شیوع ابولا در آفریقا گسترش یافته است؛ بیماری‌ای که می‌تواند خون‌ریزی و عوارض شدید ایجاد کند و مهار آن به شناسایی سریع بیماران نیاز دارد.
ابولا یکی از بیماری‌های ویروسی خطرناک است که می‌تواند تب شدید، ضعف و در مواردی خون‌ریزی و آسیب جدی به اندام‌های بدن ایجاد کند. این بیماری از طریق تماس مستقیم با خون و سایر مایعات بدن فرد مبتلا یا فردی که بر اثر بیماری جان باخته است، منتقل می‌شود. تماس با وسایل آلوده نیز می‌تواند خطر انتقال را به همراه داشته باشد. ابولا از راه هوا و به شیوه معمول انتقال ویروس‌هایی مانند آنفلوانزا منتقل نمی‌شود.
شیوع تازه این بیماری در جمهوری دموکراتیک کنگو نگرانی‌های بهداشتی را افزایش داده است. کنیا نیز پس از ثبت نخستین مرگ ناشی از ابولا در تاریخ خود، دومین مورد ابتلا را تأیید کرده است. بااین‌حال، مقام‌های بهداشتی کنیا می‌گویند تاکنون شواهدی از انتقال گسترده ویروس در جامعه پیدا نکرده‌اند.
ابولا چیست و چگونه منتقل می‌شود؟
ویروس ابولا به خانواده‌ای از ویروس‌ها تعلق دارد که می‌توانند بیماری شدیدی ایجاد کنند. علائم اولیه معمولا شامل تب، خستگی، ضعف و درد عضلانی یا مفصلی است. با پیشرفت بیماری، برخی بیماران دچار اسهال، استفراغ، درد شکم و در موارد شدید خون‌ریزی می‌شوند. علائم اولیه ابولا ممکن است با بیماری‌های عفونی دیگر شباهت داشته باشند؛ به همین دلیل، تشخیص قطعی به ارزیابی پزشکی و آزمایش نیاز دارد.
ویروس از طریق تماس مستقیم با خون، ترشحات و دیگر مایعات بدن فرد مبتلا یا فرد فوت‌شده منتقل می‌شود. تماس با لباس، وسایل یا سطوح آلوده به این مایعات نیز می‌تواند خطر انتقال را افزایش دهد. افرادی که از بیماران مراقبت می‌کنند یا با اجساد تماس دارند، در صورت رعایت نکردن اقدامات حفاظتی بیشتر در معرض خطر قرار می‌گیرند.
ابولا از زمان بروز علائم می‌تواند به دیگران منتقل شود و خطر انتقال با تماس مستقیم و محافظت‌نشده افزایش می‌یابد. رعایت اصول کنترل عفونت، شناسایی سریع بیماران و پیگیری افرادی که با آن‌ها تماس داشته‌اند، از مهم‌ترین اقدامات برای مهار شیوع است.
دومین مورد ابتلا به ابولا در کنیا تأیید شد
وزارت بهداشت کنیا اعلام کرده است که دومین بیمار مبتلا به ابولا مردی ۳۹ ساله و از بستگان نزدیک نخستین قربانی این بیماری در کشور است. مقام‌ها پیش از تشخیص ابتلا، او را در قرنطینه قرار داده بودند و وضعیتش را زیر نظر داشتند. پس از بروز تب، خستگی و درد مفاصل، بیمار را جدا کردند و آزمایش‌ها ابتلای او را تأیید کردند.
این وزارتخانه می‌گوید شناسایی بیمار پیش از تماس گسترده با دیگران می‌تواند احتمال انتقال ویروس را کاهش دهد. مقام‌های بهداشتی همچنین ۱۱۳ نفر از مجموع ۱۲۸ فردی را که بیمار به‌عنوان تماس نزدیک معرفی کرده بود، شناسایی کرده‌اند.
نخستین قربانی، شهروندی کنیایی بود که حدود یک ماه پیش بیمار شد و در جمهوری دموکراتیک کنگو تحت درمان قرار گرفت. او سپس زمینی به کامپالا، پایتخت اوگاندا، رفت و در ۳ اکتبر با هواپیما وارد نایروبی شد. این بیمار را در نایروبی بستری کردند، اما او در ۵ اکتبر جان باخت.
این دو مورد، نخستین موارد ابتلا به ابولا هستند که تاکنون در کنیا ثبت شده‌اند. با وجود این، مقام‌های بهداشتی همچنان در حال شناسایی تماس‌ها و بررسی احتمال انتقال بیشتر ویروس هستند.
کنگو کانون اصلی شیوع ابولا است
در حالی که کنیا موارد جدید ابتلا را شناسایی می‌کند، شیوع بیماری در جمهوری دموکراتیک کنگو همچنان ادامه دارد. طبق آمار منتشرشده در گزارش یورونیوز، تا ۱۳ اکتبر بیش از ۹ هزار مورد ابتلا و بیش از ۴ هزار مرگ در این کشور گزارش شده بود. همچنین ۸۹۹ بیمار در مراکز ایزوله بستری بودند.
استان ایتوری بیشترین آسیب را دیده است؛ مقام‌ها در این منطقه ۶ هزار و ۷۳۴ مورد ابتلا و ۳ هزار و ۱۷۷ مرگ گزارش کرده‌اند. اوگاندا نیز در کنار کنیا مواردی از ابتلا را گزارش کرده است.
مرکز اروپایی پیشگیری و کنترل بیماری‌ها اعلام کرده است که شیوع کنونی همچنان یک وضعیت اضطراری بهداشت عمومی با نگرانی بین‌المللی به شمار می‌رود. این نهاد، دسترسی دشوار به مناطق دورافتاده کنگو را یکی از موانع اصلی مهار بیماری می‌داند.
سازمان جهانی بهداشت نیز پیگیری افرادی را که با بیماران تماس داشته‌اند، یکی از چالش‌های مهم عملیات مهار شیوع توصیف کرده است. طبق اعلام این سازمان، عملکرد برنامه‌های ردیابی تماس‌ها در هفته‌های اخیر از اهداف تعیین‌شده پایین‌تر آمده است.
چرا واکسن موجود ممکن است برای این شیوع کافی نباشد؟
عامل شیوع کنونی، ویروس بوندیبوگیو است؛ یکی از گونه‌های ویروس ابولا که برای آن هنوز واکسن دارای مجوز یا درمان اختصاصی تأییدشده‌ای وجود ندارد.
کارکنان خط مقدم مبارزه با بیماری در کنگو واکسن اروبو را دریافت می‌کنند. این واکسن مجوز استفاده دارد، اما گونه زئیر ویروس ابولا را هدف قرار می‌دهد؛ گونه‌ای متفاوت از ویروس بوندیبوگیو.
سازمان ملل اعلام کرده است که واکسن اروبو در گذشته در برابر ویروس زئیر اثربخشی بالایی نشان داده، اما هنوز مشخص نیست که بتواند محافظت معناداری در برابر بیماری ناشی از بوندیبوگیو ایجاد کند. بنابراین، میزان اثرگذاری آن در شیوع فعلی همچنان نامشخص است.
نبود واکسن تأییدشده برای این گونه، اهمیت شناسایی سریع بیماران، جداسازی آن‌ها، پیگیری تماس‌ها و رعایت اقدامات حفاظتی را بیشتر می‌کند.
خطر گسترش ابولا به کل دنیا چقدر است؟
مرکز اروپایی پیشگیری و کنترل بیماری‌ها خطر ورود ویروس از مناطق شیوع به همه جهان را بسیار پایین ارزیابی کرده است. این نهاد احتمال ورود پراکنده موارد ابتلا را رد نمی‌کند، اما احتمال ورود چندین مورد مستقل را بسیار پایین می‌داند؛ حتی اگر شمار مبتلایان در مناطق درگیر همچنان افزایش پیدا کند.
در حال حاضر، مهم‌ترین چالش برای مهار شیوع در کنگو، شناسایی سریع بیماران، پیگیری تماس‌های نزدیک و دسترسی به مناطق دورافتاده است. گسترش بیماری به کشورهای همسایه نیز ضرورت مراقبت‌های بهداشتی و تشخیص زودهنگام را افزایش می‌دهد.
برای خوانندگان خارج از مناطق درگیر، ارزیابی خطر باید بر اساس توصیه‌های رسمی نهادهای بهداشتی باشد. خبر ثبت موارد جدید در آفریقا به‌تنهایی به معنای خطر بالای ابتلا برای عموم مردم در سایر نقاط جهان نیست.