تاریخچه سیبزمینی سرخکرده؛ داستان واقعی «فرنچ فرایز» چیست؟
به مناسبت روز جهانی سیبزمینی سرخکرده، شاید بد نباشد نگاهی به گذشته یکی از محبوبترین غذاهای جهان بیندازیم؛ غذایی که هر سال میلیاردها وعده از آن در سراسر دنیا سرو میشود، اما هنوز هم بر سر زادگاه واقعیاش اتفاق نظر وجود ندارد.
با وجود نام «فرنچ فرایز»، این خوراک لزوما فرانسوی نیست. بلژیک، فرانسه و حتی اسپانیا هرکدام روایت متفاوتی از پیدایش سیبزمینی سرخکرده ارائه میکنند و همین اختلاف، تاریخچه این غذای ساده را به یکی از بحثبرانگیزترین داستانهای دنیای خوراکیها تبدیل کرده است.
یکی از مشهورترین روایتها به بلژیک بازمیگردد. گفته میشود مردم روستاهای اطراف رود موز در گذشته ماهیهای کوچک را سرخ میکردند. زمستانها که رودخانه یخ میبست و صید ماهی ممکن نبود، آنها سیبزمینی را به شکل ماهی برش میدادند و در روغن سرخ میکردند. بر اساس این روایت، سربازان آمریکایی در جنگ جهانی اول با این غذا آشنا شدند و چون بیشتر مردم جنوب بلژیک فرانسویزبان بودند، نام «فرنچ فرایز» را برای آن انتخاب کردند.
در مقابل، برخی پژوهشگران معتقدند نخستین فروشندگان سیبزمینی سرخکرده در دهه ۱۷۸۰ این غذا را روی پل «پون نوف» پاریس میفروختند و به همین دلیل، این غذا ریشهای فرانسوی دارد.
گروه دیگری نیز پای اسپانیا را به میان میکشند. اسپانیاییها نخستین اروپاییهایی بودند که پس از سفر به آمریکای جنوبی با سیبزمینی آشنا شدند. پدرو سیزا د لئون، جهانگرد و تاریخنگار اسپانیایی، در سال ۱۵۵۳ از سیبزمینی بهعنوان یکی از غذاهای اصلی مردم پرو یاد کرد. برخی مورخان احتمال میدهند اسپانیاییها پس از بازگشت، سیبزمینی را با روش سرخکردن در روغن که در آشپزی آنها رایج بود، طبخ کرده باشند.
هرچند منشا سیبزمینی سرخکرده همچنان محل اختلاف است، بسیاری از مورخان معتقدند توماس جفرسون، سومین رئیسجمهور آمریکا، نقش مهمی در معرفی آن به آمریکاییها داشت. او در سالهای حضورش در فرانسه، دستور تهیه این غذا را یاد گرفت و آن را با نام فرانسوی «Pommes de terre frites» به آمریکا برد.
البته سیبزمینی سرخکرده آن زمان شباهت زیادی به شکل امروزی نداشت. دستور پخت باقیمانده از اوایل قرن نوزدهم نشان میدهد سیبزمینیها را بهجای خلالهای باریک، بهصورت ورقههای نازک یا نوارهای مارپیچی برش میدادند.
با وجود این، سیبزمینی سرخکرده تا دهه ۱۸۷۰ محبوبیت چندانی در آمریکا پیدا نکرد و تازه در اوایل قرن بیستم به یکی از غذاهای پرطرفدار تبدیل شد. اصطلاح «French fried potatoes» نیز بهتدریج کوتاهتر شد و ابتدا به «French fries» و سپس تنها به «Fries» تغییر کرد.
امروزه سیبزمینی سرخکرده در سراسر جهان با شیوههای متفاوتی سرو میشود. آمریکاییها معمولا آن را با سس کچاپ میخورند، فرانسویها خردل را ترجیح میدهند، بریتانیاییها روی آن سرکه میریزند و کاناداییها با افزودن سس گریوی و پنیر، غذایی به نام «پوتین» تهیه میکنند. بلژیکیها هم که خود را زادگاه این غذا میدانند، سیبزمینی سرخکرده را بیشتر با سس مایونز سرو میکنند.
بلژیک هنوز هم برای ثبت سیبزمینی سرخکرده بهعنوان بخشی از میراث فرهنگی خود تلاش میکند. این کشور نهتنها سرانه مصرف بالایی دارد، بلکه بیشترین تعداد فروشندگان تخصصی سیبزمینی سرخکرده را در جهان در خود جای داده است و تنها موزه اختصاصی سیبزمینی سرخکرده نیز در همین کشور قرار دارد.
شاید هرگز مشخص نشود نخستین سیبزمینی سرخکرده دقیقا در کدام کشور تهیه شد؛ اما یک نکته قطعی است: غذایی که روزگاری تنها روشی ساده برای پخت سیبزمینی بود، امروز به یکی از محبوبترین خوراکیهای جهان تبدیل شده و هنوز هم تاریخچهاش به اندازه طعمش، بحثبرانگیز است.
