این کتیبه رومی نشان می‌دهد صاعقه برای امپراتوری روم فقط یک پدیده طبیعی نبود

به‌نقل از هریتیج دیلی، باستان‌شناسان در جریان کاوش‌های ویلای هادریان در نزدیکی رم، کتیبه‌ای کم‌نظیر از دوران روم باستان پیدا کرده‌اند که احتمالا محل برخورد یک صاعقه را ثبت می‌کند. این یافته نشان می‌دهد رومیان باستان صاعقه را تنها یک پدیده طبیعی نمی‌دانستند، بلکه آن را نشانه‌ای از دخالت خدایان تلقی می‌کردند و برای محل برخورد آن آیین‌های مذهبی ویژه‌ای برگزار می‌کردند.

این کشف در ویلای هادریان، مجموعه باشکوه امپراتوری که حدود ۲۰ کیلومتر شرق رم و در شهر تیوولی قرار دارد، انجام شد. روی لوحی مرمری به ابعاد تقریبی ۴۰ در ۳۵ سانتی‌متر عبارت لاتین «FVLGVR SVBMANIVM» حک شده است؛ عبارتی که با باورهای مذهبی رومیان درباره صاعقه ارتباط دارد.

پژوهشگران واژه «Fulgur» را به معنای صاعقه یا آذرخش می‌دانند و «Submanium» را به «سومانوس» نسبت می‌دهند؛ خدایی که در روم باستان با رعدوبرق و صاعقه‌های شبانه ارتباط داشت.

باستان‌شناسان این لوح را در بخشی از ویلای هادریان پیدا کردند که به‌طور سنتی «آمفی‌تئاتر» نامیده می‌شود. این کتیبه برخلاف بسیاری از آثار مشابه، جدا از محل اصلی خود پیدا نشد. لوح همچنان کنار سازه‌ای کوچک و مستطیلی از سنگ توف آتشفشانی و ملات قرار داشت؛ موضوعی که پژوهشگران را به این نتیجه رسانده است که رومیان این بنا را عمدا در محل یا کنار نقطه برخورد صاعقه ساخته‌اند.

در باور رومیان، صاعقه پیام مستقیمی از سوی خدایان به شمار می‌رفت. هر نقطه‌ای که صاعقه به آن برخورد می‌کرد، تقدس پیدا می‌کرد و اجرای آیین‌های مشخصی برای آن ضرورت داشت.

رومیان میان صاعقه‌های روز و شب تفاوت قائل بودند. صاعقه‌های روز بیشتر به ژوپیتر نسبت داده می‌شد، اما صاعقه‌های شب را در قلمرو سومانوس قرار می‌دادند. به همین دلیل، پژوهشگران احتمال می‌دهند این کتیبه ثبت رسمی مقدس شدن همین نقطه پس از برخورد صاعقه باشد.

یکی از جالب‌ترین جنبه‌های این کشف، ارتباط آن با آیینی به نام «Fulgur Conditum» است؛ آیینی که رومیان پس از برخورد صاعقه اجرا می‌کردند.

در این مراسم، بقایای مرتبط با صاعقه را جمع‌آوری و طی تشریفاتی مذهبی دفن می‌کردند. پس از آن، محل برخورد به زمینی مقدس تبدیل می‌شد و نشانه‌ای دائمی برای آن نصب می‌کردند.

پژوهشگران معتقدند سازه کوچک ویلای هادریان شاید یکی از معدود نمونه‌های باقی‌مانده از همین سنت مذهبی باشد؛ زیرا کتیبه همچنان در جایگاه معماری و آیینی اصلی خود باقی مانده است.

آلساندرو جولی، وزیر فرهنگ ایتالیا، این کشف را نمونه‌ای کم‌نظیر از دینداری رومیان توصیف کرد و گفت یک صاعقه می‌توانست مکانی عادی را به بخشی از قلمرو الهی تبدیل کند.

او همچنین این یافته را با کشف‌های پیشین در محوطه باستانی سان کاسیانو دی بانی مقایسه کرد؛ جایی که باستان‌شناسان پیکره‌ای مفرغی از صاعقه را کنار یک پیکان چخماقی پیدا کرده بودند و آن را نیز به همین سنت مذهبی نسبت داده بودند.

ویلای هادریان یکی از بزرگ‌ترین مجموعه‌های معماری امپراتوری روم به شمار می‌رود. این مجموعه در سده دوم میلادی و در دوران حکومت امپراتور هادریان ساخته شد و کاخ‌ها، باغ‌ها، حمام‌ها و بناهایی را در خود جای داد که از نقاط مختلف جهان روم الهام گرفته بودند.

اکنون کتیبه «FVLGVR SVBMANIVM» بُعد تازه‌ای به این مجموعه باشکوه اضافه کرده است. این کشف نشان می‌دهد حتی در میان عظمت کاخ امپراتوری، یک برخورد صاعقه آنقدر اهمیت داشت که رومیان برای آن نشانه‌ای دائمی بسازند و آیینی مذهبی برگزار کنند.

پس از نزدیک به دو هزار سال، همین لوح مرمری کوچک تصویری ملموس از زندگی روزمره رومیان ارائه می‌دهد؛ دورانی که طبیعت، مذهب و تجربه‌های انسانی ارتباطی جدایی‌ناپذیر با یکدیگر داشتند.