سفر در زمان با نقشه زمین؛ محل زندگیتان در عصر دایناسورها چه شکلی بود؟
به نقل از gizmodo؛ یک ابزار آنلاین جدید به کاربران این امکان را میدهد که ببینند زمین زیر پایشان در میلیونها سال گذشته در چه موقعیت جغرافیایی متفاوتی قرار داشته است.
در واقع، نقطهای که امروز در آن ایستادهاید، در گذشتههای بسیار دور در عرض جغرافیایی کاملا متفاوتی قرار داشته و در طول زمان هزاران کیلومتر جابهجا شده است. اکنون با کمک یک ابزار دیجیتال جدید میتوان مسیر این حرکت را در تاریخ زمین بازسازی کرد.
یک تیم بینالمللی از دانشمندان علوم زمین به رهبری «دُوو فان هینسبرخن»، استاد زمینساخت جهانی و دیرینهجغرافیا در دانشگاه اوترخت هلند، وبسایتی طراحی کردهاند که به کاربران اجازه میدهد هر نقطهای از زمین را وارد کنند و تغییرات عرض جغرافیایی آن را در ۳۲۰ میلیون سال گذشته مشاهده کنند.
این وبسایت با نام paleolatitude.org بر اساس مدل «دیرینهجغرافیای اوترخت» ساخته شده که حرکت صفحات تکتونیکی زمین را از زمان ابرقاره «پانگهآ» بازسازی میکند.
فان هینسبرخن در گفتوگو با گیزمودو گفته است:
این پروژه ۱۰ سال زمان برد و کار بسیار تخصصی و جزئینگرانهای بود.» او امیدوار است این ابزار علاوه بر ایجاد جذابیت عمومی برای دیرینهجغرافیا، در تحقیقات علمی حوزههای مختلف نیز کاربرد داشته باشد.
این ابزار چگونه کار میکند؟
پس از وارد کردن موقعیت مورد نظر در سایت paleolatitude.org، یک نمودار در سمت چپ صفحه نمایش داده میشود که تغییر عرض جغرافیایی را در محور عمودی و زمان را در میلیون سال (Ma) در محور افقی نشان میدهد.
با دنبال کردن خط آبی، میتوان مشاهده کرد که یک نقطه چگونه در طول زمان به سمت شمال یا جنوب حرکت کرده است.
البته این ابزار تغییرات طول جغرافیایی (حرکت شرق به غرب) را نشان نمیدهد و همچنین انیمیشنی از حرکت نقاط روی نقشه ارائه نمیکند.
قارههایی در حال حرکت
بین حدود ۳۲۰ تا ۲۰۰ میلیون سال پیش، قاره آمریکای شمالی به اروپا، آفریقا و آمریکای جنوبی متصل بود و ابرقارهای به نام «پانگهآ» را تشکیل میداد.
سپس شکافهای عظیم زمینساختی باعث جدا شدن این قارهها شد و با فعالیتهای آتشفشانی گسترده، اقیانوس اطلس شکل گرفت. در طول میلیونها سال، قارهها به تدریج به موقعیت امروزی خود رسیدند.
۱۰ سال پیش، فان هینسبرخن و تیمش مدلی از حرکت صفحات تکتونیکی ارائه کردند، اما مناطق بسیار پیچیدهای مانند کارائیب، هیمالیا و مدیترانه در آن لحاظ نشده بود.
این مناطق در واقع بقایای صفحات قدیمی هستند که به داخل گوشته زمین فرو رفتهاند.
اکنون تیم او با جزئیات بیشتری این مناطق را بازسازی کرده و مدلی جهانی دقیقتر ارائه داده است؛ مدلی که به دانشمندان کمک میکند سنگها را به صفحههای زمینشناسی اصلی خود در گذشته متصل کنند.
ابزار میانرشتهای برای علوم مختلف
این ابزار بهویژه برای دیرینهاقلیمشناسان اهمیت دارد؛ دانشمندانی که تغییرات آبوهوایی زمین در گذشته را مطالعه میکنند.
از آنجا که عرض جغرافیایی نقش مهمی در شدت تابش خورشید و در نتیجه اقلیم دارد، دانستن موقعیت گذشته یک منطقه ضروری است.
برای مثال، پژوهشگران در هلند در حال بررسی نشانههایی از آبوهوایی ۲۴۵ میلیون ساله هستند که شباهت زیادی به مناطق امروزی خلیج فارس دارد؛ یعنی ترکیبی از بیابان و دریاهای گرمسیری.
فان هینسبرخن میگوید:
اگر به عرض جغرافیایی نگاه کنیم، میبینیم که هلند در آن زمان در محدوده اقلیمی خلیج فارس قرار داشته است.
کاربرد در مطالعه فسیلها و تنوع زیستی
این ابزار همچنین به دیرینهزیستشناسان کمک میکند تا بفهمند گونههای مختلف در چه عرضهای جغرافیایی زندگی میکردهاند و چگونه تغییرات اقلیمی بر آنها تاثیر گذاشته است.
به گفته «امیلیا یاروخوسکا»، دیرینهزیستشناس دانشگاه اوترخت، این ابزار میتواند نشان دهد پس از رویدادهای انقراض دستهجمعی، کدام مناطق به پناهگاه گونهها تبدیل شدهاند و کدام مناطق غیرقابل سکونت شدهاند.
آینده پژوهشهای زمین
فان هینسبرخن قصد دارد در ادامه نقشههایی توسعه دهد که محل زندگی فسیلها را نسبت به حرکت قارهها و تغییرات اقلیمی نشان دهد.
با تکمیل این ابزارها، تاریخ باستانی زمین با جزئیات بسیار بیشتری قابل مشاهده خواهد بود و تصویر دقیقتری از گذشته سیاره ما ارائه میشود.