چرا بعضیها در سفر بیمار میشوند و راه جلوگیری چیست؟
بعد از هفتهها یا حتی ماهها انتظار، بالاخره به مقصد رسیدهاید و آمادهاید چند روزی را زیر آفتاب، روی شنهای ساحل و با نوشیدنی خنک بگذرانید؛ اما ناگهان این پرسش پیش میآید که آیا آن عطسه در بینیتان نشانه شروع یک سرماخوردگی است یا آن خارش گلو هشدار یک بیماری تازه؟ ناخوشایند است و حتی ممکن است کاملا ناعادلانه به نظر برسد، اما بیمار شدن در زمان استراحت چندان هم نادر نیست. البته گاهی هم دلیلش کاملا روشن است: میکروبهای فشرده و نزدیک هواپیما یا غذایی که دستگاه گوارشتان در برابرش میگوید «نه، ممنون». با این حال، گاهی سیستم ایمنی هم درست مثل بقیه بدن تصمیم میگیرد در تعطیلات کمی از کار بیفتد، و این الزاما اتفاقی نیست.
بهگزارش cntraveler، این پدیده نامی مشخص دارد: «بیماریِ تعطیلات» یا «لِژر سیکنس». برای فهمیدن اینکه چرا رخ میدهد و چطور میتوان پیش از سفر بعدی از آن پیشگیری کرد، باید سراغ پژوهشها و توصیههای پزشکان رفت. آد وینگرهوئتس، روانشناس و استاد بازنشسته دانشگاه تیلبورگ در هلند، اوایل دهه ۲۰۰۰ این اصطلاح را ساخت؛ زمانی که متوجه شد خودش اغلب در تعطیلات بیمار میشود و تصمیم گرفت روی این پدیده مطالعه کند. پژوهش او نشان داد افرادی که موفقیتمحورتر و پراسترستر هستند، هنگام استراحت بیشتر در معرض بیماری قرار میگیرند و از سردرد، درد عضلانی، خستگی، تهوع و علائم شبهآنفلوآنزا شکایت میکنند.
اما چرا چنین چیزی رخ میدهد؟ مینا مالهوترا، پزشک داخلی دارای بورد تخصصی و بنیانگذار «هیل اِن کیور»، میگوید آنچه پیش از مرخصی انجام میدهید میتواند بر حالوهوای شما در طول سفر اثر بگذارد. او توضیح میدهد:
پیش از تعطیلات، مردم از قبل خودشان را تحت فشار میگذارند؛ اضافهکاری میکنند، خوب نمیخوابند، درست غذا نمیخورند؛ بنابراین بدن از قبل در وضعیتی آسیبپذیر قرار دارد. بعد وقتی بالاخره سرعت را کم میکنید، بدن نوعی رهاشدگی پیدا میکند و همانجا است که علائم بیرون میزنند. اینطور نیست که تعطیلات بیماری را ایجاد کرده باشد؛ بدن از قبل فرسوده بوده و حالا فقط فرصت بروز پیدا کرده است.
از نگاه استیون گلدبرگ، پزشک مراقبتهای فوری و اولیه در ایالت کنتاکی با مدرک مدیریت اجرایی، سازوکار علمی این ماجرا چندان پیچیده نیست و به میزان کورتیزول بدن برمیگردد. این هورمون مهمِ استرس به کنترل التهاب و مهار سیستم ایمنی کمک میکند. او میگوید:
آن را مثل درپوشی روی یک قابلمه در حال جوش تصور کنید. وقتی شما دارید از یک ضربالاجل عبور میکنید یا یک هفته پرهرجومرج پیش از سفر را مدیریت میکنید، کورتیزول همه چیز را سرپا نگه میدارد. اما به محض اینکه آرام میشوید، سطح کورتیزول شروع به پایین آمدن میکند و آن درپوش برداشته میشود.
در چنین شرایطی، سیستم ایمنی دوباره فعال میشود، التهاب بالا میرود و علائمی که کورتیزول تا آن لحظه سرکوب کرده بود، خودشان را نشان میدهند. او توضیح میدهد که بسیاری از نشانههای سرماخوردگی در اصل از التهاب ناشی میشوند و وقتی این التهاب با کورتیزول بالا مهار شده باشد، شاید اصلا متوجه بیماری نشوید تا زمانی که بالاخره آرام بگیرید و کورتیزول افت کند.
افرادی که تحت استرس مزمن هستند، ممکن است آسیبپذیرتر باشند. به گفته دکتر گلدبرگ و ریکل گررو-وولی، پزشک بیماریهای عفونی و پزشک حاضر در مرکز سلامت دانشگاه لامالیندا، وقتی کورتیزول در طولانیمدت بهطور مداوم بالا میماند، سیستم ایمنی را تضعیف میکند؛ زیرا تولید برخی سلولهای مقابلهکننده با عفونت را کاهش میدهد و پاسخهای مهم ایمنی را کماثر میکند. اگر این وضعیت را با تجربههای رایج سفر مانند مواجهه با عوامل بیماریزا در مسیر، خواب بههمریخته و تغییرات غذایی که میتوانند بر میکروبیوم روده اثر بگذارند جمع کنید، کاملا آمادهاید تا یک بیماری در سفر سر برسد. دکتر گلدبرگ در همین زمینه میگوید:
طنز تلخ ماجرا این است که بدنتان در دوران استرس، شما را از بیماری محافظت نمیکرد؛ فقط وقوع آن را به تعویق میانداخت.
فراتر از باز شدنِ درِ بیماریهای تازه، فشار پیش از سفر میتواند شرایط یا ویروسهای نهفته و حساس به استرس و تغییرات ایمنی را هم فعال کند. دکتر مالهوترا برای نمونه به زونا اشاره میکند؛ بیماری که توسط ویروس واریسلا-زوستر ایجاد میشود، همان ویروسی که پشت آبلهمرغان قرار دارد. این ویروس میتواند بعد از ابتلا به آبلهمرغان، دههها در اعصاب بدن خاموش بماند و سپس با استرس دوباره بیدار شود. استرس همچنین محرکی رایج برای شعلهور شدن بیماریهایی مانند اختلالات خودایمنی، اگزما و سندرم روده تحریکپذیر است. دکتر گلدبرگ میگوید:
بیماران اغلب گزارش میکنند که شدیدترین شعلهورشدن بیماریهایشان در دورههای استرس بالا، از جمله سفر، رخ میدهد.
پس چگونه میتوان از «بیماریِ تعطیلات» پیشگیری کرد؟ مدیریت استرس و سالم نگهداشتن بدن پیش از سفر شاید آسانتر از گفتن باشد، اما حتما باید در فهرست کارها قرار بگیرد؛ درست کنار پیدا کردن گذرنامه و بستن کرم ضدآفتاب. دکتر گلدبرگ توصیه میکند در هفته پیش از سفر، هر شب هفت تا نه ساعت بخوابید تا بدنتان در بهترین وضعیت ممکن باشد. او میگوید جتلگ هم میتواند نظم بدن را به هم بزند، اما اگر از قبل برنامه خواب خود را با منطقه زمانی مقصد هماهنگ کنید، شاید شدت اثر آن کمتر شود. ریچل گررو-وولی هم همین نکته را تایید میکند و میگوید تنظیم تدریجی ساعت خواب پیش از حرکت میتواند کمککننده باشد.
هیدراته ماندن نیز نقش مهمی دارد. باید در روزهای منتهی به سفر و همینطور هنگام جابهجایی، آب کافی بنوشید. سفر هوایی بهویژه میتواند بدن را بهشدت کمآب کند، همانطور که روزهای طولانی زیر آفتاب یا راه رفتنِ زیاد ــ مثلا تا رسیدن به ۱۵ هزار قدم در یک شهر جدید ــ میتواند چنین اثری داشته باشد. دکتر گلدبرگ میگوید در پرواز بهتر است دستکم هر ساعت ۲۳۶ میلیلیتر آب بنوشید. او همچنین هشدار میدهد که باید مصرف الکل و کافئین را هنگام پرواز به حداقل رساند، چون نهتنها بدن را کمآب میکنند، بلکه خواب را هم مختل کرده و حتی میتوانند جتلگ را بدتر کنند.
ورزش هم میتواند کمک کند. وینگرهوئتس میگوید بعد از پایان کار یا پشت سر گذاشتن یک روز پراسترس، کمی عرق ریختن ممکن است فرآیند آرام شدن را تسهیل کند و بدن را برای آن «رهاشدگی بزرگتر» یعنی تعطیلات آمادهتر سازد. همچنین باید برای اقدامات پیشگیرانه وقت گذاشت؛ از جمله دریافت واکسنهای لازم پیش از سفر برای کاهش احتمال ابتلا به بیماریهایی مانند آنفلوانزا، کووید، آراسوی و زونا، اگر فرد واجد شرایط باشد. دکتر گررو-وولی تاکید میکند که باید مطمئن شوید نسخه داروهایتان را بهموقع پر کردهاید تا در سفر با کمبود دارو روبهرو نشوید. او اضافه میکند:
اگر سیستم ایمنیتان از قبل سرکوب شده است، با پزشکتان درباره هر احتیاط سفر دیگری که شاید لازم باشد در نظر بگیرید، صحبت کنید.
و در نهایت، زیادهروی نکنید. تلاش برای دیدن و انجام دادن همه چیز میتواند همهچیز را سختتر کند. دکتر گررو-وولی میگوید:
پیشنهاد میکنم برنامهای داشته باشید که در آن برای استراحت هم جا گذاشته شده باشد. فشردنِ بیش از حدِ برنامه در یک سفر میتواند به استرس تعطیلات اضافه کند و در نتیجه به اختلال در عملکرد ایمنی بینجامد.
شما هم تجربهای از بیمار شدن در سفر دارید؟ در بخش نظرات برایمان بنویسید.