به نقل از هریتیج دیلی، حدود ۷۰۰ سال پس از آنکه شهر قرون وسطایی شیپدن در سواحل نورفک انگلیس زیر آب رفت، غواصان توانستهاند مجموعهای از سازههای غرقشده آن را مستند کنند؛ کشفی که میتواند تصویر دقیقتری از ساختار این شهر و چگونگی نابودی آن ارائه دهد.
شیپدن زمانی در نزدیکی شهر امروزی کرومر قرار داشت، اما طوفانهای پیاپی و فرسایش شدید ساحلی در اواخر قرون وسطی بهتدریج آن را به کام دریای شمال کشاندند. اکنون یک بررسی تازه زیر آب، ۲۵ سازه ساختهشده به دست انسان را در بستر دریا ثبت کرده است؛ شواهدی که به پژوهشگران کمک میکند نقشه شهر و روند فروپاشی آن را بازسازی کنند.
شهری که در کتاب دومزدی ثبت شده بود
نام شیپدن در کتاب دومزدی، سرشماری مشهور سال ۱۰۸۶ میلادی، دیده میشود. این سند از شهری با ۱۱۷ نفر جمعیت، ۳۶ خوک، یک بندر و دو کلیسا خبر میدهد.
بااینحال، تا قرن چهاردهم میلادی خط ساحلی منطقه بهشدت تغییر کرده بود. پژوهشهای پیشین شورای منطقهای نورث نورفک نشان میدهد که یکی از کلیساهای شیپدن حدود سال ۱۴۰۰ میلادی زیر آب رفته بود و سرانجام کل شهر از میان رفت.
همین سرنوشت، افسانهای محلی را نیز شکل داد؛ داستان «صخره کلیسا» که میگفت بقایای کلیسای غرقشده هنوز زیر امواج قرار دارد و صدای ناقوس آن گاهی از اعماق دریا شنیده میشود.
افسانهای که شاید حقیقت نداشته باشد
غواصان در بررسیهای اخیر هیچ سازهای پیدا نکردند که بتوان آن را با اطمینان کلیسا دانست؛ موضوعی که باور قدیمی مردم کرومر را زیر سؤال برده است.
پیتر استیبنز، رئیس انجمن دوستان موزه کرومر، میگوید پژوهشگران اکنون اسناد قرون وسطایی را با یافتههای باستانشناسی زیر آب تطبیق میدهند تا تصویر دقیقتری از شیپدن به دست آورند. به گفته او، آنچه فعلاً مطرح میشود فرضیه است، نه نتیجه قطعی. بااینحال، غواصان تودههایی از سنگ چخماق را پیدا کردهاند که احتمال دارد بقایای یک سازه فروریخته باشند.
پژوهشگران همچنین احتمال میدهند نام «صخره کلیسا» در واقع پس از حادثهای در سال ۱۸۸۸ رایج شده باشد؛ زمانی که یدککش بخار «ویکتوریا» از شهر گریت یارموث با این محل برخورد کرد و بعدها این نقطه با افسانه کلیسای غرقشده پیوند خورد.
دیواری برای مقابله با دریا
یکی از مهمترین کشفیات این پروژه، ردیفی از پیهای سنگ چخماقی یا سازههای سنگپرشده است که ممکن است بخشی از تلاش ساکنان شیپدن در قرن چهاردهم برای مقابله با پیشروی دریا بوده باشد. نکته قابلتوجه این است که بخشی از ملات این سازهها با وجود قرنها غوطهور بودن در آب همچنان باقی مانده است.
تیم تحقیقاتی با استفاده از عکاسی تخصصی زیر آب از این بقایا تصویربرداری کرد و بر پایه آنها مدلهای سهبعدی دقیقی از سازههای کف دریا ساخت.
بازسازی شهری که در افسانهها زنده ماند
نیک شیلر، غواص ارشد پروژه، میگوید هدف اولیه تیم جستوجوی بقایای یدککش «ویکتوریا» بود، اما مشارکت در پژوهش درباره شهر گمشده شیپدن به دستاوردی غیرمنتظره تبدیل شد.
انجمن دوستان موزه کرومر اکنون بررسی یافتههای زیر آب را در کنار اسناد تاریخی ادامه میدهد و قرار است در ماههای آینده فرضیههای تازه و بازسازیهای دیجیتال این شهر منتشر شود؛ کاری که میتواند مرز میان افسانههای چندصدساله و واقعیت باستانشناسی را روشنتر کند و نشان دهد جوامع ساحلی قرون وسطی چگونه با پیشروی بیامان دریای شمال روبهرو شدند.