درخت نخل از وسط این خانه عبور می‌کند؛ شاهکار معماری در دل آمازون

خانه پوپونیا در مانائوس برزیل، نمونه‌ای از معماری است که به‌جای کنار زدن طبیعت، خود را با آن هماهنگ کرده است. این خانه ۲۳۰ مترمربعی در محدوده‌ای مسکونی در غرب مانائوس و در مجاورت یک منطقه حفاظت‌شده محیط‌زیستی قرار دارد و معماران آن تلاش کرده‌اند تا حد امکان پوشش گیاهی موجود در زمین را حفظ کنند. (ArchDaily)

دفتر Laurent Troost Architectures طراحی ساختمان را بر عهده داشته و Hana Eto Gall Paisagismo نیز طراحی منظر آن را انجام داده است. نام پروژه از درخت نخل پوپونیا در مرکز زمین گرفته شده؛ درختی که در طول ساخت‌وساز حفظ شد و اکنون از میان ساختمان عبور می‌کند.

ایده اصلی پروژه، تبدیل باغ به یکی از عناصر اصلی معماری بود. به همین دلیل مرز میان پوشش گیاهی طبیعی و ساختمان تا حد امکان کمرنگ شده است.

مسیر ورود به خانه از میان انبوهی از گیاهان گرمسیری می‌گذرد. برگ‌های بزرگ، سایه‌های طبیعی و پوشش گیاهی متراکم، محیطی خنک و مرطوب ایجاد می‌کنند. این پوشش گیاهی فقط به محوطه بیرونی محدود نمی‌شود و در مسیرهای داخلی خانه نیز ادامه پیدا می‌کند. به این ترتیب، طبیعت به بخشی از زندگی روزمره ساکنان تبدیل شده است، نه عنصری جدا از ساختمان.

معماران برای حفظ پوشش گیاهی موجود و استفاده بهتر از زمین، پروژه را روی دو قطعه زمین ۲۵۰ مترمربعی طراحی کردند. راهکار اصلی، ساخت خانه‌ای پل‌مانند بود که روی دو حجم بتنی در دو طرف قرار گرفته است.

این دو حجم بتنی، فضاهای مرطوب و بخش‌های فنی خانه را در خود جای می‌دهند. در نتیجه فضای مرکزی طبقه همکف بدون ستون‌ها و دیوارهای اضافی باقی می‌ماند و یک فضای باز و گسترده شکل می‌گیرد. این ساختار علاوه بر ایجاد ارتباط مستقیم با محیط اطراف، امکان تهویه متقاطع دائمی را نیز فراهم می‌کند.

در بالای دو حجم بتنی، یک حجم فلزی با فرم ذوزنقه‌ای قرار گرفته است. شیب این حجم در سمت رو به جنگل، پیش‌آمدگی سقف را در نمای شرقی بیشتر می‌کند.

این پیش‌آمدگی از فضاهای خانه در برابر تابش خورشید صبحگاهی محافظت می‌کند و هم‌زمان حریم خصوصی بالکن اتاق‌خواب‌ها را افزایش می‌دهد.

سازه فلزی کمی از حجم‌های بتنی فاصله گرفته و این فاصله میان تیرها، استقلال دو نوع متریال را به نمایش می‌گذارد. این فضای خالی همچنین امکان ایجاد دیدهای کنترل‌شده به پوشش گیاهی قطعات مجاور را فراهم می‌کند.

فضاهای اجتماعی، خدماتی و تفریحی خانه در طبقه همکف قرار گرفته‌اند. این بخش از یک سو به باغ جلویی و از سوی دیگر به فضای سبز پشت خانه باز می‌شود. چنین چیدمانی باعث شده است جریان هوا و دید به محیط اطراف تا حد زیادی آزاد بماند.

در نمای جانبی نیز دیواری شناور از آجرهای سفالی دست‌ساز قرار گرفته است. این دیوار مانند یک سایه‌بان مشبک عمل می‌کند و از راهروی اتاق‌خواب‌ها، کتابخانه، حمام و اتاق خواب اصلی در برابر تابش بعدازظهر محافظت می‌کند. در عین حال، فاصله میان آجرها اجازه می‌دهد نور فیلترشده و جریان هوا وارد خانه شود.

سقف خانه به شکل شیروانی طراحی شده و فضای خالی زیر آن مانند یک لایه عایق هوا به بهبود عملکرد حرارتی ساختمان کمک می‌کند.

این بخش همچنین محل قرارگیری مخزن آب، پنل‌های خورشیدی و سامانه جمع‌آوری و استفاده مجدد از آب باران است.

معماران برای کاهش تأثیر پروژه بر محیط زیست، عملیات خاک‌برداری را کنار گذاشتند. در نتیجه ساخت خانه بدون تغییر گسترده در زمین انجام شد و درخت پوپونیا نیز از میان سازه عبور می‌کند.

در طراحی منظر، گونه‌های میوه‌دار و گیاهان رونده در کنار درختان موجود قرار گرفته‌اند و یک حوض آب در باغ جلویی نیز فضای عمومی بیرون را از بخش خصوصی خانه جدا می‌کند.

خانه در قسمت جلویی دیوار ندارد، اما باغ و عناصر عمودی نما حریم خصوصی ساکنان را حفظ می‌کنند. این عناصر علاوه بر نقش بصری، بخشی از سامانه هدایت آب نیز هستند.

به این ترتیب، نشیمن می‌تواند رو به خیابان باز باشد، بدون اینکه فضای داخلی خانه کاملا در معرض دید رهگذران قرار بگیرد.

در قسمت جلویی زمین، همچنین یک سکوی پارک خودرو ایجاد شده است که خودروها را از تابش مستقیم آفتاب محافظت می‌کند. چنین راهکاری در معماری محلی مانائوس رواج دارد و با شرایط اقلیمی گرم این شهر سازگار است.

معماران در طراحی خانه، نیازهای خانوادگی را نیز در نظر گرفته‌اند. یکی از دیوارهای جانبی به یک دیواره صخره‌نوردی برای کودکان اختصاص یافته است.

خانه در ابتدا به‌عنوان اقامتگاهی برای آخر هفته طراحی شده بود، اما با گذشت زمان به محل کار در خانه نیز تبدیل شد؛ تغییری که با الگوی جدید زندگی و کار هماهنگ است.

انتخاب مصالح نیز با هدف کاهش اثرات محیط‌زیستی پروژه انجام شده است. آجرهای سفالی مورد استفاده در ساختمان در نزدیکی محل پروژه تولید شده‌اند و رنگ ساختمان نیز از طیف رنگی مرتبط با درخت پوپونیا الهام گرفته است.

در طراحی فضای سبز، گونه‌های بومی و سازگار با اقلیم آمازون در اولویت قرار گرفته‌اند؛ از جمله کالاتیا، آلوکازیا، هلیکونیا، موز و انواع نخل.

بخشی از پوشش گیاهی موجود حفظ شده است و در کنار آن، گونه‌های جدیدی با ارزش زیست‌محیطی و زیبایی‌شناختی اضافه شده‌اند. این ترکیب به بهبود آسایش، افزایش حریم خصوصی و تقویت تنوع زیستی اطراف خانه کمک می‌کند.

سیستم آبیاری خودکار نیز برای نگهداری فضای سبز در نظر گرفته شده است. در مجموع، طراحی خانه پوپونیا تلاش می‌کند ساختمان را نه به‌عنوان عنصری جدا از طبیعت، بلکه به‌عنوان سازه‌ای هماهنگ با زمین و پوشش گیاهی آمازون تعریف کند.