به نقل از فود ریپابلیک، چای یکی از محبوبترین نوشیدنیهای جهان است و در هر کشور با شیوهای متفاوت نوشیده میشود؛ از چای همراه شیر و بیسکویت در بریتانیا گرفته تا مراسم سنتی چای در چین و چای شیرین و ادویهدار در هند. با وجود این محبوبیت جهانی، یک نکته درباره بازار چای جالب توجه است: بزرگترین تولیدکننده چای جهان، پرمصرفترین کشور از نظر سرانه نیست.
چین با فاصله زیاد در صدر تولید جهانی چای قرار دارد و حدود ۵۳ درصد چای جهان را تولید میکند؛ رقمی که به حدود ۴ میلیون تن میرسد. این میزان بیش از مجموع تولید دو کشور بعدی در فهرست تولیدکنندگان بزرگ چای است.
اما اگر معیار را از میزان تولید به مقدار مصرف هر فرد تغییر دهیم، نتیجه کاملا متفاوت میشود. در این شاخص، سریلانکا در جایگاه نخست قرار میگیرد.
چین؛ غول تولید چای جهان
چین علاوه بر تولید محصولات کشاورزی متنوع، بزرگترین تولیدکننده چای در جهان نیز محسوب میشود. این کشور بهتنهایی بیش از نیمی از چای تولیدشده در سراسر جهان را تأمین میکند و فاصله زیادی با سایر تولیدکنندگان دارد.
هند پس از چین یکی از بزرگترین تولیدکنندگان چای جهان است و کشورهای دیگری مانند کنیا، سریلانکا و ترکیه نیز سهم قابلتوجهی در بازار جهانی دارند. سریلانکا حدود ۳٫۷ درصد از تولید جهانی چای را در اختیار دارد و در جایگاه پنجم تولیدکنندگان قرار میگیرد.
با این حال، جمعیت بیشتر چین باعث میشود مقدار چای تولیدشده یا حتی میزان مصرف کل، تصویر دقیقی از عادت نوشیدن چای در میان مردم ارائه نکند. برای مقایسه رفتار مصرفی کشورها، شاخص مصرف سرانه اهمیت بیشتری دارد.
سریلانکا؛ کشوری که سرانه چای بیشتری مینوشد
سریلانکا با جمعیتی کمی بیش از ۲۰ میلیون نفر نمیتواند از نظر حجم تولید با کشورهایی مانند چین و هند رقابت کند، اما در مصرف سرانه وضعیت متفاوتی دارد.
بر اساس دادههای مربوط به سال ۲۰۲۲، هر شهروند سریلانکایی بهطور متوسط بیش از ۱۰۰ پوند، معادل حدود ۴۵ کیلوگرم، چای در سال مصرف کرده است. این رقم تقریبا دو برابر مصرف سرانه آرژانتین، یعنی دومین کشور این فهرست، محسوب میشود.
در مقابل، مصرف سرانه چای در چین حدود ۲۲٫۵ پوند، معادل نزدیک به ۱۰٫۲ کیلوگرم، در سال بوده است. بنابراین فاصله میان تولید و مصرف سرانه در این دو کشور بسیار چشمگیر است.
چطور چای به یکی از نمادهای سریلانکا تبدیل شد؟
داستان صنعت چای سریلانکا تا حد زیادی از یک اتفاق ناخواسته آغاز شد. این جزیره در قرن نوزدهم و در دوران استعمار بریتانیا، یکی از تولیدکنندگان مهم قهوه بود؛ اما بیماری قارچی به مزارع قهوه آسیب شدیدی زد و صنعت صادرات این محصول را با بحران مواجه کرد.
چای بهعنوان محصول جایگزین وارد مزارع سریلانکا شد و خیلی زود به موفقیتی بزرگ دست یافت. چای این کشور که در دوران استعمار با نام «چای سیلان» شناخته میشد، بهدلیل طعم شفاف و مرکباتی و کیفیت بالا شهرت پیدا کرد.
مزارع چای بهتدریج بخش مهمی از ارتفاعات مرکزی سریلانکا را پوشاندند و این محصول حتی پس از استقلال کشور نیز جایگاه خود را حفظ کرد. چای سیلان امروزه همچنان یکی از مهمترین محصولات صادراتی سریلانکا به شمار میرود.
در سال ۲۰۲۴، درآمد سریلانکا از صادرات چای به حدود ۱٫۴۳ میلیارد دلار رسید. عراق و منطقه کردستان نیز از بازارهای مهم چای این کشور محسوب میشوند.
چای در سریلانکا فقط یک نوشیدنی نیست
اهمیت چای در سریلانکا فقط به اقتصاد محدود نمیشود. چای بخشی از زندگی روزمره و هویت فرهنگی مردم این کشور است و بسیاری از مردم آن را بهعنوان بخشی از برنامه روزانه خود مصرف میکنند.
یکی از شیوههای سنتی نوشیدن چای در سریلانکا، سرو چای سیاه همراه با کیتول جاگری است؛ نوعی شیرینکننده طبیعی که از شیره درخت نخل کیتول تهیه میشود. افراد گاهی هنگام نوشیدن چای، تکههای کوچکی از این شیرینکننده را نیز میخورند.
در برخی مناطق، زنجبیل نیز به چای اضافه میشود. این ترکیب علاوه بر ایجاد طعمی گرم و متفاوت، در فرهنگ محلی بهعنوان نوشیدنیای برای کمک به تسکین علائم سرماخوردگی یا مشکلات گوارشی شناخته میشود.
به این ترتیب، چای در سریلانکا هم یک محصول مهم اقتصادی و هم بخشی از فرهنگ غذایی و زندگی روزمره مردم است؛ موضوعی که تا حدی میتواند مصرف بالای سرانه آن را توضیح دهد.