بچه‌فیلی که قرار نبود زنده بماند؛ داستان بقا در جنگل‌های نیجریه

یک تماس تلفنی غیرمنتظره در اواخر نوامبر، زندگی گروهی از محیط‌بانان در پارک ملی اوکومو در جنوب نیجریه را تغییر داد. پیتر آبانیام، یکی از اعضای بنیاد ANI، به توندی موراکینیو، مدیر این بنیاد، خبر داد که یک بچه‌فیل تا چند ساعت دیگر به پایگاه آن‌ها می‌رسد و تیم باید هرچه سریع‌تر راهی برای زنده نگه داشتنش پیدا کند. (National Geographic)

هیچ‌کدام از اعضای گروه تجربه نگهداری از فیل نداشتند. کار آن‌ها بیشتر به مقابله با شکارچیان غیرقانونی و جلوگیری از قطع درختان جنگل محدود می‌شد. حالا یک بچه‌فیل هشت‌ماهه که هنوز از شیر گرفته نشده بود، به مراقبت شبانه‌روزی آن‌ها نیاز داشت.

آن‌ها نامش را آغبایبور (Agbaibor) گذاشتند؛ واژه‌ای در زبان ایجاو که مفاهیمی مانند شجاعت، قدرت و بازمانده را در خود دارد. امروز آغبایبور حدود ۱۷ ماهه است و داستان زندگی‌اش به یکی از امیدهای مهم حفاظت از فیل‌های جنگلی در نیجریه تبدیل شده است.

صبح یکی از روزهای پایانی نوامبر، کارگری در مزرعه نخل روغنی اوکومو، در نزدیکی پارک ملی، بچه‌فیلی را دید که بدون هیچ فیل دیگری در اطرافش سرگردان بود. دیدن یک بچه‌فیل تنها اتفاق معمولی نیست؛ فیل‌های جوان معمولا همیشه در کنار مادر و اعضای گله حرکت می‌کنند.

محیط‌بانان چند روز جنگل را جست‌وجو کردند تا شاید خانواده آغبایبور را پیدا کنند، اما هیچ ردی از آن‌ها به دست نیامد.

کسی دقیقا نمی‌داند چه اتفاقی برای گله افتاده است. با این حال، احتمال دارد شکارچیان باعث پراکنده شدن فیل‌ها شده باشند. صدای شلیک تفنگ، تله‌های آهنی و حضور انسان‌ها می‌تواند گله را به فرار وادار کند و یک بچه‌فیل کوچک در چنین شرایطی به‌راحتی از خانواده‌اش جدا شود.

آغبایبور در زمان پیدا شدن حدود هشت ماه داشت و هنوز به شیر مادر وابسته بود. او در چنین سنی نمی‌توانست به‌تنهایی در جنگل زنده بماند و غذای کافی پیدا کند. از طرف دیگر، شکارچیان غیرقانونی نیز تهدیدی جدی برای او محسوب می‌شدند.

تیم امداد او را با یک وانت به پایگاه محیط‌بانان منتقل کرد. ورود این مهمان کوچک، زندگی روزمره کارکنان را کاملا تغییر داد. آن‌ها باید شبانه‌روز مراقبش می‌بودند و در همان حال، راهی برای تغذیه و حفظ سلامت او پیدا می‌کردند. اما شرایط آغبایبور در روزهای نخست بسیار وخیم بود.

او انرژی کافی برای حرکت و غذا خوردن نداشت و بیشتر اوقات بی‌حال می‌ماند. دامپزشکان باتجربه حتی به مراقبان توصیه کردند فعلا برایش نامی انتخاب نکنند؛ چون احتمال داشت زنده نماند و مرگ او فشار عاطفی بیشتری به اعضای تیم وارد کند.

یکی از سخت‌ترین لحظات زمانی رسید که آزمایش‌ها کاهش شدید قند خون آغبایبور را نشان دادند. تیم برای پیدا کردن نزدیک‌ترین دامپزشکان، خودرو فرستاد. دامپزشکان حدود یک ساعت بعد از مزرعه نخل روغنی به پایگاه رسیدند و برای بالا بردن قند خون فیل کوچک، سرم و دکستروز به او دادند.

برای دو روز، اعضای تیم به‌طور مداوم قند خون او را اندازه گرفتند و میزان سرم را تنظیم کردند؛ اما فقط درمان پزشکی نمی‌توانست آغبایبور را نجات دهد. یک بچه‌فیل در طبیعت همیشه در کنار مادر و اعضای گله زندگی می‌کند و نبود تماس اجتماعی می‌تواند به اندازه گرسنگی برای او خطرناک باشد. به همین دلیل، مراقبان تلاش کردند محیطی آرام برایش فراهم کنند و تا جای ممکن جای خالی خانواده‌اش را پر کنند.

اعضای تیم پیش از این تجربه نگهداری از فیل نداشتند. با این حال، هرکدام بخشی از مسئولیت مراقبت از آغبایبور را بر عهده گرفتند.

آن‌ها یک محوطه موقت در نزدیکی پایگاه محیط‌بانان ساختند و به‌صورت نوبتی کنار بچه‌فیل ماندند. شب‌ها نیز برای حفظ دمای بدنش او را با پتوی نخی قهوه‌ای می‌پوشاندند.

تغذیه هم به تجربه‌ای تازه برای آن‌ها تبدیل شد. تیم ترکیبی از پودر شیر، نارگیل، جو دوسر پخته و مواد غذایی دیگر تهیه کرد تا نیازهای تغذیه‌ای فیل کوچک را تأمین کند.

لیز اوبراین، متخصص مراقبت از فیل‌های یتیم در زامبیا که به‌عنوان مشاور به تیم کمک می‌کرد، توضیح داد که فیل‌های نوزاد پس از جدایی از مادر ممکن است به‌سرعت انرژی خود را از دست بدهند. خستگی، قطع شیر مادر و تغییرات شدید هورمونی می‌تواند آن‌ها را وارد شرایطی کند که حتی توان ایستادن یا غذا خوردن نداشته باشند.

چند هفته بعد، شرایط آغبایبور تغییر کرد. او غذا را با سرعت بیشتری می‌خورد، فعال‌تر می‌شد و کم‌کم علاقه خود را به بازی نشان می‌داد.

مراقبان بالأخره فهمیدند که فیل کوچک از مرحله بحرانی عبور کرده است. همین زمان نام آغبایبور را برای او انتخاب کردند؛ نامی که به معنای شجاعت، قدرت و بازمانده است.

از آن زمان، شخصیت بازیگوش او بیشتر خودش را نشان داد. آغبایبور علاقه زیادی به آب‌بازی دارد و گاهی با خرطومش گل را روی پشت خود می‌ریزد تا بدنش را خنک کند. او همچنین عاشق بازی با وسایل اطرافش است. حتی یک شیر آب در محوطه‌اش را بارها خراب کرد، چون یاد گرفته بود با آن آب را روی خودش اسپری کند. مراقبان پس از چند بار تعمیر، دیگر آن را درست نکردند.

جاشوا آریباسویه، مراقب ۲۹ ساله آغبایبور، حالا سرپرستی اصلی او را بر عهده دارد. او پیش از این با حیوانات اهلی مانند گاو، بز و سگ کار می‌کرد؛ اما نگهداری از یک فیل جنگلی تجربه‌ای کاملا متفاوت بود.

او برای یادگیری روش‌های مراقبت از آغبایبور مرتب با اوبراین در تماس است و اعضای تیم حتی یک گروه واتس‌اپ فعال دارند تا درباره وضعیت فیل کوچک با یکدیگر مشورت کنند.

آغبایبور اکنون حدود ۱۷ ماهه است؛ تقریبا ۹۰ سانتی‌متر قد و حدود ۱۳۵ سانتی‌متر طول دارد. تیم هنوز ترازوی مناسبی برای اندازه‌گیری وزن او ندارد. او هنوز گاهی تلاش می‌کند سرش را روی پای آریباسویه بگذارد یا روی پاهای او بنشیند؛ عادتی که وقتی کوچک‌تر بود راحت‌تر انجام می‌داد.

آریباسویه یکی از رفتارهای آغبایبور را بیشتر از همه دوست دارد: دویدن به سمت مراقبان هنگام دیدن آن‌ها. فیل کوچک هنگام نزدیک شدن، یک پایش را می‌کشد، سرش را بالا می‌گیرد، خرطومش را عقب می‌برد و گوش‌هایش را باز می‌کند.

اوبراین می‌گوید چنین وابستگی شدیدی طبیعی است. یک بچه‌فیل به مادری نیاز دارد که هنگام ترس یا هیجان به سمتش بدود و فعلا یک مرد ۳۰ ساله نیجری جای مادر او را گرفته است.

مراقبان آغبایبور قصد ندارند او را برای همیشه در اسارت نگه دارند. هدف اصلی این است که فیل کوچک پس از رسیدن به سن مناسب، دوباره به طبیعت برگردد.

فیل‌های جنگلی معمولا حدود دو تا سه سالگی از شیر گرفته می‌شوند. از آنجا که احتمال دارد یک فیل مادر دیگر آغبایبور را به فرزندی نپذیرد، تیم امیدوار است او پس از بزرگ‌تر شدن بتواند در پارک ملی اوکومو به دیگر فیل‌های نر بپیوندد. اما بازگشت به طبیعت بدون وجود یک زیستگاه امن معنایی ندارد.

پارک ملی اوکومو کمتر از ۸۰ مایل مربع وسعت دارد و در منطقه‌ای قرار گرفته است که کشاورزی و توسعه شهری بخش زیادی از چشم‌انداز طبیعی اطراف آن را تغییر داده‌اند. قطع غیرقانونی درختان برای ایجاد زمین کشاورزی و شکار غیرقانونی برای تأمین گوشت، همچنان حیات وحش پارک را تهدید می‌کند.

آغبایبور فقط یک حیوان یتیم نیست؛ سرگذشت او توجه‌ها را به وضعیت فیل‌های جنگلی آفریقا نیز جلب کرده است.

فیل جنگلی آفریقایی یکی از گونه‌های به‌شدت در معرض خطر انقراض محسوب می‌شود و جمعیت آن در بخش‌هایی از قاره آفریقا به‌شدت کاهش یافته است. در نیجریه نیز تنها حدود ۴۰۰ فیل جنگلی باقی مانده‌اند و حدود ۳۰ تا ۴۰ مورد از آن‌ها در پارک ملی اوکومو زندگی می‌کنند.

آموس حمان، مسئول حفاظت از پارک‌های ملی نیجریه، معتقد است هر فیل باقی‌مانده اهمیت زیادی دارد و باید برای حفاظت از آن تلاش کرد.

مراقبان آغبایبور نیز امیدوارند داستان او بتواند حمایت بیشتری برای حفاظت از پارک و کمک به جوامع محلی اطراف آن ایجاد کند. زیرا اگر جنگل باقی نماند، بازگرداندن یک فیل به طبیعت هم فایده‌ای نخواهد داشت.

آغبایبور به‌تازگی همراه سه نفر از مراقبانش صبح زود راهی محوطه بزرگ‌تری در دل جنگل شد. آن‌ها در یک روز بارانی حدود هشت کیلومتر پیاده‌روی کردند تا به محوطه جدیدی برسند که به آن «بوما» می‌گویند.

این فضای بزرگ‌تر با حصاری چوبی احاطه شده است و امکان بیشتری برای حرکت در محیط طبیعی فراهم می‌کند. آغبایبور می‌تواند در آنجا گیاهان بومی را بخورد، آزادانه‌تر حرکت کند و حتی در آینده با فیل‌های وحشی اطراف تماس پیدا کند؛ در حالی که مراقبان همچنان سلامت و تغذیه او را زیر نظر دارند.

تیم قصد دارد به‌تدریج وابستگی او به انسان‌ها را کاهش دهد. حدود یک سال دیگر، با جایگزین شدن غذای جامد به جای شیر، مراقبان مقدار تماس مستقیم با او را کمتر خواهند کرد. آغبایبور دیگر همیشه شیشه شیر دریافت نمی‌کند و باید بخشی از غذای خود را از محیط اطراف پیدا کند.

هدف نهایی این است که او کم‌کم کمتر به محوطه و مراقبانش سر بزند و وابستگی خود به انسان‌ها را از دست بدهد.

مراقبان آغبایبور امروز از زنده ماندن او خوشحال‌اند، اما می‌دانند که روز جدایی بالأخره فرا می‌رسد. پیتر آبانیام که از نخستین روزهای نجات در کنار او بوده است، می‌داند بازگرداندن این فیل کوچک به طبیعت آسان نخواهد بود. او و دیگر مراقبان ماه‌ها از آغبایبور مراقبت کرده‌اند و پیوند عاطفی عمیقی میان آن‌ها شکل گرفته است.

با این حال، هدف آن‌ها این نیست که آغبایبور همیشه کنار انسان‌ها بماند. او باید دوباره یاد بگیرد مانند یک فیل زندگی کند، در جنگل غذا پیدا کند و در نهایت جای خود را میان دیگر فیل‌ها پیدا کند.

اوبراین امیدوار است خانواده آغبایبور هنوز جایی در جنگل‌های اطراف اوکومو زندگی کنند. شاید روزی فیل کوچک بتواند دوباره به جامعه فیل‌ها برگردد؛ اما تا آن زمان، مراقبانش باید قدم‌به‌قدم او را برای سخت‌ترین مرحله زندگی‌اش آماده کنند.

داستان آغبایبور در نهایت فقط داستان نجات یک بچه‌فیل نیست. این ماجرا نشان می‌دهد گاهی برای نجات یک حیوان، انسان‌ها باید چیزهایی را یاد بگیرند که هیچ‌وقت برای آن آماده نبوده‌اند و بعد، درست در زمانی که بیشترین وابستگی میان آن‌ها شکل گرفته است، شجاعت رها کردنش را داشته باشند.