوانهای بزرگ با ارتفاعی بیش از یک متر کشف شده که پژوهشگران احتمال میدهند نقش محراب را داشته است.
این مجموعه در سال ۲۰۲۲ دوباره توجه پژوهشگران را جلب کرد؛ زمانی که آنا اورشولا کورداس هنگام پژوهش دکتری خود درباره نشانههای سنگتراشان با این قطعات روبهرو شد. پس از آن، گروه پژوهشی با استفاده از فناوری فتوگرامتری، مدلهای دیجیتالی سهبعدی از قطعات ساخت تا بتواند جایگاه احتمالی هر بخش را در بنای اصلی بازسازی کند.
معماری محلی با الهام از اسکندریه
بررسیها نشان میدهد این قطعات از نظر سبک، مجموعهای هماهنگ را تشکیل میدهند و احتمالا در کارگاهی محلی در قبرس ساخته شدهاند. معماری آنها ترکیبی از ویژگیهای سنت معماری اسکندریه و عناصر بومی قبرسی است.
پژوهشگران شباهتهای قابلتوجهی میان این قطعات و دو بنای مذهبی مشهور دوره روم در قبرس، یعنی نیایشگاه آپولون هیلاتس در کوریون و معبد آفرودیت در آماتوس، پیدا کردهاند.
معبد یا آرامگاهی باشکوه؟
بازسازی بنایی که تنها از قطعات پراکنده آن باقی مانده، کار سادهای نیست؛ اما ابعاد قطعات سرنخهای مهمی ارائه میدهد. برآوردها نشان میدهد ستونهای این بنا حدود ۵٫۱ متر ارتفاع داشتهاند و کل سازه معماری میتوانسته نزدیک به ۵٫۹ متر ارتفاع داشته باشد؛ اندازهای که برای یک ساختمان مسکونی بسیار بزرگ محسوب میشود.
یکی از فرضیههای مطرحشده این است که این قطعات به آرامگاهی باشکوه با ظاهری شبیه معبد تعلق داشتهاند؛ اما شواهد باستانشناسی اطراف تپه از وجود چنین آرامگاه مستقلی حمایت نمیکند.
در مقابل، ترکیب معماری باشکوه با سنگ استوانهای بزرگ، احتمال کاربری مذهبی بنا را تقویت میکند. پژوهشگران یادآور میشوند نمونههای مشابه این سنگها در دیگر محوطههای باستانی بهعنوان محراب یا بنای نذری استفاده شدهاند.
آیا معبد واقعا روی همین تپه قرار داشت؟
یکی از پرسشهای مهم این است که آیا این قطعات متعلق به بنایی بودهاند که روی همان تپه ساخته شده بود یا از جای دیگری به این محل منتقل شدهاند.
پیشتر برخی پژوهشگران احتمال داده بودند این محل کارگاه سنگتراشی بوده و قطعات برای استفاده در نیایشگاه آپولون هیلاتس آماده میشدهاند. همچنین هنگام کشف اولیه، هیچ پیِ ساختمانی در محل ثبت نشد.
با این حال، موقعیت جغرافیایی تپه فرضیه وجود معبد را تقویت میکند. این نقطه روی برآمدگی سنگی مشرف به دشت و محل تلاقی مسیرهای باستانی قرار دارد و هر بنای باشکوهی در این مکان از فاصله دور نیز دیده میشده است.
فرضیهای که هنوز به اثبات نرسیده است
اگر این تفسیر درست باشد، کشف معبدی تازه در قبرس اهمیت ویژهای خواهد داشت؛ زیرا ساخت معابد به سبک یونانی در این جزیره چندان رایج نبود و فعالیتهای دوره روم بیشتر بر توسعه نیایشگاههای قدیمی متمرکز بود تا ساخت مراکز مذهبی کاملا جدید.
با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند که معبد لاتسیتکیا هنوز یک کشف قطعی نیست، بلکه فرضیهای علمی بر پایه شواهد معماری است. آنها معتقدند تنها کاوشهای بیشتر میتواند هویت، محل دقیق و کاربری واقعی این بنای احتمالی را مشخص کند.