پژوهشگران الگویی در ارتباط میان بخش‌های مغز شناسایی کرده‌اند که می‌تواند خطر آلزایمر را سال‌ها پیش از بروز مشکلات حافظه نشان دهد.
به نقل از فاکس نیوز، پژوهشگران دانشگاه استنفورد الگویی از فعالیت مغز شناسایی کرده‌اند که می‌تواند احتمال ابتلا به آلزایمر را سال‌ها پیش از بروز مشکلات حافظه نشان دهد. این الگو بر نحوه ارتباط بخش‌های مختلف مغز با یکدیگر تمرکز دارد و در بررسی اولیه توانست سالمندان مقاوم به افت شناختی را با دقت حدود ۸۵ درصد از بیماران مبتلا به آلزایمر متمایز کند.
نتایج این پژوهش در مجله علمی Science Advances منتشر شده است. محققان برای شناسایی نشانه‌های اولیه آلزایمر، اسکن مغزی افراد را هنگام استراحت بررسی کردند و با کمک یک مدل رایانه‌ای، تفاوت الگوهای فعالیت مغز را در دو گروه از سالمندان سنجیدند: افراد مبتلا به آلزایمر و سالمندانی که توانایی حافظه و تفکر آن‌ها با افراد چند دهه جوان‌تر برابری می‌کند.
محققان به‌جای ساختار مغز، ارتباط میان بخش‌های آن را بررسی کردند
پژوهشگران در این مطالعه به‌جای تمرکز بر نشانه‌های فیزیکی شناخته‌شده آلزایمر، مانند تجمع پلاک‌های آمیلوئید یا کوچک‌شدن مغز، نحوه ارتباط بخش‌های مختلف مغز را بررسی کردند. آن‌ها با مقایسه الگوهای فعالیت مغزی دو گروه، شاخصی به نام «امتیاز اتصال‌پذیری تاب‌آوری و آسیب‌پذیری آلزایمر» یا ARC را توسعه دادند.
این شاخص تفاوت میان الگوی فعالیت مغز سالمندان موسوم به «ابرپیرها» (Super Agers) و افراد مبتلا به آلزایمر را با دقت حدود ۸۵ درصد مشخص کرد. ابرپیرها سالمندانی هستند که توانایی‌های شناختی و حافظه آن‌ها در سطح افراد بسیار جوان‌تر باقی مانده است.
یو ژانگ، نویسنده ارشد پژوهش و استادیار روان‌پزشکی و علوم رفتاری دانشگاه استنفورد، می‌گوید این الگو به محققان کمک می‌کند تفاوت میان افرادی را بهتر بشناسند که عملکرد شناختی مطلوب خود را حفظ می‌کنند و افرادی که با افت شناختی روبه‌رو می‌شوند.
نشانه‌های خطر حتی در مغز افراد بدون اختلال حافظه دیده می‌شوند
محققان در مرحله بعد، مدل ARC را روی بیش از ۱۳۰۰ فرد ۵۵ تا ۷۰ ساله آزمایش کردند. همه شرکت‌کنندگان در آزمون‌های حافظه عملکرد طبیعی داشتند و هیچ اختلال شناختی مشخصی در آن‌ها دیده نمی‌شد؛ اما اسکن مغزی آن‌ها تفاوت‌هایی را آشکار کرد.
فعالیت مغز برخی از این افراد به الگوی مشاهده‌شده در ابرپیرها شباهت داشت؛ درحالی‌که مغز گروهی دیگر الگویی نزدیک‌تر به بیماران مبتلا به آلزایمر نشان می‌داد.
پژوهشگران وضعیت شرکت‌کنندگان را تا ۱۲ سال دنبال کردند؛ هرچند بیشتر آن‌ها به‌مدت پنج تا شش سال تحت بررسی بودند. نتایج نشان داد افرادی که الگوی فعالیت مغزشان به بیماران آلزایمری شباهت بیشتری داشت، در گذر زمان افت سریع‌تری در حافظه و توانایی تفکر تجربه کردند. این افراد همچنین پلاک‌های آمیلوئید بیشتری در مغز داشتند و احتمال تشخیص آلزایمر در آن‌ها بالاتر بود.
شاخص جدید چه تفاوتی با روش‌های ارزیابی فعلی دارد؟
تیم پژوهشی عملکرد شاخص ARC را با معیارهای متداول ارزیابی خطر آلزایمر، ازجمله نشانگرهای زیستی آمیلوئید و تاو و آزمایش‌های ژنتیکی مقایسه کرد. نتایج نشان داد این شاخص در پیش‌بینی افت شناختی عملکردی مشابه یا بهتر از برخی معیارهای موجود دارد و می‌تواند نشانه‌های خطر را در زمان زودتری شناسایی کند.
کانهاو ژائو، نویسنده اصلی پژوهش و پژوهشگر پسادکتری روان‌پزشکی دانشگاه استنفورد، می‌گوید ترکیب امتیاز ARC با نشانگرهای زیستی فعلی می‌تواند دقت پیش‌بینی را افزایش دهد.
آیا اسکن مغز می‌تواند آلزایمر را تشخیص دهد؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، روش جدید هنوز برای استفاده مستقل در تشخیص آلزایمر در مراکز درمانی آماده نیست. پژوهشگران برای تأیید دقت آن و مقایسه با آزمایش‌های جدیدتر به مطالعات بیشتری نیاز دارند.
اهمیت شناسایی زودهنگام آلزایمر از این واقعیت ناشی می‌شود که آسیب‌های مغزی ممکن است دهه‌ها پیش از بروز مشکلات حافظه آغاز شوند. زمانی که نشانه‌های بیماری آشکار می‌شوند، بخشی از فرصت مداخله درمانی از دست رفته است.
محققان امیدوارند شناخت الگوهای فعالیت مغز در سالمندی طبیعی و فرایند تخریب عصبی، علاوه‌بر کمک به شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر، مسیر آزمایش روش‌های درمانی آینده را هموار کند. یکی از این رویکردها تحریک مغز بدون جراحی است.
ژانگ معتقد است برای توسعه چنین روش‌هایی، پژوهشگران باید ابتدا بدانند کدام بخش مغز را هدف قرار دهند و سپس مشخص کنند چگونه فعالیت آن را تغییر دهند. به همین دلیل، شناخت الگوی تاب‌آوری مغز ابرپیرها می‌تواند به محققان نشان دهد مغز در شرایط عملکرد شناختی مطلوب چه الگویی دارد.