آیا هوش مصنوعی می‌تواند زبان حیوانات را ترجمه کند؟

در یک پروژه علمی پیشگامانه، پژوهشگران در حال ساخت ابزارهایی هستند که بتوانند معنای ارتباطات حیوانات از جمله نهنگ‌ها را رمزگشایی کنند؛ هدفی که تا همین چند سال پیش غیرممکن به نظر می‌رسید.

در قلب این تلاش‌ها، پروژه CETI (ابتکار ترجمه سیتاسه‌ها) قرار دارد؛ گروهی از دانشمندان که می‌خواهند بفهمند نهنگ‌ها دقیقا چه می‌گویند. تمرکز اصلی آن‌ها روی نهنگ‌های اسپرم است؛ گونه‌ای که برای ارتباط از مجموعه‌ای پیچیده از صداهای کلیکی استفاده می‌کند.

پژوهشگران برای تحلیل حجم عظیمی از داده‌های صوتی، به سراغ هوش مصنوعی رفته‌اند. این داده‌ها شامل هزاران ساعت صدای ضبط‌شده از نهنگ‌ها در طول بیش از یک دهه است.

یک دانشجوی دکتری در MIT به نام پروتیوشا شارما، همراه تیمش، از هوش مصنوعی برای ساخت یک نمایش جدید از این صداها استفاده کرد. او به جای نمایش ساده الگوهای کلیک، ساختاری بصری شبیه نت موسیقی طراحی کرد تا تغییرات ظریف در ریتم و الگوهای صوتی قابل مشاهده شوند.

این روش نشان داد نهنگ‌ها در میان کلیک‌های خود تفاوت‌های دقیقی در سرعت، ریتم و حتی «تزئینات صوتی» ایجاد می‌کنند؛ تفاوت‌هایی که پیش‌تر قابل تشخیص نبودند.

پژوهشگران می‌گویند این الگوها ممکن است نشانه‌ای از وجود نوعی ساختار زبانی باشند. برخی از این تغییرات حتی شبیه «واج‌ها» در زبان انسان در نظر گرفته می‌شوند؛ یعنی کوچک‌ترین واحدهای صوتی که در کنار هم واژه‌ها را شکل می‌دهند.

با این حال، هنوز مشخص نیست این صداها دقیقا چه معنایی دارند یا اینکه اصلا می‌توان آن‌ها را «زبان» به معنای انسانی دانست یا نه.

استفاده از هوش مصنوعی برای درک ارتباطات حیوانات فقط به نهنگ‌ها محدود نمی‌شود. پژوهشگران در حال بررسی رفتار و صداهای گونه‌های مختلفی مانند پرندگان و حیوانات مزرعه نیز هستند.

برای نمونه، در یک پروژه دیگر، محققان با کمک حسگرها و الگوریتم‌های یادگیری عمیق، صدا و رفتار حیوانات مزرعه مثل گاو و مرغ را بررسی می‌کنند تا بتوانند وضعیت سلامت یا میزان استرس آن‌ها را تشخیص دهند.

در بخش دیگری از این تحقیقات، دانشمندان از فناوری صوتی برای بررسی سلامت جنگل‌ها استفاده می‌کنند. آن‌ها با ضبط هزاران ساعت صدای محیطی در جنگل‌های بارانی، تنوع گونه‌ها را از طریق صدا تحلیل می‌کنند.

پرندگان در این میان نقش مهمی دارند، چون حضور و تنوع آن‌ها نشان‌دهنده سلامت کل اکوسیستم است. هوش مصنوعی می‌تواند صدای گونه‌های مختلف را تشخیص دهد و حتی میزان فراوانی آن‌ها را تخمین بزند.

پژوهشگران معتقدند این فناوری‌ها می‌توانند به انسان کمک کنند درک عمیق‌تری از جهان طبیعی داشته باشد؛ از ارتباطات حیوانات گرفته تا وضعیت اکوسیستم‌های در حال تغییر.

با این حال، هنوز فاصله زیادی تا «ترجمه کامل زبان حیوانات» وجود دارد. دانشمندان تاکید می‌کنند که فعلا در مرحله جمع‌آوری داده و شناسایی الگوها هستند، نه ترجمه مستقیم زبان.

هوش مصنوعی در حال باز کردن دریچه‌ای تازه به دنیای ارتباطات حیوانات است؛ دنیایی که هنوز بخش بزرگی از آن برای انسان ناشناخته مانده است. از نهنگ‌های اعماق اقیانوس تا پرندگان جنگل‌های بارانی، دانشمندان تازه در آغاز مسیر فهم زبان طبیعت قرار دارند.