در محله متراکم دولتآباد اصفهان، جایی که یک تعمیرگاه خودرو، ساختمانهای تجاری و مسکونی و یک مدرسه ابتدایی از جهات مختلف زمین را احاطه کردهاند، ساختن خانهای آرام و خصوصی کار سادهای نیست. خانه هارمونی (House in Harmony) تلاش میکند همین تضاد را به فرصتی برای خلق معماری تبدیل کند؛ خانهای ۲۶۸ متری که بهجای گشودن خود به خیابان، فضایی درونگرا و آرام را در دل یک بافت شهری شلوغ شکل داده است. (ArchDaily)
این پروژه توسط استودیو گلچین (Golchin Studio) و با طراحی نوید گلچین و رضوان علیپور در سال ۲۰۲۵ ساخته شده است. هدف اصلی، طراحی خانهای برای یک خانواده چهار نفره بود که بتواند در عین حفظ حریم خصوصی، شرایط مناسبی برای حضور پدربزرگ و مادربزرگ نیز فراهم کند. آسایش حرارتی، کنترل صدا و دسترسی به نور طبیعی از دیگر نیازهای اصلی پروژه بودند.
حیاطهایی که از دل ساختمان بیرون آمدهاند
یکی از مهمترین ویژگیهای خانه هارمونی، نحوه برخورد معماران با حجم ساختمان است. طبق ضوابط شهری، تنها ۷۵ درصد از زمین میتوانست به توده ساختمانی اختصاص پیدا کند و ۲۵ درصد باقیمانده باید به فضای باز اختصاص مییافت؛ اما طراحان به همین میزان اکتفا نکردند و بخشی از فضای داخلی حجم مجاز ساختمان را نیز خالی کردند.
نتیجه، مجموعهای از حیاطهای بههمپیوسته و چندلایه است که در بخشهای مختلف خانه قرار گرفتهاند؛ از حیاط مرکزی در طبقه بالاتر گرفته تا حیاط جنوبی و فضای خالی در تراز پارکینگ.
این حفرههای معماری تنها جنبه بصری ندارند. نور روز از میان آنها به بخشهای عمیقتر خانه میرسد و جریان هوا نیز در میان فضاهای داخلی شکل میگیرد. به این ترتیب، خانه در ماههای خشک و گرم اصفهان میتواند از تهویه طبیعی و جریان افقی هوا در طبقات مختلف بهره ببرد.
نمای آجری؛ سپری در برابر گرما و صدا
ساختمان روی یک سازه بتنی شکل گرفته و پوسته بیرونی آن با آجر دستساز محلی پوشانده شده است. آجرها با الگوی سنتی و بندکشی مشخص اجرا شدهاند و در کنار ایجاد ظاهری هماهنگ با معماری منطقه، عملکردی فراتر از زیبایی دارند.
پوسته آجری بهعنوان یک لایه محافظ حرارتی و صوتی عمل میکند. این موضوع در زمینی که از یک طرف با تعمیرگاه خودرو و از سوی دیگر با خیابان و فعالیتهای شهری احاطه شده است، اهمیت زیادی دارد.
در بخش شمالی نیز ورودی خانه پشت یک حیاط فرورفته قرار گرفته است. این فضای واسط، مرز میان خانه و خیابان را نرمتر میکند و اجازه نمیدهد فضای خصوصی ساختمان مستقیما در معرض محیط عمومی قرار بگیرد.
خانهای برای زندگی چندنسلی
یکی از چالشهای اصلی پروژه، فراهم کردن امکان زندگی همزمان اعضای خانواده و مهمانان سالمند بود. برای پاسخ به این نیاز، سازماندهی داخلی خانه به شکل یک دوبلکس با ترازهای متفاوت طراحی شده است.
در طبقه همکف، فضای نشیمن و آشپزخانه در کنار یک سوئیت مستقل برای پدربزرگ و مادربزرگ قرار گرفتهاند. این سوئیت دسترسی بدون پله به حیاط جنوبی دارد و از یک ورودی دیگر در کوچه چهارمتری جنوبی نیز میتوان به آن وارد شد.
در طبقه بالاتر، بخش خصوصی خانواده قرار دارد. دو اتاق خواب در این قسمت قرار گرفتهاند تا فضای استراحت اعضای اصلی خانواده از فعالیتهای طبقه همکف فاصله داشته باشد.
برای جابهجایی میان ترازهای مختلف نیز خانه به آسانسور داخلی مجهز شده است. در کنار آن، یک راهپله مستقل بیرونی، خیابان و پارکینگ را به تراس بام متصل میکند؛ راهکاری که امکان دسترسی را افزایش میدهد، بدون آنکه حریم خصوصی بخشهای مختلف خانه از بین برود.
جابهجایی فضاها برای رسیدن نور به اتاقها
یکی از ایدههای جالب پروژه، نحوه قرارگیری فضاهای اصلی در دو طبقه است. موقعیت اتاقهای نشیمن و اتاق خوابها در طبقات مختلف بهگونهای تنظیم شدهاند که نور طبیعی به هر دو سطح برسد.
این جابهجایی هوشمندانه باعث میشود نشیمنهای هر دو طبقه و همچنین اتاق خوابهای اصلی در طبقه بالا از نور روز بهره ببرند. درعینحال، ارتباط بصری میان فضای داخلی و حیاطهای خانه نیز تقویت میشود.
به این ترتیب، حیاطها فقط فضای باز باقیمانده از زمین نیستند؛ بلکه به بخشی از سیستم فضایی خانه تبدیل شدهاند و همزمان در تأمین نور، تهویه، آسایش حرارتی و کیفیت دید نقش دارند.
معماری درونگرا برای شهری متراکم
خانه هارمونی نمونهای از این رویکرد است که معماری درونگرا لزوما به معنای خانهای تاریک و بسته نیست. در این پروژه، بهجای باز کردن سطح وسیعی از نما به خیابان، نور و هوا از طریق حیاطهای داخلی به ساختمان هدایت میشوند.
این تصمیم با شرایط اقلیمی اصفهان نیز هماهنگ است. پوسته آجری در برابر گرما و سروصدای محیط نقش محافظ را دارد و فضاهای خالی داخلی امکان ورود نور پراکنده و گردش هوا را فراهم میکنند.
در نتیجه، ساختمان بدون آنکه از بافت اطراف خود جدا شود، محیطی آرامتر در درون خود ایجاد میکند؛ فضایی که میان زندگی شهری و نیاز به خلوت تعادل برقرار کرده است.
تبدیل محدودیتهای زمین به فرصت معماری
خانه هارمونی بیش از آنکه بهدنبال یک فرم عجیب یا نمای نمایشی باشد، بر نحوه سازماندهی فضا تمرکز دارد. زمین کوچک و محصور پروژه، همسایگیهای پرسروصدا و ضوابط ساختوساز در ابتدا محدودیت به نظر میرسند؛ اما طراحی پروژه از همین عوامل برای شکل دادن به معماری استفاده کرده است.
حیاطهای داخلی، پوسته آجری، ورودی فرورفته، جابهجایی ترازها و تفکیک فضاهای خانوادگی در نهایت خانهای را شکل دادهاند که با شرایط اقلیمی و شهری محل خود سازگار است.
خانه هارمونی در دولتآباد اصفهان نشان میدهد که در معماری معاصر، گاهی بهترین راه برای ایجاد آرامش در یک شهر متراکم، باز کردن خانه به بیرون نیست؛ بلکه ساختن یک دنیای آرام در درون آن است.
