از سبدهای هلو تا لیگهای میلیارد دلاری؛ داستان تولد بسکتبال
به نقل از nationalgeographic؛ داستان بسکتبال از یک ایده ساده در زمستانی سرد در سال ۱۸۹۱ آغاز شد؛ ایدهای که امروز به یکی از بزرگترین ورزشهای جهان تبدیل شده است.
در نخستین بازی بسکتبال، بازیکنان از سبدهایی استفاده میکردند که در اصل برای نگهداری هلو طراحی شده بودند. در آن زمان، یک طوفان زمستانی باعث شد دانشجویان مدرسه بینالمللی YMCA (که امروز با نام کالج اسپرینگفیلد در ماساچوست شناخته میشود) در داخل ساختمان محبوس شوند. فعالیتهای معمول ورزشی داخل سالن مانند رژه، تمرینات بدنی و حرکات ژیمناستیک، جذابیتی در حد ورزشهایی مانند فوتبال و لاکراس نداشتند که در فصلهای گرمتر انجام میشدند.
برای حل این مشکل، «جیمز نیسمیت»، دانشجوی ۳۱ ساله و مربی تربیتبدنی، مامور شد بازی طراحی کند که هم ساده باشد و هم جذابیت رقابتی داشته باشد.
او به دنبال ورزشی بود که بتوان آن را در فضای بسته انجام داد، تعداد زیادی بازیکن را درگیر کند و در عین حال به اندازه فوتبال، فوتبال آمریکایی یا راگبی خشن و خطرناک نباشد؛ زیرا چنین ورزشهایی در فضای محدود احتمال آسیبدیدگی شدید داشتند.
نیسمیت از سرایدار مدرسه خواست دو جعبه برای دروازهها پیدا کند، اما سرایدار به جای آن دو سبد هلو آورد. او این سبدها را در ارتفاع حدود ۱۰ فوتی (حدود ۳ متر) به نرده پایینی بالکن سالن ورزشی نصب کرد.
بازیکنان در دو تیم تلاش میکردند توپ را وارد سبد تیم مقابل کنند. در ابتدا فردی در کنار هر سبد قرار میگرفت تا توپ را پس از گل شدن بیرون بیاورد و بازی ادامه پیدا کند.
به این ترتیب، بسکتبال متولد شد؛ اما نخستین بازی میان دانشجویان بهسرعت به هرجومرج کشیده شد.
نیسمیت بعدها در یک برنامه رادیویی در سال ۱۹۳۹ در نیویورک گفت:
بچهها شروع به هل دادن، لگد زدن و مشت زدن کردند و بازی به یک درگیری کامل در وسط سالن تبدیل شد، قبل از اینکه بتوانم آنها را جدا کنم.
او ادامه داد:
یک نفر بیهوش شد، چند نفر چشمهایشان کبود شد و یکی شانهاش در رفت. بعد از آن بازی فکر میکردم ممکن است همدیگر را بکشند، اما آنها همچنان اصرار داشتند دوباره بازی کنند، بنابراین قوانین بیشتری اضافه کردم.
بسکتبال با چنین شروع سادهای شکل گرفت، اما امروز تنها ورزش حرفهای بزرگی است که در آمریکا اختراع شده و به یک صنعت چند میلیارد دلاری جهانی تبدیل شده است.
رقابتهای NCAA و رویداد معروف «March Madness» اکنون ۶۸ تیم برتر از میان بیش از هزار تیم دانشگاهی را درگیر میکند و در سالنهایی با ظرفیت دهها هزار نفر و قراردادهای تلویزیونی بسیار سودآور برگزار میشود.
۱۳ قانون اولیه بسکتبال
نیسمیت قوانین را یکباره تدوین نکرد، بلکه بهتدریج آنها را اصلاح کرد تا به «۱۳ قانون اولیه بسکتبال» رسید؛ قوانینی که برخی از آنها هنوز در نسخه مدرن بازی استفاده میشوند. نسخه اصلی این قوانین در سال ۲۰۱۰ در یک حراجی به قیمت ۴٫۳ میلیون دلار فروخته شد.
در قوانین اولیه، توپ (که در ابتدا یک توپ فوتبال بود) میتوانست با یک یا دو دست به هر جهتی پاس داده شود، اما نه با مشت. بازیکن اجازه نداشت با توپ بدود و باید از همان نقطهای که توپ را گرفته بود، آن را پاس میداد. همچنین هل دادن، زمین زدن یا ضربه زدن به حریف ممنوع بود.
اولین خطا بهعنوان «فول» ثبت میشد. خطای دوم باعث محرومیت بازیکن تا زمان گل بعدی میشد. اگر مشخص میشد بازیکن قصد آسیبزدن داشته، از کل بازی اخراج میشد.
داوران نقش قاضی بازی را داشتند؛ آنها خطاها را ثبت میکردند، درباره توپهای خارج از زمین تصمیم میگرفتند، مالکیت توپ را تعیین میکردند، زمان بازی را کنترل میکردند و درباره ثبت گلها تصمیم نهایی میگرفتند.
اگر یک تیم سه خطای متوالی انجام میداد، تیم مقابل یک گل دریافت میکرد.
گل زمانی ثبت میشد که توپ از زمین وارد سبد شود و در آن باقی بماند. اگر توپ روی لبه سبد میماند و حریف آن را جابهجا میکرد، گل حساب میشد.
در شرایط خروج توپ از زمین، بازیکن اولی که آن را لمس میکرد حق پرتاب داشت و تنها ۵ ثانیه برای انجام آن فرصت داشت.
در صورت اختلاف، داور توپ را مستقیم وارد زمین میکرد. اگر یک تیم عمدا بازی را متوقف میکرد، خطا اعلام میشد.
هر مسابقه شامل دو نیمه ۱۵ دقیقهای بود و تیمی که امتیاز بیشتری کسب میکرد برنده میشد. در صورت تساوی، بازی ادامه پیدا میکرد تا یک تیم گل برتری را به دست آورد.
نخستین بازیهای عمومی بسکتبال
نخستین بازی عمومی بسکتبال در سالن YMCA برگزار شد و در تاریخ ۱۲ مارس ۱۸۹۲ در روزنامه Springfield Republican ثبت شد. در این مسابقه، مربیان در برابر دانشجویان قرار گرفتند و حدود ۲۰۰ تماشاگر برای دیدن این ورزش جدید حضور داشتند.
در گزارش روزنامه، مربیان بهعنوان افراد «چابک» توصیف شدند، اما «دانش و تاکتیک» دانشجویان باعث شد آنها با نتیجه ۵ بر یک پیروز شوند.
در عرض چند هفته، محبوبیت بسکتبال به سرعت افزایش یافت. دانشجویان این ورزش را به سایر YMCAها بردند و قوانین آن در مجلات دانشگاهی منتشر و به سراسر کشور ارسال شد.
با توجه به حضور دانشجویان بینالمللی، این ورزش به کشورهای دیگر نیز راه یافت و تا سال ۱۹۰۵ بهعنوان یک ورزش زمستانی دائمی شناخته شد.
نخستین بازی بیندانشگاهی بسکتبال هنوز محل بحث است، اما گزارشهایی از سال ۱۸۹۳ وجود دارد که مسابقات رسمی میان دانشگاهها را ثبت کردهاند.
در سال ۱۸۹۲، تنها یک سال پس از اختراع بسکتبال، «سِندا برنسون»، مربی ژیمناستیک کالج اسمیت، این ورزش را وارد برنامه ورزشی زنان کرد. نخستین بازی ثبتشده زنان در سال ۱۸۹۶ میان دانشگاه استنفورد و دانشگاه برکلی کالیفرنیا برگزار شد.
با رشد محبوبیت بسکتبال، این ورزش وارد المپیک شد و در سال ۱۹۰۴ بهصورت نمایشی در بازیهای المپیک سنت لوئیس معرفی شد. اما تا سال ۱۹۳۶ بهعنوان رشته رسمی مدالآور پذیرفته نشد و بسکتبال زنان نیز تا المپیک ۱۹۷۶ مونترال وارد رقابتها نشد.
با گسترش سریع این ورزش، لیگهای حرفهای در آمریکا شکل گرفتند. نخستین لیگ حرفهای با نام National Basketball League (NBL) در سال ۱۸۹۸ با ۶ تیم در شمالشرق آمریکا تشکیل شد.
این لیگ حدود پنج سال فعال بود و سپس در سال ۱۹۰۴ منحل شد. بعدها در سال ۱۹۳۷ با حمایت شرکتهایی مانند Goodyear، Firestone و General Electric دوباره احیا شد و ۱۳ تیم داشت. در سال ۱۹۴۶ نیز Basketball Association of America تشکیل شد.
در کنار لیگهای حرفهای، بسکتبال دانشگاهی نیز اهمیت زیادی پیدا کرد. نخستین تورنمنت NCAA در سال ۱۹۳۹ با حضور ۸ تیم برگزار شد و دانشگاه اورگن نخستین قهرمان آن شد.
در اوایل قرن بیستم، بسکتبال در آمریکا همچنان تفکیک نژادی داشت و تا سال ۱۹۵۰ با ورود چاک کوپر به بوستون سلتیکس، ادغام کامل صورت نگرفت. پیش از آن، تیمهای تماما سیاهپوست با عنوان «Black Fives» در شهرهای مختلف آمریکا فعالیت میکردند.
امروز از میان بیش از هزار تیم NCAA، تنها ۶۸ تیم وارد رقابتهای March Madness میشوند که برای رسیدن به مراحل Sweet 16، Elite Eight، Final Four و قهرمانی ملی رقابت میکنند.
با وجود تغییرات گسترده در طول زمان، بسکتبال همچنان از همان ایده ساده در یک سالن کوچک در ماساچوست آغاز شد؛ ایدهای که امروز به یکی از بزرگترین ورزشهای تاریخ جهان تبدیل شده است.