اپرای بزرگ شانگهای با مساحت بیش از ۱۴۶ هزار مترمربع، سه سالن اجرا و پلکانی مارپیچ، رودخانه هوانگ‌پو را به بخشی از تجربه معماری تبدیل می‌کند.
اپرای بزرگ شانگهای با طراحی دفتر معماری اسنوهتا، مجموعه‌ای فرهنگی در کنار رودخانه هوانگ‌پو است که سالن‌های اجرا را با فضاهای عمومی، نمایشگاهی و آموزشی ترکیب می‌کند. این ساختمان با مساحت ۱۴۶ هزار و ۷۸۶ مترمربع، سه سالن با ظرفیت مجموع ۴۲۰۰ نفر دارد؛ اما کارکرد آن به اجرای اپرا و موسیقی محدود نمی‌شود. طراحی بنا به‌گونه‌ای شکل گرفته است که مردم بتوانند بدون تهیه بلیت اجرا نیز از بخش‌هایی از آن استفاده کنند. (ArchDaily)
اسنوهتا در سال ۲۰۱۶ برنده رقابت بین‌المللی طراحی این پروژه شد. در سال ۲۰۱۹، این دفتر به همراه مؤسسه طراحی و پژوهش معماری شرق چین (ECADI)، شرکت تئاتر پراجکتس و گروه آکوستیک ناگاتا، مسئولیت توسعه و اجرای طرح را بر عهده گرفت.
سقفی یکپارچه با الهام از حرکت رودخانه
طراحی اپرای شانگهای بر سه مفهوم حرکت، تعلق و تجربه استوار است. حرکت در مسیرهای ورود و عبور از ساختمان دیده می‌شود، مفهوم تعلق در فضاهای عمومی و دعوت‌کننده آن شکل می‌گیرد و تجربه نیز در توالی فضاها، کیفیت محیط و ارتباط مخاطب با اجراها نقش دارد.
سقف بزرگ و منحنی بنا، عناصر مختلف مجموعه را زیر یک ساختار پیوسته گرد هم می‌آورد. فرم آن به حرکت آب رودخانه هوانگ‌پو و پویایی شهر پاسخ می‌دهد و بخش‌هایی مانند سالن‌های اجرا، رستوران‌ها، فضاهای نمایشگاهی و مراکز آموزشی را به یکدیگر متصل می‌کند. در عین حال، سازمان‌دهی ساختمان ارتباط بصری میان رودخانه، شهر و فضای سبز اطراف را حفظ می‌کند.
نمای هندسی و سفیدرنگ مجموعه نیز به پیوستگی فضاهای عمومی در طبقات مختلف کمک می‌کند. ترکیب شفافیت و سطوح محافظ، مرز میان فضای داخلی و محیط بیرون را شکل می‌دهد؛ بدون آنکه ساختمان کاملا از بافت اطراف خود جدا شود.
پلکانی مارپیچ که به بام عمومی می‌رسد
یکی از ویژگی‌های شاخص پروژه، بامی است که نقش آن فراتر از پوشاندن ساختمان می‌رود. این سطح به سکوی تماشای شهر و محل تجمع تبدیل شده و در تمام طول سال امکان استفاده عمومی دارد. پلکانی مارپیچ، فضای همکف را به بام متصل می‌کند و در طول مسیر، چشم‌اندازهایی از رودخانه و خط آسمان شهر پیش روی بازدیدکنندگان می‌گذارد.
فضاهای عمومی در طبقات مختلف، مسیرهای ارتباطی با محیط اطراف و دسترسی به بام باعث می‌شوند مردم برای حضور در ساختمان لزوما به تماشای یک اجرا نیاز نداشته باشند. رستوران‌ها، نمایشگاه‌ها و فضاهای آموزشی نیز به استفاده روزمره از مجموعه کمک می‌کنند و آن را از یک نهاد فرهنگی صرفا بلیت‌محور فراتر می‌برند.
این رویکرد پیش‌تر در طراحی اپرای ملی و باله نروژ نیز مورد توجه اسنوهتا قرار گرفته بود؛ ساختمانی که دسترسی عمومی به بخش‌هایی از بنا، به یکی از ویژگی‌های اصلی هویت آن تبدیل شده است.
سه سالن با سه تجربه متفاوت
اپرای بزرگ شانگهای سه سالن اجرا دارد که هرکدام برای گروهی از برنامه‌ها و مخاطبان طراحی شده‌اند. تفاوت در مقیاس، چیدمان، امکانات فنی و رنگ‌پردازی، به هر سالن هویتی مستقل می‌دهد؛ در حالی که هر سه زیر سقف مشترک مجموعه قرار گرفته‌اند.
سالن اصلی، هارمونی هال، ۲۰۰۰ صندلی دارد و در پنج سطح شامل بخش همکف، طبقه همکفِ بالاتر و سه بالکن سازمان‌دهی شده است. طراحی آن فاصله دید تماشاگران تا صحنه را کاهش می‌دهد. جایگاه‌های کوچک‌تر در امتداد دیوارهای جانبی نیز حس نزدیکی مخاطب به اجرا را تقویت می‌کنند. تجهیزات پیشرفته تئاتر و طراحی دقیق آکوستیک، این سالن را برای اجرای اپرا و برنامه‌های بزرگ آماده می‌کنند.
سالن دوم با نام تئاتر سوآر، ۱۲۰۰ نفر ظرفیت دارد و فضایی جمع‌وجورتر برای اجراهای کوچک‌تر فراهم می‌کند. اپراهای باروک و کلاسیک، اپرت، تولیدات منطقه‌ای و نمایش‌های تئاتری ازجمله برنامه‌های مناسب این سالن هستند.
سالن سوم، اوپن استیج، با ظرفیت ۱۰۰۰ نفر برای اجراهای تجربی و قالب‌های انعطاف‌پذیر طراحی شده است. امکان تغییر چیدمان صحنه و صندلی‌ها، استفاده از آن را برای اجراهای سنتی و غیرسنتی فراهم می‌کند. چشم‌انداز پارک اطراف و بام نیز بخشی از تجربه این فضا به شمار می‌رود.
فضای داخلی با رنگ‌های تیره و سطوح آکوستیک
در فضای داخلی، زبان سیال معماری ادامه پیدا می‌کند و مسیرهای پیوسته، بخش‌های مختلف را به یکدیگر مرتبط می‌سازند. نمای بیرونی سفیدرنگ در تضاد با فضای داخلی قرار دارد؛ جایی که مواد نرم در کف گالری‌ها و سطوح سالن‌ها، علاوه بر شکل‌دادن به فضای معماری، در کیفیت آکوستیک نیز نقش دارند.
در سالن اصلی، رنگ قرمز تیره و فضایی یکپارچه، حال‌وهوایی متفاوت از نمای روشن ساختمان ایجاد می‌کند. فرم‌ها و سطوح این سالن را با توجه به نیازهای اجرای اپرا طراحی کرده‌اند تا بازتاب صدا و کیفیت شنیدن صدای خوانندگان بهبود پیدا کند.
سه سالن از نظر رنگ و مصالح نیز تفاوت دارند. طیف رنگی از فضاهای تیره‌تر به بخش‌های روشن‌تر تغییر می‌کند و به هر سالن شخصیت بصری خاصی می‌بخشد.
در طول روز، سطوح شیشه‌ای گسترده نور طبیعی را به فضاهای اصلی می‌رسانند و حال‌وهوای بنا را با تغییر نور و فصل‌ها دگرگون می‌کنند. شب‌ها نیز نورپردازی بیرونی، برج‌های صحنه را به حجم‌هایی درخشان تبدیل می‌کند که در چشم‌انداز شهر دیده می‌شوند.
پیوند معماری با ساحل رودخانه و فضای سبز
اپرای بزرگ شانگهای بخشی از برنامه بازآفرینی منطقه اکسپو هوتان به شمار می‌رود. طراحی محوطه با الگویی شعاعی از هندسه ساختمان پیروی می‌کند و مسیرهای میان بنا، پارک، شهر و رودخانه را تقویت می‌کند. در این طرح، فضای سبز تنها عنصری تزئینی نیست؛ بلکه بخشی از ارتباط عمومی مجموعه با محیط اطراف محسوب می‌شود.
طراحان همچنین راهکارهایی برای کاهش مصرف انرژی در نظر گرفته‌اند. بهره‌گیری از نور روز، راهبردهای طراحی غیرفعال و پیوند ساختمان با محوطه، ازجمله اقداماتی هستند که به بهبود عملکرد زیست‌محیطی بنا کمک می‌کنند.
اپرای بزرگ شانگهای در نهایت می‌کوشد معماری اجرا را از فضای بسته سالن‌ها بیرون بیاورد و به بخشی از زندگی روزمره شهر تبدیل کند. سالن‌های تخصصی، فضاهای عمومی و بامی که برای حضور مردم طراحی شده است، در کنار هم مجموعه‌ای می‌سازند که هنر، معماری و فضای شهری را به یکدیگر پیوند می‌دهد.