آمفی‌تئاتری در دل فضای سبز؛ طراحی متفاوت یک پارک شهری در پرتغال

پارک شهری گوندومار در پرتغال، فضای سبزی برای پیاده‌روی، تفریح و فعالیت‌های اجتماعی است که امکانات متنوعی را در محیطی طبیعی گرد هم می‌آورد. این پروژه را دفتر معماری پائولو مرلینی طراحی کرده است تا زمینی بلااستفاده در مرکز منطقه سائو کاسمه را به فضایی عمومی و فراگیر تبدیل کند. ورودی قوسی‌شکل، آمفی‌تئاتر روباز، حوضچه گیاهی و بیش از ۸۰۰ درخت از ویژگی‌های شاخص این پارک هستند. (ArchDaily)

پارک گوندومار در زمینی به مساحت حدود ۲۰ هزار مترمربع ساخته شده است. این محدوده در نزدیکی مجموعه چندمنظوره گوندومار، کتابخانه، سالن اجتماعات، کلیسا، بازار، مدارس و ساختمان‌های مسکونی قرار دارد. رفت‌وآمد عابران و خودروها نیز از بخش‌های مختلف شهر به این محدوده می‌رسد؛ به همین دلیل، معماران تلاش کردند پارک را به فضایی برای اتصال محله‌ها و ایجاد مسیرهای حرکتی پیوسته تبدیل کنند.

طراحی پارک بر اساس ویژگی‌های طبیعی زمین، اختلاف ارتفاع، مسیرهای سبز و ارتباط آن با بافت شهری شکل گرفت. معماران مسیر پیاده‌روی قدیمی را که از بخش مرتفع زمین به قسمت پایین‌تر می‌رسید، حفظ کردند و ورودی‌های دیگری نیز در نقاط مختلف در نظر گرفتند تا مردم بتوانند به‌راحتی از پارک عبور کنند یا برای استراحت در آن بمانند.

در مرکز پارک، سازه‌ای مجسمه‌مانند قرار دارد که می‌تواند به‌عنوان آمفی‌تئاتری روباز برای اجرای برنامه‌ها استفاده شود. این سازه در عین حال فضایی برای نشستن، استراحت و تماشای چشم‌اندازهای غربی فراهم می‌کند. طراحی چندمنظوره آن باعث می‌شود فضای مرکزی پارک هم برای رویدادهای جمعی و هم برای استفاده روزمره مناسب باشد.

در بخش دیگری از پروژه، حوضچه‌ای مصنوعی با گیاهان آبزی ساخته شده است. این گیاهان به حفظ و تنظیم طبیعی کیفیت آب کمک می‌کنند. همچنین، طراحان در نقاط مختلف پارک حوضچه‌های نگهداری آب باران در نظر گرفته‌اند تا از ورود حجم زیادی از روان‌آب به شبکه زهکشی شهری جلوگیری شود. آب ذخیره‌شده می‌تواند به‌تدریج جذب خاک و پوشش گیاهی شود یا دوباره به چرخه طبیعی آب بازگردد.

یکی از بخش‌های مهم طراحی، کاشت بیش از ۸۰۰ درخت است. توس، کاج دریایی، کاج سنگی، صنوبر سیاه، بلوط و جینکو از جمله گونه‌های انتخاب‌شده برای فضای سبز پارک هستند. در کنار آن‌ها، مجموعه‌ای از درختچه‌ها و گیاهان معطر مانند برگ‌بو، ارس، اسطوخودوس، رزماری و آویشن نیز کاشته شده‌اند.

در بخش‌های تفریحی و محل استراحت، پوشش چمن در نظر گرفته شده است؛ اما در محدوده‌هایی که برای رفت‌وآمد طراحی نشده‌اند، از لایه‌ای از مالچ استفاده می‌شود. این تفاوت در پوشش زمین به تعریف محدوده‌های مختلف پارک و سازگاری بهتر آن‌ها با نوع استفاده کمک می‌کند.

در قسمت شمالی و مرتفع پارک، کافه‌ای کوچک با فضای نشستن در تراس قرار دارد. این مجموعه از دو حجم ساده تشکیل شده است: یکی برای بخش کافه و دیگری برای سرویس بهداشتی سازگار با نیازهای افراد دارای محدودیت حرکتی. بتن سفید نمایان و سازه‌های فلزی سفیدرنگ، ظاهری ساده به این بناها داده‌اند که به شکل قارچ شباهت دارد.

در همین محدوده، فضای بازی و تمرین سگ‌ها با موانع مخصوص و محوطه ورزش در فضای باز قرار گرفته است. تغییرات ملایم ارتفاع زمین نیز به ایجاد حریم میان این فضاها کمک می‌کند. در بخش جنوبی پارک و نزدیک کلیسا، فضای بازی باز و وسیعی برای فعالیت‌هایی مانند بازی گروهی و تمرین‌های بدنی در نظر گرفته شده است. ساختمان «گالری» که در طرح کلی مجموعه دیده می‌شود، قرار است در مرحله‌های بعدی ساخته شود.

در امتداد مرز غربی پارک، سازه‌ای قوسی‌شکل ورودی اصلی را مشخص می‌کند. این ورودی از دو پایه بزرگ بتنی سفید و تیرهای فولادی پوشیده‌شده با ورق‌های فلزی سفید ساخته شده است. معماران این سازه را به‌عنوان دروازه‌ای شهری طراحی کرده‌اند تا برای افرادی که وارد شهر می‌شوند، نشانه‌ای متمایز باشد.

نیمکت‌ها و لبه‌های مسیرهای پیاده‌روی نیز به‌صورت قطعات پیش‌ساخته و متناسب با بخش‌های مختلف پروژه طراحی شده‌اند. این رویکرد به ایجاد زبان بصری یکپارچه در پارک کمک می‌کند و در عین حال، محل‌های مشخصی برای نشستن و استراحت در اختیار بازدیدکنندگان می‌گذارد.

نورپردازی مجموعه با نوارهای LED توکار و چراغ‌های پایه‌دار انجام می‌شود. این نورها مسیرهای حرکتی و فضاهای عمومی را روشن می‌کنند و در کنار طراحی ساده مبلمان و سازه‌ها، هویت بصری پارک را در ساعات تاریکی حفظ می‌کنند.

طراحان، پارک گوندومار را فضایی کاملا دسترس‌پذیر برای افراد دارای محدودیت حرکتی و فراگیر برای گروه‌های مختلف اجتماعی معرفی می‌کنند. تنوع فضاهای نشستن، بازی، ورزش و استراحت به خانواده‌ها و افراد با نیازهای متفاوت امکان می‌دهد از این مجموعه استفاده کنند.

مدیریت آب باران، کاشت گونه‌های متنوع گیاهی و ایجاد مسیرهای پیوسته نیز از بخش‌های مهم رویکرد پایداری پروژه هستند. پارک گوندومار فراتر از یک فضای سبز محلی، قرار است به نقطه‌ای برای گردهمایی شهروندان و ارتباط میان بخش‌های مختلف شهر تبدیل شود؛ فضایی که طبیعت، تفریح و زندگی شهری را در کنار هم قرار می‌دهد.