به نقل از Popular Science، در ایتالیا گاهی یک توقف اتفاقی برای صرف غذا می‌تواند به کشف چیزی منحصربه‌فرد منجر شود. خانواده‌ای که برای صرف ناهار در یک رستوران کوچک در مسیر سفر توقف کرده بودند، در کنار غذاهای محلی با یکی از کمیاب‌ترین میوه‌های جهان آشنا شدند؛ گلابی کوچکی که تنها در محدوده یک شهر کوچک در کوه‌های آپنین ایتالیا رشد می‌کند.
این میوه «پِرا کومرینا» (Pera Cocomerina) نام دارد و با نام‌های «پرا بریاکا» و «پرا کومِرا» نیز شناخته می‌شود. این گلابی از گونه معمولی گلابی اروپایی با نام علمی Pyrus communis است، اما برخلاف بسیاری از گونه‌های گلابی، زیستگاه طبیعی آن به منطقه بسیار محدودی در اطراف شهر ویل دی مونتِکورونارو در ایتالیا محدود می‌شود.
نکته جالب‌تر اینکه ساکنان محلی تا حدود ۲۵ سال پیش از ارزش و کمیابی این گلابی خبر نداشتند. برای آن‌ها، درختان گلابی کومرینا بخشی عادی از باغ‌ها، جنگل‌ها و زمین‌های اطراف شهر بودند؛ تا اینکه یک پایان‌نامه دانشگاهی مسیر شناخت این میوه را تغییر داد.
گلابی کومرینا چیست؟
ویل دی مونتِکورونارو شهری کوچک در شمال ایتالیا است که در محدوده شهرداری ورگرتو و در میان کوه‌های آپنین قرار دارد. این شهر در محل تلاقی سه جاده اصلی واقع شده و حدود دو ساعت با فلورانس فاصله دارد.
سیمونه مرکاتلی، از اعضای گروه محلی «پرو ویل» که برای حفاظت و معرفی این گلابی فعالیت می‌کند، می‌گوید درختان کومرینا همیشه در باغ‌ها، جنگل‌ها و مزارع منطقه حضور داشته‌اند. اهالی از کودکی آن‌ها را می‌شناختند و به همین دلیل متوجه نشده بودند که این میوه چه ویژگی منحصربه‌فردی دارد.
در نگاه اول، گلابی کومرینا تفاوت زیادی با یک گلابی معمولی ندارد؛ اما وقتی آن را برش می‌زنید، ویژگی اصلی آن آشکار می‌شود. گوشت میوه رنگی صورتی تا قرمز و بسیار درخشان دارد و دانه‌های آن نیز نسبتا بزرگ هستند.
نام این گلابی نیز به همین ویژگی‌ها اشاره می‌کند. «کومرینا» در زبان ایتالیایی به معنای «هندوانه کوچک» است؛ نامی که به رنگ، اندازه و دانه‌های میوه اشاره دارد.
این گلابی بافتی دانه‌دانه و طعمی بسیار شیرین دارد. کومرینا در دو نوع اصلی دیده می‌شود: نوع زودرس یا «پِرِکوچه» که معمولا در پایان ماه اوت می‌رسد و نوع دیررس یا «تاردیوا» که اواخر سپتامبر و اوایل اکتبر آماده برداشت می‌شود. نوع دیررس معمولا گوشت صورتی یا قرمز پررنگ‌تری دارد.
راز این گلابی چگونه کشف شد؟
ماجرا به سال ۲۰۰۱ بازمی‌گردد؛ زمانی که مانولا بیسرنی، دانشجوی اهل ویل دی مونتِکورونارو، پایان‌نامه دانشگاهی خود را درباره گلابی کومرینا نوشت.
ایزابلا دالا راجونه، پژوهشگر حوزه کشاورزی که درباره میوه‌های باستانی و گونه‌های سنتی تحقیق می‌کرد، هنگام حضور در جلسه ارائه پایان‌نامه با این گلابی آشنا شد. او پیش از آن هرگز نام کومرینا را نشنیده بود. تحقیقات بعدی نشان داد این گونه در هیچ نقطه دیگری از ایتالیا رشد نمی‌کند.
ساکنان شهر بعدها با حضور در رویدادهای مختلف «سالن دل گوستو»، جشنواره بین‌المللی غذا که جنبش اسلو فود برگزار می‌کند، متوجه شدند محدودیت جغرافیایی این میوه حتی از این هم بیشتر است. کومرینا نه‌تنها در سایر مناطق ایتالیا، بلکه در هیچ نقطه دیگری از جهان نیز به‌صورت طبیعی رشد نمی‌کند.
پس از این کشف، گروهی از اهالی شهر سازمان «پرو ویل» را برای حفاظت از درختان و معرفی این میوه تشکیل دادند. این مجموعه اکنون بخشی از شبکه بین‌المللی بنیاد اسلو فود برای تنوع زیستی است.
کمتر از ۴۰ درخت؛ آغاز تلاش برای نجات یک گونه محلی
بررسی‌های اولیه پرو ویل نشان داد تعداد درختان گلابی کومرینا در منطقه کمتر از ۴۰ اصله است. همین موضوع زنگ خطر را برای اهالی به صدا درآورد و آن‌ها برنامه‌ای برای حفاظت از درختان و استفاده بهتر از محصولشان آغاز کردند.
گروه محلی علاوه بر نگهداری از درختان، میوه‌ها را به محصولات مختلف تبدیل می‌کند. از کومرینا برای تهیه کیک، بستنی و محصولات خوراکی دیگر استفاده می‌شود و مربای آن نیز یکی از راه‌های مهم برای افزایش ماندگاری میوه است.
گلابی تازه کومرینا برخلاف بسیاری از گلابی‌های معمولی ماندگاری زیادی ندارد. به گفته مرکاتلی، میوه پس از رسیدن به دلیل قند فراوان باید ظرف چهار تا پنج روز مصرف شود. فرآوری آن، از جمله تبدیل میوه به مربا، امکان نگهداری طولانی‌تر محصول را فراهم می‌کند.
فعالیت‌های پرو ویل با استقبال زیادی روبه‌رو شد و محصولات آن‌ها مرتب به پایان می‌رسد. حتی فروشگاه اینترنتی مجموعه مدتی تعطیل شد؛ زیرا گروه محلی نمی‌توانست پاسخ‌گوی حجم سفارش‌ها باشد.
امروز باغ‌های کومرینا حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ درخت دارند و برخی از این درختان نزدیک به یک قرن قدمت دارند.
چرا کومرینا در جای دیگری رشد نمی‌کند؟
ساکنان ویل دی مونتِکورونارو این گلابی را میراثی قدیمی می‌دانند؛ زیرا نسل‌های مختلف خانواده‌های محلی در سایه همین درختان بزرگ شده‌اند. بااین‌حال، ظاهرا شرایط خاص منطقه نقش مهمی در شکل‌گیری ویژگی‌های این میوه دارد.
در سال‌های نخست برگزاری جشنواره گلابی کومرینا، نهال‌های این درخت برای فروش عرضه می‌شدند. اما زمانی که برخی از نهال‌ها در مناطق دیگر کاشته شدند، محصول آن‌ها با گلابی‌های کوچک صورتی‌رنگ زادگاهشان تفاوت داشت.
درختان خارج از منطقه ورگرتو گلابی‌هایی بزرگ‌تر با گوشت سفید تولید کردند. میوه‌ها همچنان کیفیت خوبی داشتند، اما دیگر ویژگی‌های گلابی کومرینا را نداشتند.
به نظر می‌رسد ترکیبی از ویژگی‌های خاک و شرایط اقلیمی ورگرتو زمینه رشد این گلابی خاص را فراهم می‌کند. یکی از عوامل مهم نیز اختلاف قابل‌توجه دمای شب و روز در منطقه است؛ شرایطی که در کنار سایر ویژگی‌های محیطی می‌تواند بر رشد و رنگ و طعم میوه تأثیر بگذارد.
تغییرات اقلیمی برداشت گلابی را هم تحت تأثیر قرار داده است
شرایط آب‌وهوایی امسال برای درختان کومرینا نیز متفاوت بود. گرمای شدید ایتالیا زمان رسیدن میوه‌ها را تغییر داد و درختان نوع زودرس حدود ۲۰ روز زودتر از معمول آماده برداشت شدند.
نوع دیررس نیز که معمولا در پایان سپتامبر به مرحله برداشت می‌رسد، احتمالا امسال از اواسط سپتامبر آماده شده بود. کاهش بارندگی و خشکسالی نیز میزان برداشت را کاهش داد، هرچند به گفته مرکاتلی، کیفیت و طعم میوه همچنان مطلوب باقی مانده است.
با وجود این تغییرات، هدف پرو ویل افزایش تولید انبوه نیست. این گروه بیشتر تلاش می‌کند حضور این گلابی منحصربه‌فرد را در زادگاهش حفظ کند.
مرکاتلی می‌گوید هدف آن‌ها برداشت هرچه بیشتر میوه نیست؛ بلکه می‌خواهند مطمئن شوند گلابی کومرینا همچنان در تنها زیستگاه شناخته‌شده خود روی زمین باقی می‌ماند.
این گلابی کمیاب یادآور این نکته است که تنوع زیستی همیشه در جنگل‌های دورافتاده یا مناطق ناشناخته پنهان نیست. گاهی یک گونه منحصربه‌فرد ممکن است قرن‌ها در باغ‌ها و زمین‌های یک شهر کوچک رشد کند و ساکنان محلی تنها زمانی به ارزش واقعی آن پی ببرند که پژوهشگران از بیرون به سراغش بیایند.