به نقل از هریتیج دیلی، باستانشناسان در جنوب سوئیس بقایای سکونتگاهی متعلق به دوران روم را کشف کردهاند که حدود ۱۸۰۰ سال پیش بر اثر آتشسوزی شدیدی از بین رفته است. این محوطه که در منطقه استرامونته در شهر لیگورنتو قرار دارد، علاوه بر یک بنای سنگی بزرگ، شواهد گستردهای از فلزکاری، فعالیتهای کشاورزی و تولیدی را در خود حفظ کرده و تصویری تازه از زندگی در این بخش از امپراتوری روم ارائه میدهد.
نکته جالب این کشف آن است که همان آتشسوزی ویرانگر، بخشی از مهمترین شواهد باستانشناسی را نیز حفظ کرده است؛ از لایههای ضخیم زغال گرفته تا سقف آجری که هنگام فروریختن، آثار لحظه نابودی ساختمان را در زیر خود دفن کرد.
کشفی که با یک پروژه ساختمانی آغاز شد
کاوشهای باستانشناسی از خرداد ۱۴۰۵ (ژوئن ۲۰۲۶) و پیش از ساخت یک مجتمع مسکونی جدید آغاز شد. بررسیها در زمینی به وسعت حدود ۵۰۰ متر مربع، میان خیابان ماستری و جویباری در کنار خیابان پاسجیاتا انجام میشود.
باستانشناسان خیلی زود دریافتند که این محل فقط یک سازه منفرد نیست، بلکه بخشی از سکونتگاهی رومی بوده که در امتداد یک جاده کوچک شکل گرفته و اطراف آن برای فعالیتهای کشاورزی و کارگاهی استفاده میشده است.
قدیمیترین آثار کشفشده به دهههای پایانی پیش از میلاد تعلق دارند و بقایای ساختمانهای چوبی اولیه را نشان میدهند؛ اما این منطقه در سده دوم میلادی دگرگونی بزرگی را تجربه کرد.
بنایی که بارها تغییر کرد
در دوره روم، سطح زمین هموار شد و ساختمان سنگی بزرگی روی آن ساخته شد. تاکنون شش اتاق از این بنا شناسایی شدهاند؛ ساختمانی که حدود هشت متر عرض و دستکم ۱۱ متر طول دارد و ادامه آن هنوز به سمت غرب، خارج از محدوده کاوش، امتداد پیدا میکند.
در بخش جنوبی بنا، ایوانی سرپوشیده با عرض تقریبی سه متر قرار داشته و در قسمت پشتی نیز دو اتاق نسبتا بزرگ با مساحت حدود ۱۶ و ۲۰ متر مربع بررسی شدهاند.
کاوشها نشان میدهد این مجموعه در طول سده دوم و سوم میلادی چندین بار بازسازی شده است. دیوارهای داخلی جدید، تغییر در تقسیمبندی فضاها و سکویی که با آجرهای بازیافتی در ایوان ساخته شده، نشان میدهد ساختمان طی سالها با نیازهای ساکنان یا کاربران خود سازگار شده است.
آتشسوزیای که همه چیز را متوقف کرد
سرنوشت این بنا در سده سوم میلادی با حادثهای ناگهانی تغییر کرد. شواهد باستانشناسی نشان میدهد آتشسوزی گستردهای سراسر ساختمان را فراگرفت و به استفاده از آن پایان داد.
پژوهشگران لایههای ضخیمی از زغال و بقایای سوختگی را در بخشهای مختلف محوطه پیدا کردهاند. سقف آجری ساختمان نیز هنگام آتشسوزی فرو ریخته و همین فروریختن، آثار ارزشمندی از آخرین لحظات استفاده از بنا را در زیر خود حفظ کرده است.
با وجود این شواهد، هنوز علت آتشسوزی مشخص نیست و باستانشناسان نمیتوانند با قطعیت بگویند این حادثه بر اثر اتفاقی طبیعی، فعالیت انسانی یا رویدادی دیگر رخ داده است.
آیا این ساختمان خانه بوده است؟
یکی از پرسشهای اصلی پژوهشگران به کاربری ساختمان مربوط میشود. با وجود اندازه قابلتوجه بنا، تاکنون هیچ نشانهای از اجاق، شومینه یا دیگر عناصر معمول خانههای رومی در آن پیدا نشده است.
همین موضوع باعث شده باستانشناسان احتمال دهند این ساختمان بیشتر کاربری اقتصادی یا صنعتی داشته باشد تا مسکونی.
ردپای آهنگران و صنعتگران رومی
مهمترین سرنخ برای این فرضیه از بقایای فلزکاری به دست آمده است. پژوهشگران مقدار زیادی سرباره آهن، پسماندهای مرتبط با برنزکاری و بقایای فعالیتهای ذوب فلز را در لایههای مربوط به سده دوم و سوم میلادی کشف کردهاند.
حجم زیاد این مواد نشان میدهد فلزکاری در نزدیکی ساختمان فعالیتی گسترده و سازمانیافته بوده و احتمالا این محل بخشی از یک مرکز تولیدی مهم در منطقه محسوب میشده است.
در پشت ساختمان نیز فضایی بزرگ شناسایی شده که به نظر میرسد برای فعالیتهای کشاورزی و کارگاهی استفاده میشده است. گودالهای باقیمانده از تیرکهای چوبی نشان میدهد زمانی سازههای سبک یا پناهگاههای موقتی در این بخش قرار داشتهاند و مسیر باریکی که با آجرهای بازیافتی ساخته شده، احتمالا هم راه دسترسی بوده و هم مرز زمین را مشخص میکرده است.
منطقهای با بیش از هزار سال تاریخ
کشف استرامونته به مجموعهای از یافتههای باستانشناسی منطقه مندریزیوتو اضافه میشود؛ منطقهای که شواهد سکونت در آن از عصر آهن تا اوایل قرون وسطی ادامه دارد.
در دوران روم، لیگورنتو زیر نفوذ دو مرکز مهم شهری، کومو و میلان، قرار داشت و کتیبههای کشفشده در شهرهای اطراف نشان میدهند خانوادههای محلی با مقامهای سیاسی این شهرها ارتباط داشتهاند.
محوطه تازه کشفشده کمتر از یک کیلومتر با ویلای رومی سنپیترو دی استابیو فاصله دارد؛ موضوعی که اهمیت این بخش از جنوب سوئیس را در شبکه سکونتگاههای رومی بیشتر نشان میدهد.
پیش از این نیز گورستانها، پرستشگاهها و آرامگاههای مربوط به دوره لومباردها در همین منطقه کشف شده بودند و اکنون یافتههای جدید حلقه دیگری به زنجیره طولانی تاریخ این ناحیه افزودهاند.
کاوشی که هنوز ادامه دارد
پژوهشگران انتظار دارند کاوشهای استرامونته تا پاییز ۲۰۲۶ ادامه پیدا کند. آنها امیدوارند با گسترش حفاریها، ابعاد واقعی ساختمان، کاربری دقیق آن و نقش فلزکاری در اقتصاد این بخش از امپراتوری روم را بهتر درک کنند.
اگر شواهد بیشتری به دست آید، این محوطه میتواند به یکی از مهمترین منابع برای شناخت فعالیتهای صنعتی و اقتصادی روم باستان در جنوب رشتهکوه آلپ تبدیل شود؛ جایی که یک آتشسوزی مرموز، پس از نزدیک به دو هزار سال، ناخواسته بخشی از تاریخ را برای باستانشناسان حفظ کرده است.