از دهه ۱۹۷۰ میلادی گروههایی از زنان در اورگن آمریکا جوامعی خودکفا ساختند که در برخی از آنها ورود و سکونت مردان کاملا ممنوع اعلام شده بود.
در مسیری جنگلی در آمریکا، ناگهان با تابلویی روبهرو میشوید که ورود نیمی از جمعیت جهان را ممنوع کرده است. پشت این تابلو اما نه پایگاهی نظامی قرار دارد، نه زندانی امنیتی و نه منطقهای حفاظتشده توسط دولت؛ در آن سو، تنها چند کلبه چوبی، زمینهای کشاورزی و زنانی حضور دارند که شیوه متفاوتی را برای زندگی برگزیدهاند.
شاید چنین جایی بیشتر به داستان یک فیلم شباهت داشته باشد، اما تصویر تاریخی این تابلو واقعاً وجود دارد. در سپتامبر سال ۱۹۷۶ میلادی، عکاسی به نام دونا پولاچ از زنی جوان در کنار یک کلبه چوبی در ایالت اورگن آمریکا عکس گرفت. روی تابلوی بالای سر او نوشته شده بود که این مکان مخصوص زنان است، مردان اجازه ورود ندارند و متجاوزان به حریم آن تحت پیگرد قانونی قرار میگیرند.
این عکس که اکنون در آرشیو انجمن تاریخی اورگن نگهداری میشود، بخشی از تاریخ فراموششده سکونتگاههایی است که به «سرزمین زنان» یا Women's Lands شهرت پیدا کردند.
البته این مکانها نه یک جزیره دورافتاده بودند و نه شهری مستقل با مرزهای رسمی. آنها مجموعهای از زمینها و سکونتگاههای خصوصی بودند که گروههایی از زنان، از دهه ۱۹۷۰ میلادی، در نقاط مختلف ایالت اورگن به وجود آوردند. در برخی از این جوامع، زندگی و حتی ورود مردان ممنوع بود.
آنچه این داستان را عجیبتر میکند، دوام بعضی از این سکونتگاههاست. بیش از نیم قرن از شکلگیری نخستین اجتماعات گذشته و هنوز زنانی در گوشههایی از جنگلهای اورگن، میراث آن روزها را زنده نگه داشتهاند.
سرزمین زنان در اورگن چگونه شکل گرفت؟
برای درک داستان باید به آمریکای دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ بازگردیم؛ زمانی که جنبشهای اجتماعی، اعتراضات ضدجنگ و مبارزات زنان برای دستیابی به حقوق برابر، بخشهایی از جامعه آمریکا را دگرگون کرده بود.
در همان دوره، جنبشی به نام «بازگشت به زمین» یا Back-to-the-Land نیز طرفداران زیادی پیدا کرد. پیروان این جنبش میخواستند از شهرهای شلوغ، مصرفگرایی و وابستگی به زندگی صنعتی فاصله بگیرند و در طبیعت، زندگی سادهتر و مستقلتری بسازند.
ایالت اورگن با جنگلهای انبوه، درههای سرسبز، زمینهای کشاورزی و قیمت نسبتاً مناسب زمین در آن دوران، به یکی از مقصدهای محبوب این گروهها تبدیل شد.
در میان مهاجران تازه، گروههایی از زنان نیز حضور داشتند که هدفشان فراتر از زندگی در طبیعت بود. بسیاری از آنها زنان همجنسگرایی بودند که در جامعه آن روز آمریکا با تبعیض روبهرو میشدند و میخواستند محیطی امنتر برای زندگی، کار و ابراز هویت خود بسازند.
به نوشته کتابخانه دانشگاه اورگن در معرفی آرشیو سکونتگاههای زنان، این اجتماعات تلاش میکردند شیوهای از زندگی مشترک را تجربه کنند که در آن زنان بتوانند درباره امور مالی، مالکیت، روابط اجتماعی و اداره جامعه، مستقل تصمیم بگیرند.
یکی از شناختهشدهترین نمونهها در آوریل سال ۱۹۷۴ شکل گرفت.
سه زن به نامهای کارول نیوهاوس، بیلی میراکل و دایان واگنر زمینی به وسعت ۲۳ ایکر، معادل حدود ۹٫۳ هکتار، در نزدیکی شهر گرنتس پس خریدند. دو زن دیگر نیز مدت کوتاهی بعد به آنها پیوستند و جامعهای به نام «وومنشِر» یا WomanShare شکل گرفت.
این زمین قرار بود چیزی بیشتر از محل سکونت چند دوست باشد. زنان میخواستند با تقسیم منابع، تصمیمگیری جمعی و اتکا به تواناییهای خود، الگویی متفاوت از زندگی اجتماعی ایجاد کنند.
بر اساس اسناد منتشرشده انجمن تاریخی اورگن، اعضای این جامعه نهتنها زمین را بهصورت اشتراکی اداره میکردند، بلکه میکوشیدند با کشاورزی معیشتی و مصرف کمتر، وابستگی اقتصادی خود را کاهش دهند.
خانهسازی نیز بخشی از این تجربه بود. زنان بدون تکیه بر تقسیم کار سنتی، نجاری و ساختمانسازی یاد میگرفتند و در ساخت محل زندگی خود مشارکت میکردند.
در یکی از پروژههای وومنشِر، کلبهای ششضلعی با استفاده از چوبهای بازیافتی، پنجرههای دستدوم و مصالح محلی ساخته شد. طراحی این بنا با ایده زندگی اشتراکی و تلاش برای فاصلهگرفتن از ساختارهای سلسلهمراتبی ارتباط داشت.
نقشههای تاریخی وومنشِر که در پروژه پژوهشی Queer Sites معرفی شدهاند، نشان میدهند که این سکونتگاه از فضاهای خصوصی و مشترک تشکیل میشد. آشپزخانه، باغچه و بخشهایی از محل زندگی میان ساکنان مشترک بود، درحالیکه بعضی کلبهها فضای شخصی هر فرد محسوب میشدند.
اما وومنشِر تنها نمونه این جنبش نبود.
در طول دهه ۱۹۷۰، سکونتگاههایی مانند Cabbage Lane، Rainbow's End، OWL Farm و Rootworks نیز در جنوب اورگن شکل گرفتند. این جوامع با وجود شباهت در اهداف کلی، در شیوه زندگی، امکانات و قوانین تفاوتهایی داشتند.
زندگی بدون مردان در دل جنگل چگونه بود؟
زندگی در این سکونتگاهها احتمالاً بسیار سختتر از تصویری بود که امروز از یک کلبه زیبا در میان جنگل تصور میکنیم.
بسیاری از زنان بدون تجربه قبلی وارد این زندگی شده بودند. آنها باید راه ساختن خانه، تهیه هیزم، کاشت محصولات کشاورزی، نگهداری از زمین و تعمیر وسایل را یاد میگرفتند.
بعضی کلبهها برق و آب لولهکشی نداشتند. برای گرمکردن خانه باید هیزم تهیه میشد و انجام سادهترین کارهای روزمره به زمان و تلاش زیادی نیاز داشت.
درعینحال، همه سکونتگاهها شرایط یکسانی نداشتند. برای مثال، وومنشِر به دلیل برخورداری از برق و آب گرم در مقایسه با برخی جوامع دیگر امکانات بیشتری داشت.
اعضای این اجتماعات تلاش میکردند تا جای ممکن، تصمیمهای مهم را بهصورت جمعی بگیرند. چنین روشی قرار بود مانع تمرکز قدرت شود؛ اما در عمل، رسیدن به توافق میان افرادی با سلیقهها و خواستههای متفاوت همیشه آسان نبود.
بر اساس گزارش تحقیقی مجله Places درباره سکونتگاههای زنان اورگن، بعضی از این جوامع حساب بانکی مشترک داشتند و غذا را کنار یکدیگر میخوردند؛ درحالیکه در جوامع دیگر، زنان زندگی مستقلتری را در کلبههای جداگانه تجربه میکردند.
یکی از بحثبرانگیزترین مسائل، قوانین مربوط به حضور مردان و پسران بود.
اگرچه بسیاری از این سکونتگاهها اساساً برای زندگی زنان ایجاد شده بودند، درباره حضور کودکان پسر اتفاقنظر وجود نداشت. بعضی گروهها محدودیتهایی در نظر میگرفتند و بعضی دیگر رویکرد متفاوتی داشتند.
بنابراین، برخلاف روایتهایی که گاهی در شبکههای اجتماعی منتشر میشود، نمیتوان ادعا کرد تمام این جوامع قانون مشترکی داشتند که مادران پس از تولد فرزند پسر مجبور به ترک سکونتگاه میشدند.
موضوع حضور زنان ترنس نیز در تاریخ برخی از این اجتماعات محل اختلاف بود. شماری از جریانهای جداییطلب رویکردی طردکننده داشتند؛ هرچند این موضع به همه فعالان و اعضای جوامع زنانه تعمیمپذیر نیست.
اختلافها به مسائل اجتماعی محدود نمیشد. زندگی اشتراکی به معنای کنار گذاشتن کامل مشکلات اقتصادی، روابط پیچیده انسانی یا اختلاف بر سر مالکیت نبود.
بااینحال، این سکونتگاهها به مراکزی برای فعالیتهای فرهنگی و هنری نیز تبدیل شدند. اعضای بعضی جوامع کارگاههای عکاسی، نجاری و هنر برگزار میکردند و نشریات مستقلی منتشر میکردند.
از جمله نشریات شناختهشده آن دوران، WomanSpirit بود که به موضوعات فرهنگی و معنوی زنان میپرداخت. کارگاههای عکاسی Ovulars نیز در سالهای بعد، زنان هنرمند را از نقاط مختلف آمریکا گرد هم آوردند.
این فعالیتها باعث شدند سکونتگاههای کوچک و دورافتاده اورگن، فراتر از مرزهای جغرافیایی خود شناخته شوند.
آیا سرزمین زنان هنوز وجود دارد؟
شاید تصور کنید تجربه زندگی در جوامع زنانه با پایان دهه ۱۹۷۰ از میان رفته است. در واقع، تعدادی از سکونتگاهها در طول سالها تعطیل شدند یا شکل فعالیتشان تغییر کرد؛ اما برخی دیگر تا امروز دوام آوردهاند.
یکی از مهمترین نمونهها، جامعهای به نام «ویمون لند» یا We'Moon Land است.
ریشههای این سکونتگاه به سال ۱۹۷۳ و جامعهای با نام WHO Farm بازمیگردد که در منطقه استاکادا در ایالت اورگن شکل گرفت. این مکان بعدها با نامهای دیگری شناخته شد و سرانجام نام ویمون لند را به خود گرفت.
بر اساس اطلاعات وبسایت رسمی We'Moon Land، این جامعه در زمینی به وسعت ۵۲ ایکر، معادل حدود ۲۱ هکتار، در میان جنگلها و دشتهای طبیعی و در فاصله حدود یکساعته از پورتلند قرار دارد.
جمعیت ساکن آن معمولاً بین پنج تا هفت زن است؛ اما شبکهای از دوستان، بازدیدکنندگان و افرادی که در برنامههای گروهی شرکت میکنند نیز با این جامعه ارتباط دارند.
خانههای این سکونتگاه به دست زنان ساخته شدهاند و زندگی اجتماعی آن همچنان بر همکاری، ارتباط جمعی و توجه به طبیعت استوار است.
ویمون لند علاوه بر محل زندگی ساکنان، میزبان برخی گردهماییها، کارگاهها، برنامههای فرهنگی و اردوهای مرتبط با جامعه زنان نیز هست.
نمونه مهم دیگر، مزرعه OWL Farm در جنوب اورگن است که تاریخچه آن به دهه ۱۹۷۰ بازمیگردد.
بر اساس گزارش منتشرشده دانشگاه ایالتی سونوما در مارس ۲۰۲۶، این مجموعه اکنون حدود ۱۴۷ ایکر، معادل نزدیک به ۵۹٫۵ هکتار، زمین شامل جنگل، علفزار و تالاب را در بر میگیرد.
این زمین زیر نظر Oregon Women's Land Trust اداره میشود؛ سازمانی که هدف آن حفاظت از محیطزیست و فراهمکردن امکان ارتباط زنان با زمین و طبیعت است.
در طول سالها، ساکنان و حامیان OWL Farm علاوه بر حفظ میراث تاریخی جامعه خود، در فعالیتهای محیطزیستی نیز نقش داشتهاند. یکی از نمونههای مهم، مخالفت چندساله آنها با طرح احداث خط لوله گاز در محدوده زمینهای این مجموعه بود.
تجربه این دو سکونتگاه نشان میدهد که سرزمین زنان صرفاً بخشی از تاریخ جنبشهای اجتماعی آمریکا نیست؛ بلکه بعضی از این جوامع هنوز به شکلهای متفاوت به زندگی خود ادامه میدهند.
آیا گردشگران میتوانند از سرزمین زنان بازدید کنند؟
با وجود جذابیت این سکونتگاهها، نباید آنها را با شهرهای گردشگری یا جاذبههای عمومی اشتباه گرفت.
بیشتر این مکانها زمینهای خصوصی یا جوامع مسکونی هستند و ورود به آنها تابع قوانین و تصمیمهای ساکنان یا سازمانهای ادارهکننده است.
برای مثال، ویمون لند در وبسایت رسمی خود به برگزاری گردهماییها، اردوها و برنامههای گروهی اشاره میکند؛ اما این موضوع به معنای امکان بازدید آزاد و بدون هماهنگی برای همه گردشگران نیست.
افرادی که شرایط شرکت در برنامههای این جامعه را دارند، باید اطلاعات و مقررات مربوط به رویدادها را از وبسایت رسمی ویمون لند پیگیری کنند. درباره OWL Farm نیز میتوان به وبسایت سازمان ادارهکننده آن مراجعه کرد.
از نظر جغرافیایی، این سکونتگاهها بخشی از چشمانداز طبیعی ایالت اورگن هستند؛ منطقهای که جنگلهای انبوه، کوهستانها و درههای سرسبزش نقش مهمی در شکلگیری این اجتماعات داشتهاند.
بااینحال، اهمیت آنها تنها در زیبایی طبیعت نیست. این مکانها نمونههایی نادر از تلاش گروهی از انسانها برای ساختن شیوهای متفاوت از زندگی هستند.
سرزمین زنان اورگن نه شهری است که تمام ساکنانش زن باشند و نه نقطهای افسانهای که هیچکس اجازه نزدیکشدن به آن را نداشته باشد. واقعیت، مجموعهای از جوامع کوچک با تاریخچهها، قوانین و سرنوشتهای متفاوت است.
شاید جذابترین بخش داستان هم همین باشد که بعضی از این زنان، بیش از نیم قرن پیش تصمیم گرفتند قواعد زندگی خود را تغییر دهند و امروز هنوز نشانههایی از آن تصمیم در میان جنگلهای اورگن باقی مانده است.
سوالات متداول
در ایالت اورگن، سکونتگاههایی وجود داشته و دارند که با هدف زندگی مستقل زنان شکل گرفتهاند؛ اما این مکانها شهرهای مستقل یا واحدهای اداری رسمی نیستند و اغلب بهصورت جوامع مسکونی خصوصی اداره میشوند.
سکونتگاههای تاریخی زنان در نقاط مختلف ایالت اورگن، بهویژه در نواحی جنگلی جنوب این ایالت شکل گرفتند. ویمون لند نیز یکی از نمونههای همچنان فعال در محدوده اطراف پورتلند است.
در برخی از سکونتگاههای تاریخی، ورود مردان صراحتا ممنوع بود. بااینحال، نمیتوان این قانون را به تمام جوامع زنانه یا شرایط کنونی آنها تعمیم داد. مقررات هر مجموعه باید جداگانه بررسی شود.
خیر. سکونتگاههای زنان اورگن در مناطق خشکی و عمدتا جنگلی قرار دارند و هیچکدام از مکانهای معرفیشده در این مقاله جزیره نیستند.
ویمون لند میزبان برخی برنامهها و گردهماییهای مشخص است؛ اما یک جاذبه گردشگری عمومی با ورود آزاد محسوب نمیشود. حضور در این برنامهها به شرایط اعلامشده از سوی جامعه و هماهنگی با مسئولان آن بستگی دارد.