۱۰ لحظه تاریخی که سرنوشت جام جهانی را تغییر دادند

جام جهانی ۲۰۲۶ از هفته آینده در مکزیکوسیتی آغاز می‌شود؛ جایی که مکزیک، یکی از میزبانان مشترک این رقابت‌ها، در دیدار افتتاحیه به مصاف آفریقای جنوبی خواهد رفت.

فدراسیون جهانی فوتبال (فیفا) هر چهار سال یک‌بار رویدادی را برگزار می‌کند که تقریبا به‌طور قطعی به تیتر نخست رسانه‌های جهان تبدیل می‌شود؛ عمدتا به دلیل اتفاقاتی که در زمین مسابقه رخ می‌دهد. با این حال، در برخی موارد، توجهات به لحظاتی جلب شده که فراتر از خود فوتبال بوده‌اند.

یورونیوز نگاهی به ۱۰ رویداد مهم انداخته است که تاریخ جام جهانی را شکل داده‌اند.

در سال ۱۹۳۸ و تنها یک سال پیش از آغاز جنگ جهانی دوم، فرانسه میزبان سومین دوره جام جهانی بود؛ رقابت‌هایی که در سایه افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی در اروپا برگزار شد.

ایتالیا که چهار سال پیش و در جام جهانی ۱۹۳۴ به میزبانی خود قهرمان شده بود، به‌عنوان یکی از مدعیان اصلی وارد مسابقات شد.

تیم ملی ایتالیا این بار به‌عنوان نماینده یک رژیم فاشیستی به فرانسه سفر کرد؛ رژیمی که به دلیل اعتراض‌ها علیه بنیتو موسولینی و دخالت او در جنگ داخلی اسپانیا، محبوبیت خود را در اروپا از دست داده بود. ویتوریو پوتزو، سرمربی تیم، انضباطی شبه‌نظامی بر بازیکنان حاکم کرده بود و از فوتبال به‌عنوان ابزاری تبلیغاتی برای رژیم استفاده می‌شد.

تنش‌ها از نخستین دیدار برابر نروژ آغاز شد و در بازی مقابل فرانسه به اوج رسید؛ جایی که بازیکنان ایتالیا با پیراهن‌های سیاه وارد زمین شدند و سلام فاشیستی دادند؛ اقدامی که با هو کردن شدید تماشاگران مواجه شد و به نمادی از سیاسی شدن افراطی آن دوره از مسابقات تبدیل شد.

با وجود فضای خصمانه، ایتالیا به‌راحتی به مراحل پایانی رسید و در فینال با نتیجه ۴ بر ۲ مجارستان را شکست داد تا دومین قهرمانی پیاپی خود را به دست آورد. این پیروزی از سوی رژیم فاشیستی به‌عنوان نمادی از غرور ملی تبلیغ شد، اما در تاریخ جام جهانی به‌عنوان یکی از جنجالی‌ترین و سیاسی‌ترین رویدادها باقی ماند.

جام جهانی ۱۹۵۰ یکی از ماندگارترین اتفاقات تاریخ ورزش را رقم زد؛ پیروزی غیرمنتظره اروگوئه برابر برزیل در ورزشگاه مملو از جمعیت ماراکانا. به‌طور رسمی حدود ۱۷۰ هزار نفر در ورزشگاه حضور داشتند، اما برآوردها تعداد واقعی را نزدیک به ۲۰۰ هزار نفر می‌دانند.

در روزهای منتهی به مسابقه، فضای ریودوژانیرو کاملا جشن‌گونه بود. طبق فرمت آن زمان، برزیل برای قهرمانی تنها به یک تساوی نیاز داشت. ترانه‌های قهرمانی از قبل آماده شده بود و رسانه‌ها از موفقیت میزبان می‌نوشتند.

برزیل در نیمه دوم پیش افتاد، اما اروگوئه تسلیم نشد. خوان آلبرتو اسکیافینو بازی را به تساوی کشاند و ۱۱ دقیقه مانده به پایان، آلخیدس گیجیا گل پیروزی را به ثمر رساند و سکوتی سنگین بر ورزشگاه حاکم شد.

بازیکنان برزیل با اندوه زمین را ترک کردند و کشور در شوک فرو رفت. «ماراکانازو» به زخمی تاریخی برای فوتبال برزیل و بزرگ‌ترین افتخار تاریخ فوتبال اروگوئه تبدیل شد؛ مسابقه‌ای که مسیر روایت جام جهانی را برای همیشه تغییر داد.

جام جهانی ۱۹۸۲ شاهد یکی از تلخ‌ترین فصل‌های خود بود؛ جایی که مجارستان با پیروزی ۱۰ بر یک برابر السالوادور، سنگین‌ترین شکست تاریخ این رقابت‌ها را رقم زد.

این دیدار که در شهر الچه برگزار شد، پیامدهای یک ریسک تاکتیکی بزرگ از سوی السالوادور را در شرایطی آشکار کرد که این کشور با جنگ داخلی و مشکلات گسترده لجستیکی روبه‌رو بود.

با وجود شکست سنگین، السالوادور لحظه‌ای نمادین را تجربه کرد؛ لوئیس رامیرس نخستین گل تاریخ این کشور در جام جهانی را به ثمر رساند؛ گلی که بیش از آنکه نشانه شادی باشد، نمادی از حفظ عزت و مقاومت بود.

در میان این شرایط، خورخه آلبرتو گونزالس باریاس، مشهور به «ماخیکو» گونزالس و تنها بازیکن حرفه‌ای تیم، با تکنیک و دریبل‌های خود تحسین بسیاری را برانگیخت. برای السالوادور، جام جهانی‌ که می‌توانست به خاطره‌ای تلخ تبدیل شود، در نهایت به فرصتی برای نمایش چهره‌ای متفاوت از کشوری آسیب‌دیده از خشونت بدل شد.

دیدار یک‌چهارم نهایی جام جهانی ۱۹۸۶ میان آرژانتین و انگلیس به لطف یکی از جنجالی‌ترین لحظات تاریخ فوتبال جاودانه شد؛ گل معروف «دست خدا» که دیه‌گو آرماندو مارادونا با دست به ثمر رساند و تیمش را پیش انداخت.

این مسابقه در فضایی آکنده از تنش‌های ورزشی و سیاسی، به‌ویژه تحت تاثیر جنگ فالکلند، برگزار شد. پس از نیمه نخستی پر برخورد و بدون گل، مارادونا در آغاز نیمه دوم با استفاده از دست دروازه انگلیس را باز کرد؛ گلی که داور آن را پذیرفت.

۶ دقیقه بعد، او شاهکاری تاریخی خلق کرد؛ حرکتی از میانه زمین که با عبور از چندین بازیکن حریف و گلزنی به پایان رسید؛ گلی که بسیاری آن را یکی از بهترین گل‌های تاریخ جام جهانی می‌دانند.

انگلیس در دقایق پایانی یکی از گل‌ها را جبران کرد، اما موفق به تساوی نشد. آرژانتین در ادامه به فینال رسید و آلمان را شکست داد.

گل به خودی آندرس اسکوبار در جام جهانی ۱۹۹۴ آمریکا به یکی از تراژیک‌ترین رویدادهای تاریخ فوتبال تبدیل شد.

مدافع و کاپیتان تیم ملی کلمبیا که از مدعیان جدی مسابقات محسوب می‌شد، در دیدار برابر آمریکا به اشتباه دروازه خودی را باز کرد؛ نتیجه‌ای که حذف زودهنگام تیمش را تسریع کرد.

چند روز پس از بازگشت به مدلین، اسکوبار هدف گلوله قرار گرفت و در ۲۷ سالگی جان باخت. این قتل جهان را شوکه کرد و به نمادی از خشونت حاکم بر کلمبیا در دهه ۱۹۹۰ تبدیل شد؛ دوره‌ای که قاچاق مواد مخدر، شرط‌بندی‌های غیرقانونی و فشارهای شدید بر فوتبال سایه انداخته بود.

اسکوبار که به «جنتلمن فوتبال» شهرت داشت، فوتبال را فضایی برای همزیستی و ارزش‌های انسانی می‌دانست. مرگ او به نمادی از نسلی تبدیل شد که میان استعداد ورزشی و خشونت گسترده گرفتار شده بود.

فینال جام جهانی ۲۰۰۶ در آلمان با یکی از عجیب‌ترین صحنه‌های تاریخ فوتبال شناخته می‌شود. زین‌الدین زیدان، کاپیتان فرانسه که آخرین بازی دوران حرفه‌ای خود را انجام می‌داد، با ضربه سر به مارکو ماتراتزی از زمین اخراج شد.

زیدان که با نمایش‌های درخشان خود فرانسه را به فینال رسانده بود، در برلین با یک پنالتی چیپ گل نخست بازی را به ثمر رساند. اما در وقت‌های اضافه، پس از درگیری لفظی با مدافع ایتالیا، کنترل خود را از دست داد و اخراج شد.

فرانسه بدون رهبر خود در ضربات پنالتی مغلوب ایتالیا شد. تصویر زیدان در حالی که تنها به سمت رختکن می‌رفت و جام جهانی را در مسیر خود می‌دید، به نماد شبی تبدیل شد که افتخار از دستان فرانسه لغزید.

اسپانیا در جام جهانی ۲۰۱۰ آفریقای جنوبی با سبک بازی خاص خود به قهرمانی رسید و فینالی را رقم زد که با یک لحظه تعیین‌کننده در تاریخ ماندگار شد.

تیم ویسنته دل‌بوسکه با وجود شکست غیرمنتظره برابر سوئیس در آغاز مسابقات، به‌تدریج به روندی صعودی رسید و با تکیه بر سبک تیکی‌تاکا به فینال راه یافت.

دیدار نهایی برابر هلند در ژوهانسبورگ مسابقه‌ای فیزیکی و پرتنش بود. زمانی که بازی به نظر در آستانه کشیده شدن به ضربات پنالتی قرار داشت، در دقیقه ۱۱۶ وقت اضافه، پاس سسک فابرگاس به آندرس اینیستا رسید و او با ضربه‌ای دقیق دروازه هلند را باز کرد.

این گل، نخستین قهرمانی اسپانیا در جام جهانی را رقم زد و به نمادی از سبک فوتبالی مبتنی بر صبر، مالکیت توپ و باور تبدیل شد.

در هشتم ژوئیه ۲۰۱۴، جام جهانی برزیل شاهد یکی از شوکه‌کننده‌ترین شب‌های تاریخ خود بود. آلمان در نیمه‌نهایی و در ورزشگاه بلو هوریزونته، با نتیجه ۷ بر یک میزبان را شکست داد.

بازی خیلی زود از کنترل برزیل خارج شد. پس از گل نخست آلمان، تیم یواخیم لوو بین دقایق ۲۳ تا ۲۹ چهار گل دیگر به ثمر رساند. میروسلاو کلوزه در این مسابقه به برترین گلزن تاریخ جام جهانی تبدیل شد و تونی کروس نیز دو گل سریع به ثمر رساند.

در نیمه دوم، آندره شورله دو گل دیگر زد و اسکار تنها یکی از گل‌ها را برای برزیل جبران کرد. این نخستین شکست برزیل در نیمه‌نهایی جام جهانی طی ۷۶ سال و سنگین‌ترین شکست خانگی این کشور در نزدیک به یک قرن بود.

«مینیراتسو» به نماد یک ضربه روحی جمعی و یکی از تلخ‌ترین شب‌های تاریخ فوتبال برزیل تبدیل شد.

جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه به‌عنوان نخستین تورنمنت بزرگ ملی شناخته می‌شود که در آن سیستم کمک‌داور ویدئویی (VAR) نقش محوری داشت.

این فناوری از مرحله گروهی در تصمیمات داوری تاثیرگذار بود و اگرچه بحث‌ها و جنجال‌هایی به همراه داشت، اما بسیاری آن را عاملی برای افزایش عدالت در قضاوت‌ها دانستند.

VAR حتی در فینال نیز نقش داشت و منجر به اعلام یک ضربه پنالتی شد. فیفا اعلام کرد که دقت تصمیمات داوری با استفاده از این سیستم به ۹۹٫۲ درصد رسیده و بیش از ۴۰۰ صحنه توسط آن بررسی شده است.

تاثیر این فناوری در زمین مسابقه نیز مشهود بود؛ رکورد تعداد پنالتی‌ها و گل‌های حاصل از ضربات ایستگاهی در این دوره شکسته شد.

آرژانتین در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر با شکست فرانسه در فینالی مهیج که پس از تساوی ۳-۳ در وقت‌های اضافه به ضربات پنالتی کشیده شد، سومین قهرمانی خود را به دست آورد.

این مسابقه تماشایی، دوئلی فراموش‌نشدنی میان لیونل مسی و کیلیان امباپه بود. آرژانتین بخش عمده بازی را در اختیار داشت و با گل‌های مسی و آنخل دی‌ماریا ۲ بر صفر پیش افتاد.

اما فرانسه با درخشش امباپه بازگشت؛ او ابتدا از روی نقطه پنالتی گلزنی کرد و سپس تنها دقایقی بعد بازی را به تساوی کشاند.

در وقت‌های اضافه، مسی بار دیگر گل زد و نتیجه را ۳ بر ۲ کرد، اما امباپه با تکمیل هت‌تریک خود از روی نقطه پنالتی، بازی را به ضربات پنالتی کشاند.

در نهایت، امیلیانو مارتینس در ضربات پنالتی نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کرد و آرژانتین جام را بالای سر برد؛ قهرمانی‌ که آخرین افتخار بزرگ غایب در کارنامه مسی را برای او به ارمغان آورد.

به نظر شما کدام‌یک از این لحظات تأثیرگذارترین اتفاق در تاریخ فوتبال بوده است؟ نظرات خود را با ما در میان بگذارید.