۱۰ شهر بزرگ جاده ابریشم را بشناسید؛ نبض تجارت و قدرت جهان باستان
جاده ابریشم از طریق شبکهای پیچیده از مسیرهای زمینی که از قلب آسیای مرکزی میگذشت، قارههو آسیا و اروپا را به هم متصل میکرد. این جاده، فراتر از یک مسیر تجاری ساده، پل ارتباطی میان تمدنهای شرق و غرب برای تبادل دانش، فرهنگ و باورها بوده است. یافتههای باستانشناسی نشان میدهد که جریانی مستمر از نقل و انتقال کالاها از ابریشم و باروت شرقی تا شیشه و ادویه، در پهنه این جاده برقرار بوده است.
در ادامه، ده مورد از بزرگترین قطبهای این مسیر را بر اساس وسعت شهری و حجم تجارت زمینی در دوران اوجشان بررسی میکنیم؛ اینکه کجا واقع شده بودند، چه زمانی به اوج قدرت رسیدند و چرا تا این حد اهمیت داشتند. (thecollector)
چانگآن چین
چانگآن (Chang’an) یا شیآن امروزی با جمعیتی بالغ بر یک میلیون نفر، بزرگترین شهر جهان و قطب جذب اتباع خارجی بود. در دوران تانگ، این شهر دو بازار محوری داشت: «بازار شرقی» که نیازهای خاندان امپراتوری و اشراف را تأمین میکرد و «بازار غربی» که به کالاهای خارجیاش شهرت داشت.
بازرگانان در این بازارها انواع جواهرات، گیاهان معطر و داروهای کمیاب را عرضه میکردند و مدهای وارداتی از طریق کاروانها، به سرعت سلیقه مردم محلی را تحت تأثیر قرار میداد.
دونهوانگ چین
دونهوانگ (Dunhuang)، برای هزار سال نقش مرکز تجاری، فرهنگی و نظامی را ایفا کرد. این شهر نخستین دروازه ورود آیین بودا به شرق محسوب میشود.
از مهمترین وقایع تاریخی این شهر، ترجمه متون مقدس در دوران سلسله «جین» و حفر اولین غار از غارهای «موگائو» (Mogao Grotto) است. همچنین کشف کتاب «دیاموند سوترا» (Diamond Sutra) در سال ۱۹۰۷، جایگاه فرهنگی این شهر را به عنوان مهد اولین کتاب چاپی تاریخدار جهان تثبیت کرد.
کاشغر چین
کاشغر (Kashgar) به عنوان رابط اصلی میان چین و آسیای مرکزی، محل تجمع کاروانهایی بود که به سمت سمرقند در غرب یا بیابان «تکلهمکان» (Taklamakan) در شرق حرکت میکردند.
این شهر که به دلیل اسبهای اصیلش مورد توجه امپراتوران چین بود، در قرن گذشته نیز اهمیت راهبردی خود را حفظ کرد و در کانون رقابتهای سیاسی موسوم به «بازی بزرگ» میان امپراتوریهای انگلستان، روسیه و چین قرار گرفت.
سمرقند ازبکستان
سمرقند که سغدیها آن را بنا کردند، بر فراز فلاتهای کوهستان «آلای» (Alai) قرار داشت. سغدیها مدیران اصلی تجارت کالاهای لوکس بودند که ثروت عظیمی را راهی چین دوران تانگ کردند.
علیرغم اینکه اسکندر مقدونی، چنگیزخان و تیمور لنگ، سمرقند را پیاپی فتح کردند، همواره قدرت تجاری خود را حفظ کرد. موفقیت این شهر مدیون توانایی بازرگانان آن در سازگاری با شرایط سیاسی متغیر زمانه بود.
بلخ افغانستان
بلخ یا «امالبلاد»، قطب تاریخی تجارت و باورهای دینی در منطقه بود. این شهر که در کرانه رود بلخ قرار دارد، شاهد حضور اسکندر مقدونی و ازدواج او با روشنک بود.
بلخ پیش از دوران اسلامی، مرکز تجمع بوداییان نیز بود. شکوه این شهر باستانی در دهه ۱۲۲۰ میلادی و با هجوم ویرانگر نیروهای چنگیزخان به پایان رسید.
مرو ترکمنستان
مرو در بیابان «قرهقوم» (Karakum)، از مهمترین سایتهای تاریخی آسیای مرکزی است که نامش در کتیبههای هخامنشی نیز دیده میشود. این شهر تا قرن ۱۲ میلادی با بزرگترین پایتختهای جهان اسلام رقابت میکرد.
کاخها و دژهای مرو از دوران اشکانیان، ساسانیان و سلجوقیان به جا مانده است. ارتش مغول به رهبری «تولوی» این کلانشهر شکوفا را در سال ۱۲۲۱ میلادی ویران و جمعیت آن را قتلعام کرد.
تیسفون عراق
تیسفون در ساحل دجله، پایتخت سیاسی امپراتوریهای اشکانی و ساسانی بود. این شهر که بارها مورد هجوم رومیان قرار گرفت، سرانجام در سال ۶۳۷ میلادی به دست اعراب افتاد.
مشهورترین اثر بهجا مانده از آن، طاق کسری است که تالاری باشکوه با بلندترین طاق آجری بدون ستون در جهان است. این طاق همچنان نمادی از قدرت و هنر معماری ایران باستان در قلب عراق امروزی است.
پالمیرا سوریه
پالمیرا یا «مروارید صحرا»، واسطه تجاری میان خلیج فارس و دریای مدیترانه بود. این شهر در قرن دوم میلادی تحت حاکمیت روم به اوج شکوفایی رسید و ابریشم و سفال چین را با شیشه و مروارید غرب مبادله میکرد.
تاریخ این شهر با نام ملکه «زنوبیا» (Zenobia) گره خورده است که علیه روم قیام کرد. اگرچه پالمیرا در سال ۲۷۳ میلادی ویران شد، اما ویرانههای عظیم معابد و ستونهای آن همچنان گویای شکوه گذشته است.
دمشق سوریه
دمشق در مجاورت کوه «قاسیون» (Qasioun)، از دیرباز مرکز فرآوری ابریشم چینی برای بازارهای رومی بود.
کاروانسراهای باستانی دمشق با معماری خاص خود — حیاطهای باز برای معاملات، اصطبلها در طبقه پایین و اتاقهای اقامتی در طبقه بالا — الگوی کلاسیک ایستگاههای تجاری جاده ابریشم را نشان میدهند که هنوز در کوچههای بخش قدیمی شهر میتوان آنها را دید.
قسطنطنیه ترکیه
استانبول یا قسطنطنیه باستانی، پایتخت سه امپراتوری بزرگ و نقطه تلاقی اروپا و آسیاست. این شهر به دلیل موقعیت جغرافیاییاش، مسیر اجتنابناپذیر کشتیهای تجاری دریای سیاه و نقطه پایانی مسیر زمینی جاده ابریشم در بخش آسیایی بود. قسطنطنیه نه تنها یک مرکز تجاری عظیم، بلکه دروازهای بود که شرق دور را به بازارهای مدیترانه و اروپا پیوند میداد.
اگر ماشین زمان داشتید و میتوانستید یکی از این ۱۰ شهر را در اوج شکوهش ببینید، کدام را انتخاب میکردید؟ انتخاب خود را برای ما و خوانندگان دیگر کجارو بنویسید.
