شمار ژاپنی‌های بالای ۱۰۰ سال از ۱۰۷ هزار نفر گذشت؛ چرا ژاپنی‌ها عمر طولانی‌تری دارند؟

تعداد افراد ۱۰۰ ساله و مسن‌تر در ژاپن برای نخستین بار از مرز ۱۰۰ هزار نفر عبور کرده است. براساس آمار وزارت بهداشت این کشور، ژاپن اکنون ۱۰۷ هزار و ۶۷۷ فرد صدساله دارد؛ رقمی که از جایگاه این کشور در میان جوامع دارای طول عمر بالا حکایت می‌کند. بااین‌حال، افزایش شمار سالمندان در کنار کاهش زاد و ولد، چالش‌های مهمی برای آینده جمعیت و نظام تأمین اجتماعی ژاپن به وجود آورده است. (BBC)

زنان ۸۸ درصد از افراد صدساله ژاپن را تشکیل می‌دهند. فویو کیشیموتو، زن ۱۱۴ ساله ساکن شهر کیوتو، مسن‌ترین زن این کشور معرفی شده است و هیکارو کاتو، مرد ۱۱۲ ساله اهل کوماموتو، عنوان مسن‌ترین مرد را دارد.

کن‌ایچیرو اوئنو، وزیر بهداشت ژاپن، از افزایش شمار افرادی که زندگی طولانی، سالم و فعالی دارند ابراز خرسندی کرده و پیشرفت‌های پزشکی و فناوری را از عوامل مؤثر در این روند دانسته است. او در عین حال هشدار داده است که حفظ پایداری نظام تأمین اجتماعی با افزایش جمعیت سالمند دشوارتر می‌شود.

کارشناسان طول عمر بالای ژاپنی‌ها را به مجموعه‌ای از عوامل نسبت می‌دهند که رژیم غذایی و فعالیت بدنی از جمله آن‌ها هستند. غذاهای رایج ژاپنی اغلب ماهی، سبزیجات و برنج را در بر می‌گیرند و در مقایسه با بسیاری از الگوهای غذایی غربی، چربی اشباع کمتری دارند.

فعالیت بدنی روزمره نیز در سبک زندگی بسیاری از سالمندان ژاپنی جایگاه مهمی دارد. پیاده‌روی، استفاده از وسایل حمل‌ونقل عمومی، دوچرخه‌سواری و انجام حرکات کششی از فعالیت‌هایی هستند که به حفظ تحرک کمک می‌کنند. البته طول عمر فقط به رژیم غذایی یا ورزش وابسته نیست و عوامل ژنتیکی، شرایط اجتماعی و دسترسی به خدمات درمانی نیز می‌توانند نقش داشته باشند.

افزایش جمعیت سالمند، بازار تازه‌ای برای محصولات و فناوری‌های متناسب با نیازهای این گروه ایجاد کرده است. برخی شرکت‌ها ابزارهایی مانند اسکلت بیرونی برقی برای کمک به حرکت بخش‌های مختلف بدن و عینک‌هایی با قابلیت تنظیم خودکار وضوح ساخته‌اند. در مقابل، افزایش نیاز به مراقبت از سالمندان فشار بیشتری بر خانواده‌ها و نظام خدمات اجتماعی وارد می‌کند.

افزایش طول عمر تنها بخشی از تصویر جمعیتی ژاپن است. نرخ باروری این کشور در سال گذشته به پایین‌ترین میزان ثبت‌شده، یعنی ۱٫۱۴ فرزند به‌ازای هر زن، رسید. برای آنکه جمعیت یک کشور در بلندمدت و بدون مهاجرت جایگزین شود، نرخ باروری باید به‌طور متوسط حدود ۲٫۱ فرزند به‌ازای هر زن باشد.

براساس برآورد مؤسسه ملی پژوهش جمعیت و تأمین اجتماعی ژاپن، جمعیت این کشور ممکن است تا سال ۲۰۷۰ به ۸۷ میلیون نفر برسد. این رقم حدود ۳۰ درصد کمتر از جمعیت اوج ژاپن در سال ۲۰۰۸، یعنی ۱۲۸ میلیون نفر، خواهد بود.

در حال حاضر، افراد ۶۵ ساله و مسن‌تر حدود ۳۰ درصد جمعیت ژاپن را تشکیل می‌دهند. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهند این سهم تا سال ۲۰۷۰ به نزدیک ۴۰ درصد افزایش پیدا می‌کند. مقام‌های ژاپنی این روند را بحرانی جدی برای آینده کشور می‌دانند و سانائه تاکایچی، نخست‌وزیر ژاپن، از کاهش جمعیت با عنوان «وضعیت اضطراری خاموش» یاد کرده است.

در سال ۲۰۲۵، جمعیت ژاپن در ۴۵ استان از مجموع ۴۷ استان این کشور کاهش یافت و روند افت جمعیت نیز شتاب گرفت. برنامه‌ها و یارانه‌های دولتی برای تشویق جوانان به فرزندآوری تاکنون نتوانسته‌اند افزایش محسوسی در نرخ تولد ایجاد کنند.

کارشناسان دلایل کاهش زاد ولد را پیچیده و چندوجهی می‌دانند. کاهش تمایل به ازدواج، افزایش حضور زنان در بازار کار و بالا رفتن هزینه‌های بزرگ‌کردن فرزند از جمله عواملی هستند که در این روند نقش دارند. این شرایط باعث شده است سیاست‌های حمایتی دولت برای افزایش تولدها با محدودیت روبه‌رو شوند.

مهاجرت نیز در سال‌های اخیر افزایش یافته، اما سهم شهروندان خارجی از جمعیت ژاپن همچنان حدود ۳ درصد است؛ رقمی که در مقایسه با بسیاری از اقتصادهای بزرگ جهان پایین محسوب می‌شود. در عین حال، مخالفت با پذیرش مهاجران بیشتر نیز افزایش یافته و مهاجرت هنوز نتوانسته است کاهش جمعیت را جبران کند.

ژاپن نخستین بررسی رسمی خود درباره افراد صدساله را در سال ۱۹۶۳ آغاز کرد. در آن زمان، فقط ۱۵۳ نفر در این گروه سنی قرار داشتند. این تعداد در سال ۱۹۸۱ به هزار نفر رسید و در سال ۱۹۹۸ از مرز ۱۰ هزار نفر عبور کرد. آمار تازه نیز پیش از تعطیلات سالانه «احترام به سالمندان» منتشر شد؛ مناسبتی که دولت ژاپن در آن از افرادی که به ۱۰۰ سالگی می‌رسند، با نامه‌ای شخصی و یک جام سنتی نوشیدنی قدردانی می‌کند.

بااین‌حال، درباره دقت آمار افراد صدساله در کشورهای مختلف پرسش‌هایی مطرح شده است. برخی پژوهش‌ها احتمال داده‌اند که خطاهای آماری، سوابق عمومی ناقص و نبود گواهی تولد بتوانند شمار افراد بسیار سالخورده را بیش از مقدار واقعی نشان دهند.

در سال ۲۰۱۰، بررسی دفاتر خانوار ژاپن بیش از ۲۳۰ هزار مورد ثبت‌شده از افراد ۱۰۰ ساله و مسن‌تر را شناسایی کرد که اثری از آن‌ها در دست نبود؛ برخی از این افراد دهه‌ها پیش فوت کرده بودند. نگهداری ناقص سوابق و احتمال پنهان‌کردن مرگ سالمندان از سوی بعضی خانواده‌ها برای ادامه دریافت مستمری، از توضیح‌های مطرح‌شده برای این اختلاف آماری بود.

بنابراین، هرچند آمار تازه ژاپن از افزایش چشمگیر طول عمر حکایت دارد، موضوع فقط به تعداد سالمندان محدود نمی‌شود. این کشور باید هم‌زمان با افزایش امید به زندگی، کاهش تولدها و هزینه‌های رو به رشد تأمین اجتماعی نیز کنار بیاید؛ چالشی که در دهه‌های آینده اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.