بزرگترین دریاچه جهان در خطر؛ آب دریای خزر عقب نشست
به نقل از یورونیوز؛ دریای خزر آرامآرام در حال عقبنشینی است؛ نه در حد یک تغییر فصلی یا نوسان طبیعی، بلکه در قالب بحرانی بلندمدت که حالا نشانههای آن در سواحل، اکوسیستمها و زندگی مردم منطقه دیده میشود. دادههای ماهوارهای و مطالعات اقلیمی نشان میدهد سطح آب بزرگترین دریاچه جهان از اواسط دهه ۱۹۹۰ روندی مداوم و نزولی را تجربه میکند؛ روندی که دانشمندان آن را نتیجه مستقیم تغییرات اقلیمی، افزایش تبخیر و اختلال در چرخه طبیعی آب میدانند.
در بخشهایی از سواحل جمهوری آذربایجان، بهویژه شبهجزیره آبشوران، عقبنشینی آب اکنون کاملا مشهود است. مناطقی که زمانی زیر آب قرار داشتند، امروز به زمینهای خشک و بسترهای نمایانشده تبدیل شدهاند. تغییر خطوط ساحلی، کمعمق شدن آب و نمایان شدن کف دریا، تنها بخشی از تحولاتی است که در خزر رخ میدهد.
دریای خزر یک حوضه بسته است و هیچ خروجی طبیعی به آبهای آزاد ندارد؛ به همین دلیل، تعادل آن به میزان آب ورودی رودخانهها، بارش و تبخیر وابسته است. رود ولگا که مهمترین منبع تامین آب خزر محسوب میشود، دیگر نمیتواند کاهش شدید آب را جبران کند. افزایش دمای منطقه نیز سرعت تبخیر را بیشتر کرده و این تعادل شکننده را بر هم زده است.
دکتر النور صفروف، کارشناس مطالعات دریای خزر، میگوید تغییرات اقلیمی روند تبخیر را تسریع کرده و تعادل آبی این دریا را مختل کرده است. به گفته او، ادامه گرمایش زمین میتواند فشارهای زیستمحیطی بر این حوضه را شدیدتر کند.
نشانههای بحران فقط در تغییر چهره سواحل خلاصه نمیشود. کشتیموزه «سوراخانی» که زمانی روی آب شناور بود، اکنون در میان آبهای کمعمق قرار گرفته و به نمادی از عقبنشینی خزر تبدیل شده است.
افت سطح آب خزر اکنون زیستگاههای طبیعی را نیز تهدید میکند. فک خزری که یکی از مهمترین گونههای جانوری این دریا به شمار میرود، در معرض خطر انقراض قرار گرفته است. کارشناسان میگویند از بین رفتن زیستگاهها، کاهش یخبندان در شمال خزر، آلودگی و صید ناخواسته، جمعیت این گونه را بهشدت کاهش داده است.
این بحران تنها به فک خزری محدود نمیشود. تالابها، نیزارها و مناطق دلتایی که زیستگاه ماهیان خاویاری و میلیونها پرنده مهاجر هستند نیز تحت فشار قرار گرفتهاند. پلیکانها، فلامینگوها و اردکهای مهاجر برای ادامه حیات به ثبات اکولوژیک سواحل خزر وابستهاند؛ ثباتی که حالا بیش از هر زمان دیگری شکننده شده است.
تغییرات خزر، معیشت جوامع ساحلی را هم تحت تاثیر قرار داده است. ماهیگیران برای صید همان میزان ماهی، حالا مجبورند مسافت بیشتری را در دریا طی کنند. برخی از آنها دیگر نمیتوانند مانند گذشته در نزدیکی ساحل صید کنند و ناچارند به مناطق دورتر بروند؛ موضوعی که خطرات بیشتری را نیز به همراه دارد.
کشورهای ساحلی خزر تلاش کردهاند از طریق «کنوانسیون تهران» همکاریهای محیطزیستی خود را تقویت کنند. ایران، جمهوری آذربایجان، روسیه، قزاقستان و ترکمنستان در قالب این توافق برای مقابله با آلودگی، حفاظت از تنوع زیستی و پایش وضعیت خزر همکاری میکنند. با این حال، کارشناسان معتقدند بدون اقدام هماهنگ و جدی منطقهای، روند فعلی میتواند پیامدهای گستردهتری برای محیطزیست و زندگی میلیونها نفر داشته باشد.
مطالعات اقلیمی نشان میدهد آنچه امروز در خزر رخ میدهد، بخشی از یک بحران گستردهتر جهانی در سامانههای آبی بسته است؛ سامانههایی که بیش از هر زمان دیگری تحت فشار گرمایش زمین قرار گرفتهاند. دریای خزر حالا فقط یک پهنه آبی در حال کوچک شدن نیست؛ بلکه نشانهای روشن از تاثیر مستقیم تغییرات اقلیمی بر جغرافیا، تنوع زیستی و زندگی انسانها است.
