آیا واقعیت مجازی جای سفر واقعی را می‌گیرد؟

به نقل از futura-sciences؛ چه می‌شد اگر می‌توانستید بدون ترک اتاق نشیمن خود به سراسر جهان سفر کنید؟ گردشگری واقعیت مجازی اکنون وعده کاوش جهانی بدون چمدان، فرودگاه یا جت‌لگ را می‌دهد. اما آیا این فقط جدیدترین شگفتی تکنولوژی است یا می‌تواند ذات سفر را متحول کند؟

گردشگری مدت‌ها با مفاهیمی چون آزادی، کشف و فرار از روزمرگی شناخته می‌شد. اما اکنون تا حدی با یک بحران وجودی روبه‌رو شده است؛ تا حد زیادی به‌دلیل اثرات زیست‌محیطی رو به رشد آن. بر اساس مطالعه‌ای در مجله Nature Communications، گردشگری نزدیک به ۹ درصد از انتشار گازهای گلخانه‌ای جهان را به خود اختصاص می‌دهد؛ رقمی که اصلا کوچک نیست.

برای مثال در فرانسه، داده‌های سازمان مدیریت محیط‌زیست و انرژی این کشور نشان می‌دهد که این بخش تنها در سال ۲۰۲۲ حدود ۹۷ میلیون تُن دی‌اکسیدکربن تولید کرده است. بخش عمده این انتشارها مربوط به حمل‌ونقل است؛ حدود ۷۰ درصد ردپای کربنی گردشگری از حمل‌ونقل می‌آید و در این میان، سفر هوایی به‌تنهایی ۲۹ درصد را تشکیل می‌دهد. به‌طور خلاصه، سفر کردن به‌ویژه در مسافت‌های طولانی یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی صنعت گردشگری است.

در واکنش به این چالش، جایگزینی غیرمنتظره در حال رشد است: واقعیت مجازی. مفهوم بسیار ساده است. یک هدست غوطه‌ورکننده روی سر قرار دهید و فورا به یک محیط ۳۶۰ درجه منتقل شوید؛ از یک شهر شلوغ گرفته تا موزه‌ای جهانی، منظره‌ای طبیعی یا حتی یک مکان تاریخی بازسازی‌شده به‌صورت دیجیتال.

این فناوری که زمانی محدود به کاربردهای خاص بود، اکنون به‌تدریج به جریان اصلی تبدیل می‌شود. هدست‌های واقعیت مجازی هر روز در دسترس‌تر می‌شوند و معمولا بین ۲۱۵ تا ۳۲۵ دلار قیمت دارند. در همین حال، بسیاری از بازیگران صنعت گردشگری از موزه‌ها و آژانس‌های مسافرتی گرفته تا دفاتر گردشگری، در حال سرمایه‌گذاری روی این شیوه جدید تجربه مقصد هستند. و روندها نشان می‌دهد این حرکت رو به شتاب است. طبق گزارش بازار گردشگری واقعیت مجازی ۲۰۲۴، این بازار می‌تواند تا سال ۲۰۲۸ به حدود ۲۰ میلیارد دلار برسد.

مطالعه‌ای در SAGE Journals خبر امیدوارکننده‌ای ارائه می‌دهد. واقعیت مجازی می‌تواند به کاهش اثرات زیست‌محیطی گردشگری کمک کند، به‌ویژه با کاهش سفرهای بسیار آلاینده، مخصوصا پروازهای طولانی‌مدت. همچنین می‌تواند جریان گردشگران را متعادل‌تر کند، از ازدحام در مقاصد محبوب بکاهد و به حفاظت از مکان‌های طبیعی و میراثی کمک کند.

در این نگاه، واقعیت مجازی شیوه‌ای کاملا تازه برای کشف جهان ارائه می‌دهد؛ تجربه، یادگیری و شگفتی، بدون آسیب زدن به همان مکان‌هایی که قصد دیدنشان را داریم. نهادهایی مانند سازمان جهانی گردشگری نیز از این رویکرد حمایت می‌کنند و معتقدند گردشگری آینده باید ترکیبی از نوآوری فناوری، پایداری و دسترسی‌پذیری باشد.

البته این جایگزین کاملا بدون اثر زیست‌محیطی نیست. تجربه غوطه‌ورکننده واقعیت مجازی توسط زیرساختی کاملا واقعی و پرمصرف از نظر انرژی پشتیبانی می‌شود. هر تجربه VR به سرورها، مراکز داده، شبکه‌های جهانی و انواع سخت‌افزارهای الکترونیکی وابسته است. این اکوسیستم دیجیتال دائما فعال است و انرژی مصرف می‌کند. بر اساس داده‌های سازمان مدیریت محیط‌زیست و انرژی فرانسه، بخش دیجیتال اکنون حدود ۴ درصد از انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای را تشکیل می‌دهد؛ رقمی حتی بالاتر از هوانوردی غیرنظامی.

در همین حال، آژانس بین‌المللی انرژی تخمین می‌زند که مراکز داده بین ۱ تا ۱٫۵ درصد از مصرف برق جهان را به خود اختصاص می‌دهند؛ سهمی که با رشد استریمینگ، خدمات ابری و فناوری‌هایی مانند واقعیت مجازی همچنان در حال افزایش است. واقعیت مجازی این روند را تشدید می‌کند، زیرا به فناوری‌های سنگینی مانند ویدئوهای ۳۶۰ درجه، رندرینگ با کیفیت بالا و پردازش لحظه‌ای وابسته است؛ همه این‌ها به داده و انرژی بسیار بیشتری نسبت به وب‌گردی ساده نیاز دارند. و این پیش از در نظر گرفتن اثرات زیست‌محیطی تولید هدست‌هاست.

با وجود این هزینه انرژی، تجربه‌های VR همچنان در مقایسه با سفر واقعی، به‌ویژه سفر هوایی، انتشار بسیار کمتری دارند. یک پرواز رفت‌وبرگشت طولانی‌مدت می‌تواند صدها کیلوگرم دی‌اکسیدکربن برای هر مسافر تولید کند؛ بسیار بیشتر از ردپای یک سفر مجازی، حتی با احتساب زیرساخت‌های دیجیتال. تفاوت قابل توجه است. اما همان‌طور که این مطالعه اشاره می‌کند، واقعیت مجازی اثر گردشگری را حذف نمی‌کند، بلکه تنها شکل آن را تغییر می‌دهد.

از جابه‌جایی انسان‌ها به جابه‌جایی پیکسل‌ها، از امر قابل مشاهده به نامرئی، ردپای زیست‌محیطی تغییر شکل می‌دهد نه اینکه ناپدید شود. این تحولی است که ما را وادار می‌کند در عصر دیجیتال، درباره شیوه سفر کردن خود بازاندیشی کنیم.