فواره تروی رم؛ جایی که تاریخ، سینما و آرزوها به هم میرسند
رمِ ایتالیا شهری است که بیتردید یک پایش در گذشتههای باستانی و پای دیگرش در جهان مدرن امروز ایستاده است؛ شهری که از کولوسئوم تا فوروم، هنوز هم شکوه اوج امپراتوری روم را در خود زنده نگه داشته، اما در کنار این بناهای کهن، نشانههای تازهتر نیز همان اندازه نگاهها را به سوی خود میکشند. در میان این جاذبهها، فواره تروی یکی از نمادینترین سازههای رم به شمار میرود؛ بنایی که در دهه ۱۷۰۰ ساخته شد و بر جای یک منبع آب رومی باستانی برپا شده است. این فواره از همان سنگی ساخته شده که کولوسئوم نیز از آن ساخته شده، یعنی سنگ تراورتنو بهخوبی نشان میدهد چگونه گذشته افسانهای رم در قالبی مدرن به زندگی امروز شهر پیوند خورده است.
بهگزارش travelandleisure.com، فواره تروی در محل تلاقی سه راه قرار دارد؛ همان چیزی که در ایتالیایی تِره ویه خوانده میشود و نام فواره نیز از همین واژه گرفته شده است. این بنا در واقع پایانبخش آبراه باستانی آکوا ویرگو است؛ آبراهی که در سال ۱۹ پیش از میلاد ساخته شد و گفته میشود به نام دوشیزهای زیبا نامگذاری شده که سربازان تشنه را به چشمهای در همان نقطه راهنمایی کرد. آن آبراه، منبع حیاتی آب برای مرکز پرجنبوجوش رم و حمامهای عمومی فراوانش بود و همین پیشینه، امروز هم به فواره تروی اعتباری تاریخی و رازآلود میدهد.
در مرکز فواره، آنچه میبینیم لزوما همان چیزی نیست که انتظارش را داریم. بسیاری تصور میکنند خدای میانی باید نپتون باشد، چون او در دین رومی خدای آبهای شیرین است، اما در حقیقت این پیکره، اُوشِنوس، خدای دریای یونانی است؛ موضوعی که از همراهی او با اسبهای دریایی و مردان دریایی بهروشنی فهمیده میشود. این تندیسها در مجموع، ویژگیهای گوناگون رودها و دریاها را مجسم میکنند و به فواره تروی لایهای اسطورهای میبخشند که بهسادگی از یاد نمیرود.
داستان ساخت فواره هم کمرمز و داستاندار نیست. نیکولا سالوی، معمار اصلی پروژه، هرگز فرصت ندید طرحش را به پایان برساند؛ همانطور که در مورد کلیسای ساگرادا فامیلیا در بارسلونا نیز چنین سرنوشتی برای معمار نخست رخ داد. در سال ۱۷۳۰، زمانی که پاپ کلمنت دوازدهم برای انتخاب معمار فواره رقابتی برگزار کرد، سالوی به الساندرو گالیله باخت، اما شهروندان رم از اینکه یک فلورانسی برنده شده بود ناراضی بودند و در نهایت، ماموریت پروژه به سالوی سپرده شد. ساختوساز در سال ۱۷۳۲ آغاز شد، سالوی در ۱۷۵۱ درگذشت و پس از او، پیترو براچی، مجسمهساز، روند کار را تا پایان پروژه در ۱۷۶۲ زیر نظر گرفت.
یکی از روایتهای بامزه و تلخوشیرین درباره این بنای باشکوه، به مجسمهای به نام «آسِ جامها» مربوط میشود. گفته میشود در دوران ساخت، یک آرایشگر محلی مدام از سر و صدا و نخالههای کارگاه شکایت میکرد و روز و شب سالوی را با گلایههایش میآزرد. سالوی هم از سر لجاجت، این مجسمه را در سمت چپ فواره برپا کرد تا آن آرایشگر، پس از تکمیل بنا، هرگز نتواند منظره مستقیم شاهکار را ببیند. همین جزئیات کوچک است که به تاریخ فواره تروی حالوهوایی انسانی و حتی انتقامجویانه میدهد.
فواره تروی البته فقط یک بنای تاریخی نیست و در حافظه فرهنگی جهان نیز جا خوش کرده است. اگر فیلم «زندگی شیرین» ساخته فدریکو فلینی در سال ۱۹۶۰ را دیده باشید، یا «سه سکه در فواره» محصول ۱۹۵۴، یا «تعطیلات رومی» در سال ۱۹۵۳ با بازی آدری هپبورن، احتمالا این فواره برایتان آشناست. این بنا بعدها در «فیلم سینمایی لیزی مکگوایر» در سال ۲۰۰۳ نیز دیده شد. فراتر از سینما، فواره تروی در ادبیات هم ثبت شده؛ از جمله در «فاون مرمرین» نوشته ناتانیل هاوثورن، و در موسیقی نیز در قطعه «فوارههای رم» اثر اوتورینو رسپیگی حضور دارد.
اما این نماد محبوب رم، از آسیب و جنجال نیز در امان نمانده است. در سالهای ۲۰۰۷ و ۲۰۱۷، گرازیانو چچینی، فعال ایتالیایی، در اعتراض به فساد در رم، آب فواره را به رنگ قرمز درآورد. گزارشها در همان زمان میگفتند او قصد نداشت هیچ آسیب دائمی به این بنا بزند و این اقدام هم، البته، چنین خسارتی ایجاد نکرد؛ در هر دو نوبت، فواره بهسرعت تخلیه شد تا سنگ گرانبهای آن رنگ را به خود نگیرد. همین ماجرا بار دیگر نشان داد که تروی، حتی وقتی هدف اعتراض قرار میگیرد، همچنان در مرکز توجه عمومی باقی میماند.
افسانه انداختن سکه در فواره تروی نیز از مشهورترین رسوم رم است؛ رسمی که فیلم «سه سکه در فواره» به تثبیت آن کمک کرد. بر پایه افسانه، انداختن یک سکه با دست راست و از روی شانه چپ، بازگشت امن به رم را در آینده تضمین میکند؛ سکه دوم بازگشت را با عشق همراه میسازد و سکه سوم، ازدواجی رومی را نوید میدهد. با این حال، ورای آرزوها، از سال ۲۰۰۶ یک خیریه کاتولیک رومی به نام کارتاس حدود ۲۵ هزار دلار پولی را که هر هفته در این فواره انداخته میشود جمعآوری کرده و برای تامین غذا و برنامههای اجتماعی در سراسر جهان به کار میبرد؛ لایهای انسانی که به افسانه تروی معنایی تازه میدهد.
این فواره در سال ۲۰۱۲ نیز بهدلیل زمستانی سخت، وارد مرحله اضطراری مرمت شد؛ زمانی که بخشهایی از لبه تزئینی آن شروع به ریزش کرد و فورا نیاز به بازسازی احساس شد. دو سال بعد، در ژوئن ۲۰۱۴، فواره خاموش شد، تخلیه شد و برای ۱۷ ماه در داربست فرو رفت. برای آنکه رسم انداختن سکه در این دوره هم ادامه پیدا کند، یک حوضچه در پایه آن اضافه شد. سرانجام در نوامبر ۲۰۱۵، بازسازیای به ارزش ۲٫۲ میلیون یورو رونمایی شد و آبهای زمردین فواره تروی دوباره بازگشتند.
از نظر مصرف آب هم، این جاذبه تاریخی شگفتی دیگری در دل خود دارد. بر اساس اعلام شرکت آچئا، که سامانه آب و روشنایی فواره را مدیریت میکند، فواره تروی در هر ثانیه ۲۲۰ لیتر آب مصرف میکند. با تکیه بر برآوردهای سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا درباره مصرف متوسط خانگی آب در ایالات متحده، یعنی ۸۲ گالن در روز، اگر یک نفر بخواهد میزان آبی را که طی ۲۴ ساعت از این نماد رم عبور میکند مصرف کند، ۶۹۷ سال زمان لازم خواهد بود؛ البته نگران نباشید، چون این آب بازیافت میشود. چنین عددی، شکوه و مقیاس این فواره را بهخوبی عیان میکند.
با این همه، وسوسه شنا کردن در آن ممکن است برای بعضی گردشگران در روزهای داغ تابستانی وجود داشته باشد، اما مقامها در مورد شنا در فواره تروی سیاستی کاملا سختگیرانه دارند. در سال ۲۰۲۵، دو گردشگر پس از آنکه تصمیم گرفتند وارد آب شوند، هر کدام ۵۰۰ یورو جریمه شدند. این برخورد سختگیرانه بیدلیل نیست؛ زیرا آسیب زدن به این گنجینه دیدنی میتواند یکپارچگی تاریخی و هنری آن را تهدید کند. بنابراین، اگر کسی قصد خنک شدن در رم را دارد، بهتر است بهجای فواره تروی، سراغ استخر هتلش برود.
در نهایت، فواره تروی چیزی فراتر از یک اثر معماری است؛ نقطهای است که تاریخ، اسطوره، سینما، خیریه و حتی مجازاتهای شهری در آن به هم میرسند. از پایان یک آبراه باستانی گرفته تا نقشآفرینی در فیلمهای کلاسیک و جمعآوری هزاران دلار برای نیازمندان، این فواره هنوز هم همانقدر که زیباست، پر از راز و داستان باقی مانده است.
شما اگر به رم سفر کنید، سکه در فواره تروی میاندازید؟