شهری که مردمش زیر زمین زندگی میکنند؛ ماجرای شهر عجیب استرالیا چیست؟
عکاس: Mark Kolbe/Getty Images
در یکی از دورافتادهترین نقاط استرالیا، شهری کوچک با حدود ۲٬۵۰۰ نفر جمعیت وجود دارد که ظاهرش بیشتر به یک سیاره ناشناخته شباهت دارد تا یک سکونتگاه معمولی. اطراف کوبر پدی را خاک صورتی، تپههای شنی و تودههای پراکندهای از سنگ و خاک پوشاندهاند و گاهی لولههای سفید تهویه از میان این چشمانداز عجیب بیرون زدهاند. (Business Insider)
این شهر که حدود ۸۴۸ کیلومتر شمال آدلاید قرار دارد، یکی از مهمترین مناطق استخراج اُپال در جهان است؛ اما چیزی که کوبر پدی را از دیگر شهرهای معدنی متمایز میکند، چیزی است که در زیر سطح زمین اتفاق میافتد.
حدود ۶۰ درصد ساکنان شهر در خانههایی زندگی میکنند که در لایههای ماسهسنگ و سیلتسنگ حفر شدهاند. این خانهها که محلیها به آنها «داگاوت» میگویند، گاهی از بیرون تنها با یک ورودی یا شفت تهویه قابل تشخیصاند.
وقتی دمای هوا به ۵۰ درجه میرسد
زندگی در زیر زمین شاید در نگاه اول عجیب باشد، اما در تابستانهای کوبر پدی دلیل بسیار منطقیای دارد. دمای هوا در این منطقه میتواند از ۵۰ درجه سانتیگراد فراتر برود و گرمای شدید، زندگی در ساختمانهای معمولی را بسیار دشوار کند.
در مقابل، دمای خانههای زیرزمینی در تمام طول سال نسبتا ثابت باقی میماند و حدود ۲۳ درجه سانتیگراد است. ساکنان بدون نیاز دائمی به سیستمهای پرمصرف سرمایشی میتوانند در فضایی با دمایی نزدیک به دمای مطلوب اتاق زندگی کنند.
در زمستان، شرایط برعکس است. درحالیکه دمای بیرون شبها ممکن است تا حدود ۲ یا ۳ درجه پایین بیاید، فضای داخلی داگاوتها تغییرات شدید دمایی را تجربه نمیکند. این ویژگی باعث شده است زندگی زیرزمینی در کوبر پدی فقط یک انتخاب عجیب معماری نباشد؛ بلکه راهکاری عملی برای سازگاری با یکی از سختترین اقلیمهای استرالیا باشد.
وقتی زندگی زیر زمین جریان دارد
مزیت خانههای زیرزمینی فقط آسایش نیست. هزینه انرژی نیز نقش مهمی دارد. کوبر پدی بخش قابلتوجهی از برق خود را از انرژی خورشیدی و باد تأمین میکند، اما استفاده مداوم از کولر در تابستانهای بسیار گرم میتواند هزینه سنگینی داشته باشد. زندگی زیر زمین نیاز به سرمایش و گرمایش شدید را کاهش میدهد و به همین دلیل برای بسیاری از ساکنان اقتصادیتر است.
قیمت خانهها نیز در مقایسه با شهرهای بزرگ استرالیا بسیار پایینتر است. در یکی از مزایدههای اخیر، میانگین قیمت یک خانه سهخوابه زیرزمینی حدود ۴۰ هزار دلار استرالیا گزارش شده است؛ رقمی که با میانگین حدود ۷۰۰ هزار دلار استرالیا برای خانه در آدلاید فاصله چشمگیری دارد. البته بسیاری از این خانهها سادهاند یا به بازسازی نیاز دارند.
خانههایی که هنگام حفاری ممکن است اُپال پیدا کنند
یکی از عجیبترین ویژگیهای زندگی در کوبر پدی این است که گاهی توسعه خانه میتواند به یک ماجرای معدنی تبدیل شود. از آنجا که شهر روی یکی از مناطق مهم استخراج اُپال قرار دارد، برخی ساکنان هنگام گسترش خانههای خود با رگههای این سنگ قیمتی روبهرو شدهاند. در یک مورد، مردی هنگام نصب دوش در خانهاش با قطعهای بزرگ از اُپال مواجه شد.
حتی یک هتل محلی نیز هنگام ساخت بخشی جدید از ساختمان خود اُپالهایی به ارزش حدود ۱٫۵ میلیون دلار استرالیا پیدا کرد. در چنین شهری، گسترش خانه ممکن است نهتنها هزینهبر نباشد، بلکه به یک کشف ارزشمند منجر شود.
این منطقه در گذشته زیر آب بوده است. پس از عقبنشینی آب، مواد معدنی موجود در بستر دریا وارد شکافهای زمین شدند و در گذر زمان اوپالهای رنگارنگ را شکل دادند. معدنکاران پس از جنگ جهانی اول به کوبر پدی آمدند و استخراج اوپال را آغاز کردند.
از کلیسا تا رستوران؛ همهچیز زیر زمین است
زندگی زیرزمینی در کوبر پدی به خانهها محدود نمیشود. در این شهر میتوان رستوران، مغازه، متل و حتی یک کلیسای ارتدوکس صربستانی را در زیر زمین پیدا کرد.
ساختار ماسهسنگی منطقه نیز امکان ایجاد فضاهای بزرگ و پیچیده را بدون نیاز به استفاده گسترده از مصالح ساختمانی فراهم میکند. برخی داگاوتها دیگر شباهتی به غارهای ساده ندارند و شامل اتاقهای بزرگ، حمام، اتاق بازی، نشیمنهای مجهز و حتی استخرهای زیرزمینی هستند. بعضی از خانهها چنان گستردهاند که ساکنان آنها را به قلعه تشبیه میکنند.
چرا سبک معماری کوبر پدی، همهجا جواب نمیدهد؟
اگر زندگی زیر زمین چنین مزایای زیادی دارد، چرا شهرهای بیشتری به سراغ آن نرفتهاند؟ پاسخ تا حد زیادی به جنس زمین و میزان رطوبت بستگی دارد. کوبر پدی در منطقهای بسیار خشک قرار گرفته و ماسهسنگ آن به اندازهای نرم است که در گذشته میشد با ابزارهای ساده آن را تراش داد.
ساکنان دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ خانههای خود را با کلنگ، بیل و حتی مواد منفجره گسترش میدادند و برخی نیز از معدنهای متروکه بهعنوان نقطه شروع خانه استفاده میکردند.
امروزه تجهیزات حفاری مدرن کار را بسیار سریعتر کردهاند؛ یک دستگاه حفاری مناسب میتواند حدود ۶ مترمکعب سنگ را در هر ساعت جابهجا کند و یک داگاوت ممکن است در کمتر از یک ماه آماده شود؛ اما در مناطق مرطوب، داستان کاملا متفاوت است.
دشمن پنهان خانههای زیرزمینی
رطوبت یکی از بزرگترین مشکلات زندگی زیر زمین است. اگر تهویه مناسب وجود نداشته باشد، رطوبت ناشی از آشپزی، حمام و حتی تنفس روی دیوارهای سرد متراکم میشود و زمینه را برای رشد کپک فراهم میکند.
آبهای زیرزمینی نیز مشکل دیگری هستند؛ بهخصوص اگر ساختمان زیرزمینی در نزدیکی سطح آب ساخته شده باشد. برای همین، بسیاری از سکونتگاههای سنگی تاریخی جهان در مناطق خشک شکل گرفتهاند. از شهرهای سنگی پترا در اردن گرفته تا سکونتگاههای صخرهای آمریکای شمالی و روستای صخرهای کندوان در ایران، اقلیم خشک یکی از عوامل مهم دوام چنین فضاهایی بوده است.
در کوبر پدی نیز شفتهای تهویه به خارج از زمین راه پیدا میکنند تا اکسیژن وارد فضا شود و رطوبت ناشی از زندگی روزمره خارج شود.
هزاران سال زندگی در زیر زمین
کوبر پدی از نخستین نمونه زندگی زیرزمینی در تاریخ نیست. انسانها هزاران سال است برای سازگاری با محیطهای سخت به زیر زمین پناه میبرند. یکی از مشهورترین نمونهها، کاپادوکیا در ترکیه است؛ منطقهای که در دل سنگهای نرم آن شهرهای زیرزمینی گستردهای ساخته شدهاند. شهر زیرزمینی درینکویو نیز با شبکهای از خانهها، اصطبلها، انبارها، چاهها، کلیساها و شفتهای تهویه، میتوانست هنگام جنگ به پناهگاهی برای هزاران نفر تبدیل شود.
دمای زیر زمین در این منطقه نیز در مقایسه با سطح زمین بسیار پایدارتر است؛ قابلیتی که باعث شده است برخی فضاهای زیرزمینی کاپادوکیا حتی امروز برای نگهداری محصولات کشاورزی مورد استفاده قرار بگیرند.
در واقع، معماری زیرزمینی قرنها پیش راهکاری را ارائه میکرد که امروز دوباره مورد توجه قرار گرفته است: استفاده از خود زمین برای کنترل دما، بهجای تکیه کامل بر انرژی و تجهیزات مکانیکی.
آیا شهرهای آینده هم زیر زمین ساخته میشوند؟
با افزایش موجهای گرما و تشدید پیامدهای تغییرات اقلیمی، تجربه کوبر پدی میتواند بیش از گذشته مورد توجه قرار بگیرد. زندگی زیر زمین میتواند مصرف انرژی برای سرمایش را کاهش دهد و در اقلیمهای مناسب، محیطی با دمای پایدارتر ایجاد کند.
بااینحال، انتقال الگوی کوبر پدی به شهرهای دیگر ساده نیست. جنس زمین، سطح آب زیرزمینی، میزان بارندگی، تهویه، ایمنی سازه و هزینه حفاری همگی باید در نظر گرفته شوند.
حتی خود کوبر پدی نیز کاملا از خطرات این سبک زندگی در امان نیست. گاهی سازههای زیرزمینی فرو میریزند و حتی ممکن است حفاری یک خانه بهطور ناخواسته به فضای خانه همسایه برسد.
با وجود این، برای ساکنان کوبر پدی، مزایای زندگی زیر زمین همچنان چشمگیر است: دمایی پایدار، هزینه کمتر برای سرمایش، سکوت بیشتر، نور و آلودگی صوتی کمتر و فاصله گرفتن از گرمای طاقتفرسای سطح زمین.
شاید به همین دلیل است که در این شهر عجیب استرالیا، آنچه از دور شبیه تپههایی متروک در میان بیابان به نظر میرسد، در واقع سقف خانهها و محل زندگی مردمی است که تصمیم گرفتهاند برای مقابله با یکی از خشنترین اقلیمهای جهان، بهجای فرار از زمین، درون آن زندگی کنند.
