دکتر حسابی کیست | زندگینامه، اختراعات و آثار محمود حسابی

پروفسور محمود حسابی یکی از مهم‌ترین و تاثیرگذارترین شخصیت‌های تاریخ علم در ایران و جهان است. او نه‌تنها بنیان‌گذار فیزیک نوین در ایران، بلکه نماد تلاش، دانش‌دوستی و تعهد به پیشرفت علمی کشور به شمار می‌آید. زندگینامه پروفسور حسابی روایت مسیری پرفرازونشیب از جست‌وجوی علم تا ساختن نهادهای علمی ماندگار است. مطالعه این مقاله فرصتی است برای آشنایی عمیق‌تر با اندیشه‌ها، تلاش‌ها و میراث علمی شخصیتی که نقش مهمی در شکل‌گیری آموزش عالی ایران داشته است؛ پس در ادامه همراه ما باشید.

عکاس: Hamed Farshad 1363 / ویکی مدیا

دکتر حسابی پایه‌گذار فیزیک و مهندسی دانشگاهی در ایران بود. پایه‌گذاری اولین مدارس عشایری كشور، پایه گذاری دارالمعلمین عالی، تاسیس دانشسرای عالی، ساخت اولین رادیو در كشور، راه‌اندازی اولین آنتن فرستنده در كشور و چندین مورد دیگر از جمله مهم‌ترین دست‌آوردهای دکتر حسابی هستند که وی را به‌ یکی از مهم‌ترین و تاثیرگذارترین اشخاص ایرانی تبدیل کرد.

دکتر حسابی همچنین یکی از سناتورهای تهران در دوره‌های اول، دوم و سوم مجلس سنای ایران در دوره پهلوی بود و سابقه سکان داری وزارت فرهنگ کابینه محمد مصدق را نیز بر عهده داشت.

• آدرس آرامگاه دکتر حسابی: استان مرکزی، تفرش، خیابان منتظری، کوچه دکتر حسابی (مشاهده روی نقشه)

آرامگاه دکتر محمود حسابی، دانشمند برجسته و پدر فیزیک نوین ایران، در شهر تفرش و در زادگاه خانوادگی‌اش قرار دارد. این آرامگاه به عنوان یکی از مکان‌های فرهنگی و جاهای دیدنی تفرش شناخته می‌شود. بنای آرامگاه پس از درگذشت او احداث شد و امروزه محل ادای احترام پژوهشگران، دانشجویان و دوست‌داران علم است.

عکاس: ابوالفضل بختیاری / ویکی مدیا

دکتر محمود حسابی، در سال ۱۲۸۱ شمسی (۱۹۰۳ میلادی) از والدین تفرشی خود در شهر تهران متولد شد. محمود و خانواده‌اش در حالی که او تنها چهار سال سن داشت، به سوریه مهاجرت کردند و در زمانی که وی وارد هفت سالگی شد، به بیروت رفتند. درحالیکه محمود و خانواده‌اش مشغول دست‌وپنجه نرم کردن با فشار اقتصادی و سختی‌های ناشی از فقر بودند، محمود به مدرسه کشیش‌های فرانسوی ساکن بیروت رفت و تحصیلات ابتدایی خود را در این مدرسه گذراند. محمود حسابی در آن سال‌ها قرآن و دیوان حافظ را به‌صورت کامل حفظ کرده بود.

در زمانی که محمود حسابی وارد دوران راهنمایی شده بود، جنگ اول جهانی در گرفت. او تحصیلات راهنمایی خود را در زمان جنگ جهانی اول آغاز کرد و از آنجایی که تحصیلات راهنمایی او با شروع جنگ مصادف شد بود، به‌ اجبار دو سال از تحصیلات را در خانه ادامه داد. در پایان این تحصیلات خانگی و اجباری، محمود حسابی به دانشگاهی آمریکایی رفت و لیسانس ادبیات را درحالیکه تنها ۱۷ سال سن داشت، از دانشگاه آمریکایی‌های ساکن بیروت گرفت و پس از آن در سن ۱۹ سالگی مدرک لیسانس زیست‌شناسی را هم به‌دست آورد. بعد از زیست‌شناسی و ادبیات، دکتر حسابی در رشته مهندسی هم توانست یک مدرک تحصیلی مهم را به‌دست بیاورد و به‌عنوان «مهندس عمران» مشغول کار شود. وی در ادامه رشته‌های ستاره‌شناسی، پزشکی و ریاضیات را دنبال کرد و سپس به «مدرسه عالی برق» کشور فرانسه رفت.

پروفسور حسابی به‌دلیل شور و اشتیاق فراوانی که به‌علم‌اندوزی و تحصیلات خود می‌ورزید، در سن ۲۵ سالگی توانست مدرک دکتری تخصصی (PhD) رشته فیزیک را با نمره‌ عالی از دانشگاه سوربون فرانسه بگیرد. پروفسور حسابی یک سال قبل از اینکه تئوری «ذرات افزاینده بی‌نهایت یا بی‌نهایت بودن ذرات» را ارائه کند، آلبرت اینشتین را در دانشگاه پرینستون ملاقات کرد. وی با کمک اینشتین و با تکیه بر تحقیقاتی که انجام داده بود، تئوری بی‌نهایت بودن ذرات را در دانشگاه شیکاگو ارائه کرد و آن را برای بزرگان علم فیزیک آن دوران، افرادی همچون اروین شرودینگر و ماکس بورن شرح داد. دستاوردهای علمی دکتر حسابی، نشان لژیون دونور فرانسه را برایش به‌ ارمغان آورد.

عکاس: نامشخص / youtube.com

در کنار علم فیزیک، دکتر حسابی به زبان‌های فارسی، آلمانی، فرانسوی، انگلیسی و عربی تسلط و به‌ فراگیری زبان‌های جدید علاقه داشت و در تحقیقات خود از مهارتش در زبان‌های یونانی، پهلوی، اوستایی، ترکی و ایتالیایی استفاده می‌کرد. در تاریخ سوم سپتامبر سال ۱۹۸۹ میلادی (۱۲ شهریور ۱۳۷۱ شمسی)‌ و در ساعت ۷:۳۰، پروفسور حسابی در بیمارستان دانشگاه شهر ژنو به‌ دلیل بیماری دار فانی را وداع گفت.

سال‌های تحصیل دکتر حسابی به‌عنوان دانشجوی رشته‌ فیزیک مصادف با دوران طلایی فیزیک نوین بود؛ دورانی که طی آن افرادی مثل آلبرت اینشتین، نیلز بور، اروین شرودینگر، ورنر هایزنبرگ و هزاران نام بزرگ دیگر، در کنار هم مشغول گستراندن مرزهای دانش بودند. جای تردیدی نیست که تحصیل زیر نظر چنین اشخاص برجسته‌ای تا چه‌اندازه مورد درخواست و آرزوی دانشجویان آن زمان بوده است. پروفسور حسابی از معدود دانشجوهای ایرانی محسوب می‌شود که موفق شد در کلاس‌ها و جلسات علمی آلبرت اینشتین حضور داشته باشند.

• آدرس موزه دکتر حسابی: تهران، تجریش، خیابان شهید دربندی (مقصودبیک)، چهارراه دکتر حسابی، خیابان دکتر حسابی، پلاک ۴۷ (مشاهده روی نقشه)

مدتی بعد از فوت دکتر حسابی، خانه شخصی ایشان به‌ موزه‌ای تبدیل شد که در آن وسایل شخصی وی اعم از مدارک علمی و تحصیلی، تقدیرنامه‌ها و عکس‌های در کنار اسناد علمی که به‌تئوری بی‌نهایت بودن ذرات ختم شد، در دسترس علاقه‌مندان قرار دارند.

موزه دکتر حسابی

موزه دکتر محمود حسابی از جاهای دیدنی تهران است و خانه دکتر حسابی بوده است.

تحریریه کجارو

مطالعه '11

اگر به شناخت عمیق‌تر شخصیت‌های اثرگذار علمی و نقش آن‌ها در شکل‌گیری آینده دانش در ایران علاقه‌مند هستید، مطالعه و تامل در زندگی و اندیشه‌های دکتر محمود حسابی می‌تواند نقطه آغازی الهام‌بخش باشد. از شما دعوت می‌کنیم تا نظر خود را در رابطه با زندگی و دست‌آوردهای این دانشمند بزرگ و ماندگار با ما و کاربران کجارو در میان بگذارید.