آیا جدول کلمات متقاطع واقعا مغز را جوان نگه میدارد؟
آیا حل جدول کلمات متقاطع واقعا مغز را تیز و آماده نگه میدارد؟ این پرسشی است که بسیاری از افراد در جستجوی راهی برای حفظ سلامت ذهنی در دوران پیری مطرح میکنند. در کنار بازیهایی مانند سودوکو (Sudoku) و جستجوی کلمات، جدولهای متقاطع مدتهاست که به عنوان «تمرینات ورزشی» برای مغز شناخته میشوند.
بهگزارش nationalgeographic.com، یک مطالعه در سال ۲۰۲۰ که در نشریه فرانتیرز این هیومن نوروساینس (Frontiers in Human Neuroscience) منتشر شد، نشان میدهد که این نوع بازیها از رایجترین فعالیتهای مورد استفاده برای آموزش مغز و بهرهمندی از مزایای شناختی هستند.
ریشههای یک باور عمومی
چرا این باور تا این حد گسترده شده است؟ یک نظریه ساده وجود دارد: افراد متوجه شدهاند که سالمندانِ دارای ذهنِ تیز، اغلب به این بازیها مشغولاند. اما متخصصان معتقدند این ارتباط لزوما مستقیم نیست. کلیان نیوتیس (Kellyann Niotis)، متخصص مغز و اعصاب پیشگیرانه که بر راهکارهای کاهش خطر زوال عقل تمرکز دارد، میگوید افرادی که از حل جدول لذت میبرند، ممکن است از هوش کلامی بالایی برخوردار باشند که خود با کاهش خطر زوال عقل مرتبط است. او میافزاید:
افراد تحصیلکرده هوش کلامی بالاتری دارند و ما میدانیم که این افراد در معرض خطر کمتری قرار دارند.
گری اسمال (Gary Small)، رئیس بخش روانپزشکی در مرکز پزشکی دانشگاه هکنسک (Hackensack University Medical Center)، نیز با این موضوع موافق است اما از نظر حرفهای معتقد است که برای فعالسازی مدارهای عصبی، باید به «نقطه طلایی» چالش دست یافت؛ یعنی جدول باید به اندازه کافی دشوار باشد.
آنچه پژوهشهای اخیر میگویند
اگرچه جدولها ساده به نظر میرسند، اما واقعیت پیچیدهتر است. مطالعهای در سال ۲۰۲۲ در انایجیام اویدنس (NEJM Evidence) نشان داد افرادی که دچار اختلال شناختی خفیف (MCI) بودند، پس از ۱۲ هفته حل جدول، بهبودهای شناختی اندکی را تجربه کردند. همچنین، مطالعهای در سال ۲۰۲۴ با بررسی بیش از ۹ هزار نفر نشان داد که بازیهای رومیزی و جدولها، قویترین پیشبینیکنندههای مهارتهای استدلالی و از عوامل اصلی در تقویت حافظه و توانایی کلامی هستند.
ورزش؛ کلید اصلی سلامت مغز
دکتر پیتر آتیا (Peter Attia) در کتاب خود با عنوان آوتلایو: علم و هنر طول عمر (Outlive: The Science and Art of Longevity)، ورزش را «قدرتمندترین ابزار در جعبهابزار پیشگیری» میداند. ورزش منظم با بهبود کنترل گلوکز و افزایش جریان خون، به سلامت مغز کمک میکند. طبق گفته نیوتیس، ورزش باعث افزایش نوروپلاستیسیته (Neuroplasticity) یا همان توانایی مغز برای ایجاد اتصالات جدید و تولید پروتئین بیدیاناف (BDNF) میشود که برای عملکرد شناختی ضروری است. علاوه بر این، گزارش سال ۲۰۲۴ کمیسیون لنست (The Lancet Commission) در مورد پیشگیری از زوال عقل، ۱۳ عامل خطر قابل اصلاح از جمله کمشنوایی، آسیب مغزی تروماتیک (TBI)، فشار خون بالا، چاقی، سیگار کشیدن، انزوای اجتماعی و دیابت نوع ۲ را شناسایی کرده است. نکته قابل توجه این است که جدول کلمات متقاطع در این لیست جایی ندارد.
ذخیره شناختی و اهمیت تنوع
چرا به نظر میرسد طرفداران جدول با افزایش سن تیزتر میمانند؟ اسمال معتقد است این افراد احتمالاً سبک زندگی سالمی دارند و با درگیر کردن مغز، ذخیره شناختی (Cognitive Reserve) خود را افزایش میدهند. این ذخیره به مغز کمک میکند تا حتی در برابر بیماری یا آسیب، سازگار و قوی باقی بماند. با این حال، نیوتیس هشدار میدهد:
وقتی شروع به انجام کارهای تکراری میکنید، دیگر به تقویت ذخیره شناختی یا حمایت از نوروپلاستیسیته کمک نمیکنید، زیرا جنبه نوآوری آن از بین رفته است.
در نهایت، حل جدول کلمات متقاطع هیچ ایرادی ندارد و محرک ذهنی مفیدی است، اما برای کاهش واقعی خطر زوال عقل، باید رویکردی چندجانبه داشت که شامل ورزش منظم و مداوم باشد.
آیا شما هم برای تقویت ذهن خود به حل جدول یا بازیهای فکری میپردازید؟ نظرات خود را با ما در میان بگذارید.