به نقل از بیبیسی، اگر یک روز را در خیابانهای توکیو بگذرانید، احتمالا بعد از نوشیدن قهوه یا خوردن ساندویچ فروشگاههای زنجیرهای، با یک سؤال مشترک روبهرو میشوید؛ زباله را کجا باید انداخت؟ ژاپن با خیابانهای تمیز و بدون زباله شناخته میشود، اما پیدا کردن سطل زباله در این کشور گاهی به چالشی واقعی تبدیل میشود.
برخلاف تصور رایج، کمبود سطلهای زباله فقط به فرهنگ نظم و انضباط ژاپنیها مربوط نیست. این وضعیت نتیجه ترکیبی از یک حادثه تاریخی، سیاستهای شهری، هزینههای مدیریت پسماند و عادتهای اجتماعی است که طی چند دهه شکل گرفتهاند.
حملهای که سطلهای زباله را ناپدید کرد
نقطه عطف این ماجرا به مارس ۱۹۹۵ برمیگردد؛ زمانی که اعضای فرقه آئوم شینریکیو با انتشار گاز سارین در خطوط متروی توکیو، ۱۴ نفر را کشتند و هزاران نفر را مصدوم کردند. پس از این حمله، مسئولان برای کاهش خطر حملات مشابه، بسیاری از سطلهای زباله عمومی را برداشتند یا دسترسی به آنها را محدود کردند.
حملات تروریستی سالهای بعد، از جمله حادثه ۱۱ سپتامبر، باعث شد این رویکرد امنیتی برای سالها ادامه پیدا کند. با این حال، امنیت تنها دلیل باقی ماندن این وضعیت نیست.
شهرداریها چرا سطلهای زباله را کمتر کردند؟
از دهه ۲۰۰۰، برخی شهرهای ژاپن به دلایل اقتصادی نیز تعداد سطلهای زباله خیابانی را کاهش دادند. برای مثال، شهر کیوتو از سال ۲۰۱۱ بیش از نیمی از سطلهای زباله عمومی خود را حذف کرد؛ زیرا بسیاری از مردم زبالههای خانگی را داخل آنها میریختند و هزینه جمعآوری و نظافت اطراف سطلها افزایش یافته بود.
به همین دلیل، شهرداریها شهروندان را به حمل زباله تا خانه تشویق کردند؛ سیاستی که بهمرور به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شد.
چرا خیابانها همچنان تمیز ماندهاند؟
تمیزی خیابانهای ژاپن فقط نتیجه فرهنگ فردی نیست. سالها سرمایهگذاری در آموزش عمومی، کمپینهای مقابله با رها کردن زباله، نظافت مستمر معابر و طراحی شهری نیز نقش مهمی در این وضعیت داشتهاند.
در کنار این سیاستها، یک هنجار اجتماعی مهم به نام «میواکو او کاکهنای» نیز وجود دارد؛ مفهومی که بر خودداری از ایجاد مزاحمت یا دردسر برای دیگران تأکید میکند. همین نگاه باعث شده است بسیاری از مردم ترجیح دهند زباله خود را تا رسیدن به مقصد نگه دارند.
گردشگران بیشتر از همه غافلگیر میشوند
ساکنان ژاپن معمولا هنگام رفتوآمد کمتر غذا میخورند یا نوشیدنی مصرف میکنند؛ بنابراین زباله کمتری در طول روز تولید میکنند. اما گردشگران ساعتهای طولانی در شهر قدم میزنند، از فروشگاههای زنجیرهای خرید میکنند و بیشتر از مردم محلی به دنبال سطل زباله میگردند.
به گفته راهنمایان گردشگری، بسیاری از مسافران ابتدا از این وضعیت کلافه میشوند؛ اما پس از مدتی به حمل زباله تا پیدا کردن محل مناسب عادت میکنند.
سطلهای زباله کاملا ناپدید نشدهاند
با وجود این تصور، سطلهای زباله هنوز در ژاپن وجود دارند؛ فقط کمتر در معرض دید هستند. ایستگاههای قطار معمولا نزدیک گیتهای ورودی سطلهای شفاف دارند تا کارکنان یا دوربینهای امنیتی بتوانند آنها را زیر نظر بگیرند.
ژاپن حتی برای حل این مشکل به سراغ فناوری هم رفته است. ایستگاه شینجوکو در توکیو بهتازگی آزمایش رباتهای متحرک جمعآوری زباله را آغاز کرده است؛ رباتهایی که در میان مسافران حرکت میکنند و زبالهها را جمعآوری میکنند.
تا زمانی که این رباتها به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شوند، بهترین راهکار برای گردشگران همان کاری است که بسیاری از ژاپنیها سالها انجام دادهاند؛ نگه داشتن زباله تا رسیدن به نزدیکترین محل مناسب برای دور انداختن آن.