آیا میدانید: چرا زیر فشار «کم میآوریم»؟
به گزارش لایوساینس؛ پدیده «کم آوردن زیر فشار» به واکنش طبیعی مغز یعنی «جنگ یا گریز» مربوط است؛ سازوکاری که بدن برای محافظت از خود در برابر موقعیتهایی که آنها را تهدیدآمیز تشخیص میدهد فعال میکند.
این سیستم در اصل برای بقا طراحی شده، اما مشکل زمانی ایجاد میشود که مغز موقعیتهای غیرخطرناک مثل سخنرانی در جمع را هم به اشتباه تهدید تلقی میکند. در این حالت بدن همان واکنش شدید فیزیولوژیک را نشان میدهد.
در این وضعیت، هورمونهای استرس مانند کورتیزول و آدرنالین افزایش پیدا میکنند و در نتیجه ضربان قلب و فشار خون بالا میرود. پژوهشی که سال ۲۰۲۳ در نشریه Psychological Science منتشر شد نشان داد این تغییرات قلبیعروقی میتوانند با عملکرد ضعیفتر در رقابتهای ورزشی ارتباط داشته باشند.
در این مطالعه، ضربان قلب ۱۲۲ ورزشکار در مسابقات تیراندازی با کمان المپیک بررسی شد و مشخص شد هرچه ضربان قلب هنگام هدفگیری بالاتر بود، امتیاز عملکرد پایینتر میآمد.
از نگاه پژوهشگران، یکی از دلایل اصلی «کم آوردن»، تغییر تمرکز مغز است. وقتی تحت فشار قرار میگیریم، به جای تمرکز روی انجام درست کار، توجه ما روی تهدید یا نتیجه متمرکز میشود. اسکنهای مغزی نیز نشان میدهند در این شرایط بخشهایی از مغز مرتبط با توجه و انگیزه فعالتر میشوند.
عامل مهم دیگر، حضور دیگران است. مرور پژوهشی در سال ۲۰۰۷ در Journal of Sports Sciences نشان میدهد تماشاگران میتوانند گاهی عملکرد را بهتر کنند، اما در بسیاری موارد باعث افزایش خودآگاهی و احتیاط بیش از حد میشوند.
این تمرکز بیش از حد روی خود باعث میشود مهارتهایی که قبلا بهصورت خودکار تمرین شدهاند، دیگر روان اجرا نشوند و عملکرد افت کند.
حتی میزان پاداش هم میتواند تاثیرگذار باشد. پژوهشی روی میمونها نشان داد وقتی انتظار پاداش بسیار بزرگ وجود دارد، عملکرد افت میکند، چون مغز در فرایند «آمادهسازی حرکتی» دچار اختلال میشود. در این مطالعه، بهترین عملکرد زمانی ثبت شد که پاداش در حد متوسط بود؛ نه آنقدر کم که بیتفاوتی ایجاد کند و نه آنقدر زیاد که فشار روانی بالا ببرد.
برخی افراد بیشتر از دیگران مستعد کم آوردن زیر فشار هستند. تجربههای منفی گذشته مانند شکستهای مهم یا استرس شدید در زندگی فعلی میتواند اعتمادبهنفس را کاهش دهد و منابع ذهنی فرد را محدود کند.
اما این وضعیت قابل مدیریت است. افراد میتوانند عملکرد تحت فشار را تمرین کنند و کارهای پیچیده را به چند مرحله ساده و از پیش تمرینشده تقسیم کنند؛ روشی که میتواند در لحظه اضطراب کمککننده باشد.
«کم آوردن زیر فشار» ضعف شخصی نیست، بلکه واکنش طبیعی مغز است
در شرایط فشار، مغز دچار نوعی «دید تونلی» میشود و روی مسائل بیاهمیت تمرکز میکند. اما داشتن چند قدم ساده و مشخص کمک میکند فرد دوباره روی وظیفه اصلی برگردد؛ مشابه باند فرود که هواپیما را در تاریکی هدایت میکند.
همچنین تصویرسازی ذهنی پیش از اجرا میتواند موثر باشد. وقتی فرد تمام مراحل کار را در ذهن خود تمرین میکند، احتمال افت عملکرد در موقعیت واقعی کمتر میشود.
در مجموع، «کم آوردن زیر فشار» یک ضعف شخصی نیست؛ بلکه واکنشی طبیعی است که با شناخت آن میتوان تا حد زیادی کنترلش کرد.