مرگ سلیقه شخصی؛ پینترست چگونه خانه‌های جهان را شبیه هم کرد؟

زمانی خانه‌ها بیش از آنکه نتیجه یک سبک دکوراسیون مشخص باشند، بازتابی از زندگی آدم‌هایی بودند که در آن‌ها زندگی می‌کردند. کتاب‌های روی قفسه، مبلمانی که سال‌ها همراه خانواده مانده بود، فرشی که از خانه‌ای قدیمی به ارث رسیده بود یا تابلویی که ساکنان واقعا دوستش داشتند، به هر فضا هویتی منحصربه‌فرد می‌داد. (Architizer)

اما امروز کافی است در پینترست، اینستاگرام یا سایت‌های طراحی داخلی چند دقیقه جست‌وجو کنید. ترکیب‌های آشنایی از رنگ‌های خنثی، مبلمان ساده، چوب روشن، سنگ‌های مصنوعی و دکورهای مینیمال بارها و بارها ظاهر می‌شوند. انگار در جهانی با انتخاب‌های بی‌نهایت، همه ما به مجموعه محدودی از انتخاب‌ها رسیده‌ایم.

این اتفاق فقط به خانه‌ها محدود نمی‌شود. کافه‌ها، دفاتر کار، هتل‌ها و بسیاری از فضاهایی که با دقت طراحی شده‌اند نیز روزبه‌روز شباهت بیشتری به یکدیگر پیدا می‌کنند. دلیل این هم‌سلیقگی چیست؟ بخشی از پاسخ را باید در الگوریتم‌ها، پینترست و دسترسی جهانی به محصولات یکسان جست‌وجو کرد.

پیش از آنکه هر فضایی نیازمند آماده بودن برای عکس گرفتن باشد، مردم در خانه‌هایشان زندگی می‌کردند؛ گاهی می‌خندیدند و وقت می‌گذراندند، بدون اینکه لازم باشد همه‌چیز با یک سبک مشخص هماهنگ باشد.

با قدم گذاشتن به خانه یک نفر، می‌شد بخش‌هایی از زندگی او را از روی محیط اطرافش حدس زد. کتاب‌های قفسه احتمالا خوانده شده بودند، آثار هنری ممکن بود سلیقه‌ای عجیب یا کاملا شخصی داشته باشند و مبلمان بیشتر بر اساس شرایط زندگی انتخاب می‌شد تا یک برنامه دقیق برای طراحی داخلی.

شاید میز ناهارخوری با صندلی‌ها هماهنگ نبود یا فرشی قدیمی از یکی از اعضای خانواده به خانه رسیده بود. همین ناهماهنگی‌ها به فضا شخصیت می‌دادند. خانه نتیجه کنار هم قرار گرفتن سلیقه، نیاز، خاطره و امکانات بود و همین ویژگی باعث می‌شد هر خانه داستان خودش را داشته باشد.

این موضوع در معماری و طراحی داخلی نیز دیده می‌شد. معماران و کارفرمایان ایده‌های خود را از منابع مختلفی به دست می‌آوردند؛ از کتاب و سفر گرفته تا مجلات، ساختمان‌های اطراف و تجربه فضاهای واقعی.

البته روندهای جهانی همیشه وجود داشتند، اما سرعت انتشارشان بسیار کمتر بود. همه افراد به مجموعه یکسانی از تصاویر دسترسی نداشتند و مواد و محصولات نیز در همه نقاط جهان به یک اندازه در دسترس نبودند.

در نتیجه، حتی اگر دو نفر سبک مشابهی را دوست داشتند، نتیجه نهایی معمولا یکسان نمی‌شد. شرایط محل، مصالح موجود، بودجه، سازنده و حتی اتفاقات پیش‌بینی‌نشده در مسیر اجرا، تفاوت‌هایی ایجاد می‌کردند. این محدودیت‌ها همیشه مطلوب نبودند، اما یک نتیجه مهم داشتند: تفاوت.

امروز بسیاری از پروژه‌های طراحی داخلی از نقطه‌ای مشابه شروع می‌شوند: پینترست. کاربر مجموعه‌ای از تصاویر الهام‌بخش را ذخیره می‌کند و از کنار هم قرار دادن آن‌ها یک تابلوی ایده یا «مودبرد» می‌سازد. این فرایند به‌خودی‌خود مشکلی ندارد. پینترست سریع، تصویری و سرشار از ایده است و می‌تواند به معمار یا صاحب‌خانه کمک کند تا تصویری روشن از خواسته‌های خود داشته باشد.

مشکل از جایی آغاز می‌شود که تصور کنیم این منبع بی‌پایان الهام واقعا مجموعه‌ای بی‌نهایت از ایده‌ها را در اختیار ما می‌گذارد. در عمل، بسیاری از افراد با تصاویر مشابهی روبه‌رو می‌شوند. الگوریتم محتوایی را که احتمال می‌دهد بیشتر دوست داشته باشیم، دوباره به ما نشان می‌دهد و این چرخه می‌تواند به تدریج دامنه انتخاب‌هایمان را محدود کند.

در سال‌های اخیر، نگرانی دیگری نیز به این مسئله اضافه شده است: افزایش تصاویر تولیدشده با هوش مصنوعی و محتوای تبلیغاتی در پلتفرم‌هایی مانند پینترست.

در یک آزمایش کوتاه که ویکتوریا گیلرلین، طراح دکوراسیون، انجام داد، تعامل حتی محدود با محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی باعث شد ترکیب محتوای صفحه اصلی پینترست او به‌شدت تغییر کند. طبق گزارش این آزمایش، پس از ذخیره تنها چند تصویر مرتبط با هوش مصنوعی، سهم این تصاویر و تبلیغات در صفحه او افزایش چشمگیری پیدا کرد.

در کنار الگوریتم، مسئله دیگری نیز وجود دارد: محصولات یکسان اکنون در سراسر جهان در دسترس‌اند. صندلی، چراغ، میز، مبل یا حتی سطوحی که در یک تابلوی پینترستی دیده می‌شوند، ممکن است در کشوری دیگر نیز به‌راحتی سفارش داده شوند. تولید انبوه و شبکه‌های جهانی ارسال کالا این امکان را فراهم کرده‌اند که یک تصویر الهام‌بخش، با چند کلیک به فضای واقعی خانه تبدیل شود.

از طرف دیگر، بسیاری از مشتریان نیز دقیقا همین را می‌خواهند. وقتی یک سبک را بارها در تصاویر زیبا می‌بینند و نمونه‌های موفق آن را مشاهده می‌کنند، انتخابش کم‌ریسک‌تر به نظر می‌رسد؛ به‌خصوص زمانی که بودجه و زمان محدود باشد.

پالت‌های رنگی آماده برای پینترست، مبلمان تولید انبوه و سبک‌های از پیش تعریف‌شده، یک میانبر جذاب در اختیار ما می‌گذارند. برای معماران و صاحبان خانه، چنین رویکردی می‌تواند در پروژه‌هایی با زمان یا بودجه محدود بسیار کاربردی باشد. اما در مقابل، بخشی از هویت فضا از بین می‌رود.

خانه‌ای که بر اساس یک تصویر مرجع ساخته شده، ممکن است زیبا، مرتب و کاربردی باشد؛ اما لزوما چیزی درباره فردی که در آن زندگی می‌کند، نمی‌گوید. رنگ‌ها آرام‌اند، مبلمان با یکدیگر هماهنگ‌اند و همه‌چیز در جای درست خود قرار دارد. بااین‌حال، مشکل دقیقا همین‌جا است: همه‌چیز بیش‌ازحد درست به نظر می‌رسد.

چنین فضایی ممکن است حاصل یک روند تدریجی و شخصی نباشد، بلکه نسخه‌ای از تصویری آشنا باشد که از اینترنت انتخاب شده و با خرید مجموعه‌ای از محصولات مشابه بازسازی شده است. در این میان، ارتباط خانه با محیط و فرهنگ محل نیز کم‌رنگ می‌شود.

مصالح و شیوه‌های ساختی که زمانی بخشی از هویت یک منطقه بودند، مانند کاشی‌های سفالی، فرش‌های دست‌بافت یا چوب محلی، ممکن است جای خود را به گزینه‌هایی بدهند که راحت‌تر سفارش داده می‌شوند و با تصاویر موجود در مودبرد هماهنگی بیشتری دارند.

حتی زمانی که گزینه‌های محلی وجود دارند، ممکن است به‌دلیل تفاوت در رنگ، بافت یا اندازه کنار گذاشته شوند؛ چون دقیقا شبیه تصویری نیستند که در ذهن کارفرما شکل گرفته است.

معماران و طراحان داخلی آموزش دیده‌اند تا به ویژگی‌های سایت، تاریخ، فرهنگ و بافت محیط توجه کنند، اما گاهی از آن‌ها خواسته می‌شود فضایی تولید کنند که از قبل در یک تصویر اینترنتی دیده شده است.

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های طراحی، حل مسئله است. یک ایده روی کاغذ ممکن است در برخورد با یک ساختمان واقعی تغییر کند. شاید لازم باشد مصالحی متفاوت انتخاب شود، شکل یک فضا تغییر کند یا راه‌حلی پیدا شود که در ابتدا در برنامه وجود نداشته است. همین ناشناخته‌ها بخشی از خلاقیت را شکل می‌دهند.

اما وقتی تک‌تک جزئیات فضا از قبل در یک تصویر آماده شده‌اند و برای هرکدام محصولی مشخص وجود دارد، جایی برای تجربه و آزمون‌وخطا کمتر باقی می‌ماند. نتیجه ممکن است همچنان زیبا باشد، اما احساس آشنایی عجیبی ایجاد می‌کند؛ انگار قبلا این خانه را دیده‌ایم.

قرار نیست پینترست یا مودبردها را کنار بگذاریم و هرکس که رنگ‌های خنثی دوست دارد، به بی‌سلیقگی متهم شود. مسئله خود ابزار نیست؛ مشکل زمانی ایجاد می‌شود که ابزار به جای ما تصمیم بگیرد.

پیش از آنکه سراغ تصاویر الهام‌بخش برویم، شاید بهتر باشد کمی در خود فضا تأمل کنیم. نور طبیعی آن چگونه است؟ چه ویژگی عجیبی دارد؟ چگونه در آن زندگی می‌کنیم؟ چه اشیایی از قبل برایمان ارزشمند هستند؟ منظره بیرون از پنجره چه چیزی به ما می‌گوید؟

ایده‌های طراحی فقط در تصاویر اینترنتی وجود ندارند. ممکن است از یک خاطره، یک سفر، یک وسیله قدیمی، معماری محل زندگی یا حتی چیزی که از پنجره دیده می‌شود، الهام بگیریم.

می‌توان همچنان مودبرد ساخت، تصاویر ذخیره کرد و از ایده‌های دیگران کمک گرفت؛ اما نباید اجازه داد مودبرد به جای ما تصمیم بگیرد. شاید خانه‌ای که کاملا با یک تصویر اینترنتی مطابقت ندارد، اتفاقا خانه‌ای باشد که بیشتر از همه شبیه صاحبش است.