داستان معمار ناشناختهای که با چند شاهکار، چهره سواحل ایتالیا را عوض کرد
عکاس: Photo courtesy of Filippo Monti
اگر از علاقهمندان معماری مدرن باشید، احتمالا نام «وودپکر» را شنیدهاید؛ کلوب شبانهای با گنبدی عظیم که دههها است به یکی از نمادهای سواحل آدریاتیک ایتالیا تبدیل شده است. اما شهرت این بنا باعث شده است نام معمار آن، فیلیپو مونتی، کمتر از آثارش شناخته شود؛ معمار خلاقی که از دهه ۱۹۶۰ تا سالها بعد، با طراحی خانهها، کلیساها و ساختمانهای مسکونی، هویت بصری بخشی از سواحل ایتالیا را شکل داد. (DomusWeb)
معماری همگام با دوران طلایی ریویرا
پس از جنگ جهانی دوم، سواحل آدریاتیک ایتالیا با سرعتی چشمگیر تغییر کردند. شهرهای ساحلی به مقصد محبوب گردشگران تبدیل شدند و هتلها، مجتمعهای مسکونی، کافهها و کلوبهای شبانه یکی پس از دیگری ساخته شدند.
در همین دوران، تصویری تازه از تابستان ایتالیایی شکل گرفت؛ تصویری که بعدها با موسیقی دیسکوی ایتالیایی، فرهنگ ساحلی و معماری مدرن گره خورد. فیلیپو مونتی یکی از معمارانی بود که در شکلگیری این هویت بصری نقش مهمی ایفا کرد.
وودپکر؛ کلوبی که به نماد تبدیل شد
سال ۱۹۶۶ مالک یکی از کلوبهای شبانه شهر میلانو ماریتیما تصمیم گرفت مجموعه جدیدی در خارج از شهر بسازد. او طراحی پروژه را به فیلیپو مونتی سپرد و نتیجه، ساختمانی شد که هنوز هم یکی از شناختهشدهترین بناهای ساحلی ایتالیا به شمار میرود.
مهمترین عنصر این بنا، گنبدی بزرگ از جنس فایبرگلاس است که روی استخری دایرهای قرار گرفته و ظاهری شبیه به یک عروس دریایی غولپیکر دارد. استفاده از فایبرگلاس، که در آن زمان بیشتر در صنعت قایقسازی کاربرد داشت، ساختمان را به نمونهای پیشرو در استفاده از مصالح جدید تبدیل کرد.
فرمهای دایرهای، حوضچههای آب و نورپردازی خاص، وودپکر را به یکی از شاخصترین نمونههای تلفیق معماری مدرن، فرهنگ عامه و طراحی رادیکال ایتالیا تبدیل کردند.
الهام از مدرنیسم و طراحی رادیکال
آثار مونتی تنها به یک سبک محدود نمیشوند. او در فلورانس معماری خواند و هرچند فضای دانشگاه را چندان نمیپسندید، آشنایی با معمار برجسته ایتالیایی، آدالبرتو لیبرا، مسیر حرفهای او را تغییر داد.
در آثار او میتوان ردپای معمارانی مانند میس فن در روهه، باکمینستر فولر، اسکار نیمایر و همچنین جریان طراحی رادیکال ایتالیا را مشاهده کرد. بااینحال، مونتی هرگز صرفا از آنها تقلید نکرد و زبان معماری ویژه خود را شکل داد.
از کلیسا تا ویلای مدرن
نخستین پروژه مهم مونتی، کلیسای سن وینچنتزو دِ پائولی در بولونیا بود. سقف فولادی بزرگ، دیوارهای شیشهای و فضای باز داخلی، این بنا را به یکی از نمونههای متفاوت معماری مذهبی ایتالیا تبدیل کردند.
پس از آن، او خانههای متعددی طراحی کرد که بسیاری از آنها با سازههای فولادی، دیوارهای شیشهای و ارتباط مستقیم با طبیعت، یادآور خانههای مدرن کالیفرنیا بودند.
بازی با فرم و متریال
یکی از ویژگیهای شاخص آثار مونتی، علاقه او به ترکیب فرمهای هندسی با مصالح متنوع بود. او در یک پروژه، نمای شیشهای مدرن را در کنار سطوح منحنی بتنی قرار میداد و در پروژهای دیگر، از شیشههای رنگی برای تعریف هویت فضاهای داخلی استفاده میکرد. این ترکیبها باعث شدند ساختمانهایش حتی پس از چند دهه همچنان تازه و متفاوت به نظر برسند.
فرمهای منحنی نیز بهتدریج به امضای او تبدیل شدند؛ از خانه شخصیاش گرفته تا مجتمعهای مسکونی که با نماهای مقعر، چهره خیابانهای شهر فائنزا را تغییر دادند.
معماریای که فراتر از ساختمان بود
برای مونتی، معماری تنها طراحی یک ساختمان نبود. او تلاش میکرد میان معماری، طراحی صنعتی و هنر ارتباط برقرار کند.
به همین دلیل، در آثارش جزئیاتی دیده میشود که گاهی بیشتر به طراحی یک شیء هنری شباهت دارند تا یک عنصر ساختمانی؛ از نورگیرهای رنگی گرفته تا حجمهای بتنی مجسمهگونه و سازههایی که هم عملکردی هستند و هم جنبهای نمادین دارند.
میراث معمار فراموششده
اگرچه نام فیلیپو مونتی مانند بسیاری از ستارههای معماری قرن بیستم بر سر زبانها نیفتاد، آثار او تأثیر عمیقی بر هویت معماری ریویرای آدریاتیک گذاشت.
وودپکر تنها مشهورترین پروژه اوست؛ اما مجموعه خانهها، کلیساها و ساختمانهای مسکونیاش نشان میدهند مونتی توانست مدرنیسم، فرهنگ عامه و طراحی تجربی را در قالب زبانی منسجم کنار هم قرار دهد. به همین دلیل، بسیاری از منتقدان امروز او را یکی از معماران کمتر شناختهشده اما تأثیرگذار ایتالیا در نیمه دوم قرن بیستم میدانند.
