راهنمای کامل کنترل مشکلات گوارشی در سفر

سفر گاهی کاری می‌کند که دستگاه گوارش پیش از خودِ مسافر از تعادل خارج شود. تغییرِ منطقه زمانی، به‌هم‌خوردن خواب، غذاهای ناآشنا و ساعت‌ها نشستن در مسیر، همگی دست به دست هم می‌دهند تا شکم بیش از هر بخش دیگری فشار را حس کند. نتیجه هم معمولا چیزی میان یبوست، اسهال مسافرتی، نفخ و سوءهاضمه است؛ مشکل‌هایی که اغلب موقتی‌اند و با کمی برنامه‌ریزی می‌شود تا حد زیادی از آن‌ها پیشگیری کرد.

به‌گزارش kansascity.com، این پرسش که چرا دستگاه گوارش در سفر به‌هم می‌ریزد، چگونه می‌توان از آن پیشگیری کرد و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد، محور توصیه‌هایی است که متخصصان گوارش برای حفظ آرامش معده در سفر مطرح می‌کنند. از نگاه آن‌ها، دانستنِ سازوکار این اختلال‌ها به مسافران کمک می‌کند پیش از حرکت، برای سفر بعدی آماده‌تر باشند و با احتمال کمتری درگیر ناراحتی‌های گوارشی شوند.

در میان شایع‌ترین مشکل‌های گوارشیِ سفر، سه مورد بیش از همه دیده می‌شود: اسهال، یبوست و سوءهاضمه. بر پایه توضیحی که در «هاوارد هلت» آمده، سفر ریتم طبیعی بدن را بر هم می‌زند؛ تغییر ساعت، به‌هم‌خوردن زمان خوردن غذا و خوابِ نامنظم، همه می‌توانند هضم را مختل کنند، به‌ویژه در کسانی که از قبل هم دستگاه گوارش حساسی دارند. در واقع بدن در چنین شرایطی باید هم‌زمان با محیط تازه، ساعت تازه و عادت‌های تازه سازگار شود و همین فشار، خود را در روده‌ها نشان می‌دهد.

با این حال، آن‌چه بیشتر مردم انتظارش را دارند همیشه شایع‌ترین مشکل نیست. دکتر ایمون کوئیگلی، متخصص گوارش در هیوستون متودیست، می‌گوید:

یبوست در واقع شایع‌ترين پدیده گوارشی است که هنگام سفر رخ می‌دهد

او سفر را مهم‌ترین علتِ یبوستِ گهگاهی می‌داند و تأکید می‌کند که برخلاف تصور رایج، این مشکل از اسهال سفر هم پیشی می‌گیرد. به گفته او، بسیاری از مسافران بیش از هر چیز نگران اسهال‌اند، اما بدن آن‌ها در عمل بیشتر به سمت کندشدن حرکت روده واکنش نشان می‌دهد.

دلیل یبوستِ سفر معمولا مجموعه‌ای از چند عامل است که روی هم جمع می‌شوند. کم‌آبی، ساعت‌ها نشستن، بر هم خوردن روال روزانه، مصرف کمترِ فیبر از معمول و به‌هم‌ریختگی ساعت درونی بدن پس از عبور از چند منطقه زمانی، همگی می‌توانند در این ماجرا نقش داشته باشند. استرس و سرویس‌های بهداشتیِ تنگ و مشترک، که برای خیلی‌ها اضطراب‌زا هستند، نیز ممکن است باعث شوند فرد نتواند تخلیه کامل داشته باشد و در نتیجه یبوست تشدید شود.

برای پیشگیری از یبوست در سفر، توصیه می‌شود در روزهای پیش از حرکت، هم فیبر و هم مایعات را به‌تدریج بالا ببرید، اما این کار را یک‌باره و افراطی انجام ندهید. نوشیدن آب کافی، تحرک داشتن به‌جای ساعت‌ها نشستن تا جایی که ممکن است، و پایبند ماندن به روال معمول زندگی تا حد امکان، از راهکارهای کلیدی‌اند. اگر فرد به‌طور معمول مستعد یبوست است، بهتر است پیشاپیش با پزشک درباره مصرف یک دوز اضافه ملین مشورت کند.

در سوی دیگر ماجرا، اسهال نیز یکی از شایع‌ترین شکایت‌های گوارشیِ مرتبط با سفر است. این مشکل اغلب از غذا یا آبی ناشی می‌شود که به ویروس‌ها، باکتری‌ها یا انگل‌ها آلوده شده‌اند، اما استرس یا تغییر محیط هم می‌تواند آن را تحریک کند. معمولا نشانه‌ها به شکل مدفوع شل، آبکی و فوری بروز می‌کنند و اغلب با دل‌پیچه هنگام خوردن غذاهای ناآشنا همراه هستند.

پیشگیری از اسهال مسافرتی بیش از هر چیز به پرهیز از غذای آلوده و آب ناسالم وابسته است و شستن مکرر دست‌ها نقش مهمی دارد. در مناطق پرخطر، بهتر است فقط آب بطریِ پلمب‌شده نوشید، حتی برای مسواک‌زدن، از یخ صرف‌نظر کرد، غذا را فقط وقتی خورد که کاملا پخته و داغ سرو شده باشد و میوه و سبزی را پوست گرفت یا شست. همچنین توصیه می‌شود پیش از سفر، خطر ابتلا به گاستروانتریت در مقصد بررسی شود تا مسافر بداند با چه سطحی از احتیاط روبه‌رو است.

در بیشتر موارد، اسهال سفر ظرف چند روز خودبه‌خود برطرف می‌شود و معمولا تا حدود پنج روز از میان می‌رود. در این مدت، جایگزین‌کردن مایعات از دست‌رفته با آب و نوشیدنی‌های الکترولیتیِ کم‌شکر اهمیت دارد. «هاوارد هلت» توصیه می‌کند اگر اسهال خونی شد، با درد شدید یا تب همراه بود، یا بیش از یک هفته طول کشید، باید به پزشک مراجعه کرد.

اما گاه منشا ناراحتی گوارشی فقط غذا یا میکروب نیست. کابین هواپیما به‌طور کامل تحت فشار نیست و همین موضوع باعث می‌شود گازِ موجود در معده در ارتفاع منبسط شود و فرد احساس نفخ کند. دکتر کوئیگلی در توضیح این پدیده می‌گوید هرچه اختلاف فشار بیشتر باشد،

«هوای داخل معده بیشتر منبسط می‌شود»

و همین نفخِ ماندگار، به‌ویژه در پروازهای طولانی، می‌تواند به یبوست هم دامن بزند.

عبور از چند منطقه زمانی نیز به‌طور مستقیم بر هضم اثر می‌گذارد. روده بزرگ ریتمی روزانه دارد؛ شب‌ها آرام‌تر است و صبح‌ها فعال‌تر می‌شود. وقتی ساعت بدن با مقصد جدید هم‌زمان نیست، زمان‌بندیِ روده با محیط تازه هماهنگ نمی‌ماند و هرچه این جابه‌جایی زمانی بزرگ‌تر باشد، اختلال در حرکت روده شدیدتر شده و یبوست بیشتر احتمال پیدا می‌کند. در چنین شرایطی، آن‌چه به‌ظاهر فقط خستگیِ سفر است، در واقع می‌تواند ساعت درونی گوارش را کاملاً از کار بیندازد.

استرس هم سهم مهمی در این روند دارد. استرس مستقیما به روده می‌رسد و می‌تواند مسیر را به هر دو سمت ببرد: یا اسهال، یا یبوست، یا حتی تخلیه ناقص. سرویس بهداشتیِ کوچک و مشترکِ هواپیما نیز فشار خودش را اضافه می‌کند و بعد از آن‌که فرد دچار یبوست شد، وسواس‌داشتن نسبت به مشکل فقط اوضاع را بدتر می‌کند. به بیان دیگر، اضطرابِ ناشی از خودِ نشانه‌ها می‌تواند چرخه ناراحتی را طولانی‌تر کند.

الکل هم معمولا به نفع گوارشِ مسافر نیست. الکل بدن را هیدراته نمی‌کند، بلکه کم‌آب می‌کند و کم‌آبی یکی از عوامل شناخته‌شده یبوست است. به همین دلیل، نباید نوشیدنی‌های الکلی را در شمار مایعات روزانه حساب کرد. علاوه بر این، بهتر است در مصرف نوشیدنی‌های گازدار و سوداها نیز احتیاط کرد، چون آن‌ها نفخ را بیشتر می‌کنند.

برای کاهش احتمال بروز مشکل، برنامه‌ریزیِ پیش از سفر اهمیت زیادی دارد. بهتر است فیبر و وعده‌های غذاییِ متعادل از قبل در برنامه باشد، آب به‌طور پیوسته نوشیده شود و نه به‌صورت جیره‌ای، و پیش از پرواز از غذاهای نفاخ پرهیز شود. خوردن وعده‌های کوچک‌تر و آهسته‌تر، محدودکردن الکل و نوشیدنی‌های گازدار، و همراه داشتن داروهای معمول گوارشی هم از توصیه‌های کلیدی است. در مناطق پرخطر، همچنان باید به غذای داغِ پخته و آب پلمب‌شده پایبند ماند.

فیبر در سفر نقشی اساسی دارد، چون مدفوع را نرم‌تر و دفع را آسان‌تر می‌کند و به این ترتیب، با یبوستِ ناشی از سفر مقابله می‌کند. البته افزایش فیبر باید به‌تدریج و در روزهای منتهی به سفر انجام شود، نه یک‌باره؛ چون جهش ناگهانی در مصرف فیبر می‌تواند خودش نفخ و گاز ایجاد کند. در عین حال، هرچه فیبر بیشتر می‌شود، آب بیشتری هم باید مصرف شود تا اثرش مفید بماند و به انسداد منجر نشود.

برای این‌که در سفر آمادگی بیشتری داشته باشید، پیشنهاد می‌شود یک بسته مخصوص سلامت گوارش همراه داشته باشید. این بسته باید همهٔ پایه‌ها را پوشش دهد: داروی ضداسهال، ملین، ضداسید یا داروی کاهنده اسید، و داروی رفع گاز. همچنین بهتر است نوشیدنی‌های الکترولیتی یا ورزشیِ کم‌شکر برای جبران مایعات از دست‌رفته، داروهای نسخه‌ای یا روزانه گوارشیِ خودتان و ضدعفونی‌کننده دستِ الکلی به‌عنوان جایگزین همراه باشد.

در میان داروهایی که می‌توانند به مشکلات گوارشی سفر کمک کنند، برای اسهال «لوپرامید» که با نام تجاری «ایمودیوم» شناخته می‌شود و «بیسموت ساب‌سالیسیلات» با نام «پپتو بیسمول» ذکر شده‌اند. برای یبوست، «پلی‌اتیلن گلیکول» با نام «میرالاکس»، ملینی مثل «دوکوسات» با نام «کولیس»، یا عوامل حجم‌دهنده مانند «متاموسیل» و «سیترسل» پیشنهاد شده‌اند. برای سوءهاضمه نیز ضداسیدها، «اچ‌دو بلاکر»‌هایی مانند «پپ‌سید» یا «پی‌پی‌آی»‌هایی مانند «پریلوسک» برای سوزش معده، و «سایمتیکون» با نام «گاز-اکس» برای گاز معده مطرح است؛ در همه موارد هم باید دستورهای روی بسته‌بندی را دقیق رعایت کرد.

پیش از پرواز هم بهتر است به سراغ خوراکی‌هایی نروید که بیشترین احتمال تولید گاز را دارند. دکتر کوئیگلی می‌گوید:

از خوردن غذاهایی که بیش از همه باعث گاز می‌شوند، مثل پیاز و سیر، حدود ۲۴ تا ۴۸ ساعت پیش از پرواز پرهیز کنید، چون بدن برای هضم کامل آن‌ها به زمان زیادی نیاز دارد

او همچنین تاکید می‌کند پیش از سوارشدن به هواپیما باید مصرف نوشیدنی‌های گازدار را کم کرد و از پرخوری هم دوری جست، چون هر دو احتمال سوءهاضمه را بالا می‌برند.

در نهایت، بیشترِ مشکلات شکمیِ سفر خودبه‌خود برطرف می‌شوند؛ اسهال معمولا ظرف پنج روز، سوءهاضمه به‌سرعت و یبوست ظرف یک یا دو روز بهتر می‌شود. با این حال، اگر اسهال خونی شد یا با درد شدید یا تب همراه بود، اگر مدفوع شل بیش از یک هفته ادامه پیدا کرد، یا اگر برای رفع سوءهاضمه بیش از چند هفته به داروهای بدون نسخه متکی شدید، باید به پزشک مراجعه کرد.

شما در سفر بیشتر با یبوست درگیر می‌شوید یا اسهال؟ تجربه‌تان را بنویسید.