Museum Vonk در آیندهوون هلند، نمونه‌ای متفاوت از معماری زیست‌پایه است که Studio Marco Vermeulen آن را با مجموعه‌ای از مصالح طبیعی و بازیافتی طراحی کرده است. نمای گوه‌ای‌شکل بنا از بتن کنفی ساخته شده و لایه‌ای از گچ آهکی رنگدانه‌دار روی آن قرار گرفته است. (Dezeen)
این موزه روی محل سابق یک پیست آموزش رانندگی ساخته شده و تاریخ ۱۰ هزار ساله منطقه را به شکلی تعاملی و عملی برای بازدیدکنندگان روایت می‌کند. طراحی ساختمان نیز بخشی از همین رویکرد است؛ معماران تلاش کرده‌اند از موادی استفاده کنند که هم ردپای محیط اطراف را در خود داشته باشند و هم امکان استفاده دوباره از منابع موجود را فراهم کنند.
از موزه ماقبل تاریخ تا ساختمان زیست‌پایه
Museum Vonk حاصل ادغام موزه روباز Prehistoric Village با Eindhoven Museum است. Studio Marco Vermeulen در طراحی ساختمان جدید، به مصالحی که در بناهای تاریخی Prehistoric Village دیده می‌شوند توجه ویژه‌ای داشت.
ساختمان‌های این مجموعه از دوران پیشاتاریخ تا قرون وسطی با موادی مانند چوب، خاک رس و نی ساخته شده‌اند؛ موادی که در محیط اطراف به‌راحتی پیدا می‌شدند. معماران تلاش کردند همین پیوند با محیط را در ساختمانی مدرن‌تر بازآفرینی کنند.
تفاوت اصلی اینجا در فناوری ساخت است. به‌جای روش‌های سنتی، پروژه از مصالح زیست‌پایه و تکنیک‌های معاصر استفاده می‌کند.
چوب یک پاویون قدیمی دوباره به کار گرفته شد
یکی از مهم‌ترین مصالح ساختمان، چوب لمینیت‌شده متقاطع یا CLT است که پیش‌تر در پاویون Biobasecamp استفاده شده بود. این پاویون را Studio Marco Vermeulen در سال ۲۰۱۹ برای هفته طراحی هلند ساخته بود.
پس از پایان عمر سازه موقت، بخش بزرگی از چوب آن به موزه جدید منتقل شد. البته استفاده مجدد از CLT در ابتدا برای پیمانکار پروژه چالش‌برانگیز بود و او درباره امکان استفاده ایمن از چوب‌های قبلی تردید داشت.
در نهایت، بخش‌های چوبی برای بررسی به کارخانه بازگردانده شدند و پس از تأیید، تقریبا تمام آن‌ها دوباره در Museum Vonk به کار رفتند.
بخش‌هایی از چوب که بیشتر در معرض شرایط جوی قرار گرفته بودند، در قسمت‌های مختلف موزه دیده می‌شوند. تفاوت رنگ سطح چوب و حتی رد برخی پاها نیز حذف نشده است و به بخشی از ظاهر منحصربه‌فرد ساختمان تبدیل شده‌اند.
دیوارهایی از کنف و آهک
نمای Museum Vonk از بتن کنفی یا Hempcrete ساخته شده است؛ ماده‌ای مرکب از الیاف گیاه شاهدانه و آهک که در ساخت‌وساز زیست‌پایه کاربرد دارد.
پنل‌های نمای کنفی در هلند پیش‌ساخته شدند و سپس روی آن‌ها گچ آهکی رنگدانه‌دار قرار گرفت. این ترکیب علاوه بر ایجاد ظاهر یکپارچه و خاکی‌رنگ، ارتباط ساختمان با ایده استفاده از مصالح طبیعی را تقویت می‌کند.
فرم گوه‌ای موزه و لایه‌های گچ روی نما نیز باعث شده‌اند بنا تا حدی شبیه توده‌ای به نظر برسد که از دل زمین بیرون آمده است.
سقفی که بخشی از پارک شده است
یکی از ویژگی‌های شاخص ساختمان، بام قابل‌دسترسی آن است. سطح بام با چمن، گیاهان و بوته‌ها پوشیده شده و از بخشی از پارک اطراف به نظر می‌رسد.
خود پارک نیز هم‌زمان با اجرای پروژه شکل گرفته است. بازدیدکنندگان از سمت پارک وارد موزه می‌شوند و پس از ورود، ابتدا به نمایشگاهی مقدماتی می‌رسند که در بخش مرکزی ساختمان قرار دارد.
این بخش به نور طبیعی یا چشم‌انداز بیرون نیاز چندانی ندارد و به همین دلیل در قسمت‌های داخلی‌تر ساختمان قرار گرفته است.
قلب موزه جایی برای ساختن است
در مرکز Museum Vonk فضایی با عنوان «کارگاه ساخت» قرار دارد که یکی از مهم‌ترین بخش‌های موزه محسوب می‌شود. بازدیدکنندگان در این فضا می‌توانند با یکدیگر روی ساخت اشیا و سازه‌هایی کار کنند که بخشی از تاریخ آیندهوون را روایت می‌کنند.
این آثار در ادامه به نمایشگاه‌های موزه اضافه خواهند شد. به این ترتیب، بازدیدکننده فقط تماشاگر تاریخ نیست و می‌تواند در ساخت بخشی از محتوای موزه نیز مشارکت کند. کارگاه در مرتفع‌ترین بخش ساختمان قرار گرفته است و به سمت پارک و موزه Prehistoric Village باز می‌شود.
رستوران نیز در بخش پایین‌تر ساختمان قرار دارد و فضاهایی مانند دفاتر کارکنان، اتاق کنفرانس و فروشگاه موزه در همین قسمت جای گرفته‌اند.
طراحی ساختمان برای کاهش مصرف انرژی
طراحان برای کنترل دمای داخل ساختمان نیز سراغ راهکارهای ساده‌ای رفته‌اند. دریچه‌های بزرگ تهویه در بخش‌های مرتفع بنا قرار گرفته‌اند و هنگام گرم شدن هوا، هوای گرم را به بیرون هدایت می‌کنند.
در فصل سرد، این دریچه‌ها بسته می‌شوند و سامانه‌های مکانیکی تهویه، گرمایش و سرمایش ساختمان را کنترل می‌کنند.
پروژه همچنین از سیستم جمع‌آوری آب باران استفاده می‌کند. آب جمع‌آوری‌شده برای تأمین آب مورد نیاز بام سبز به کار می‌رود.
حتی حیات‌وحش هم بخشی از طراحی است
معماران در نمای کنفی موزه فضاهایی برای لانه‌سازی پرندگان و خفاش‌ها تعبیه کرده‌اند تا ساختمان بتواند بخشی از زیستگاه گونه‌های محلی نیز باشد.
در بخش دیگری از پروژه، آسفالت پیست آموزش رانندگی سابق دور ریخته نشده و به‌عنوان لایه‌ای از مصالح خردشده در پی ساختمان استفاده شده است.
به این ترتیب، بخش‌هایی از گذشته محل پروژه در ساختمان جدید باقی مانده‌اند؛ از چوب پاویون قدیمی گرفته تا مصالح پیست رانندگی.
یک آزمایشگاه برای ساخت‌وساز ارزان‌تر
Studio Marco Vermeulen می‌گوید هدف پروژه فقط ساخت یک موزه متفاوت نبوده است. محدودیت بودجه باعث شد تیم طراحی به دنبال راه‌هایی برای استفاده اقتصادی‌تر از مصالح زیست‌پایه و روش‌های طبیعی کنترل اقلیم باشد.
مارکو فرمولن، بنیان‌گذار استودیو، Museum Vonk را نوعی «محل آزمایش» برای ساخت‌وساز زیست‌پایه مقرون‌به‌صرفه می‌داند؛ پروژه‌ای که می‌خواهد نشان دهد استفاده از مصالح طبیعی، چرخه‌ای و سازگار با طبیعت لزوما به پروژه‌ای گران و پیچیده منجر نمی‌شود.
این موزه در نهایت هم یک فضای فرهنگی برای روایت تاریخ آیندهوون است و هم نمونه‌ای عملی از اینکه چگونه می‌توان مصالح یک سازه قدیمی را دوباره به چرخه ساخت‌وساز برگرداند و ساختمان جدید را با محیط طبیعی اطرافش پیوند داد.